Cơ quan Đối ngoại châu Âu sự hình thành, tổ chức và hoạt Động (2009 2019)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Hồ Thu Thảo CƠ QUAN ĐỐI NGOẠI CHÂU ÂU: SỰ HÌNH THÀNH, TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG (2009 – 2019) LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUỐC TẾ HỌC Hà Nội - 2023 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Hồ Thu Thảo CƠ QUAN ĐỐI NGOẠI CHÂU ÂU: SỰ HÌNH THÀNH, TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG (2009 – 2019) Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế Mã số: 62 31 02 06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUỐC TẾ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. Hoàng Phước Hiệp XÁC NHẬN NCS ĐÃ CHỈNH SỬA THEO QUYẾT NGHỊ CỦA HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN ÁN Chủ tịch hội đồng đánh giá Người hướng dẫn khoa học Luận án Tiến sĩ GS. Hoàng Khắc Nam PGS. Hoàng Phước Hiệp Hà Nội - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu thực tế của cá nhân tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.

Hoàng Phước Hiệp. Trong luận án, những thông tin tham khảo từ những công trình nghiên cứu khác đã được tác giả chú thích rõ nguồn. Các số liệu, những kết luận nghiên cứu được trình bày trong luận án này là trung thực và chưa từng được công bố dưới bất cứ hình thức nào. Tôi xin chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu của mình.

Hà Nội, ngày tháng năm 2023 NGHIÊN CỨU SINH Hồ Thu Thảo LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn PGS. Hoàng Phước Hiệp, người thầy đã luôn tận tình định hướng, đồng hành và ủng hộ tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn các quý Thầy, Cô trong Hội đồng đánh giá luận án các cấp đã nhận xét và đóng góp những ý kiến quý báu để luận án có thể từng bước thành hình và ngày càng hoàn chỉnh. Tôi xin chân thành cảm ơn GS.

Hoàng Khắc Nam, PGS. Bùi Hồng Hạnh và các Thầy, Cô, đồng nghiệp tại Khoa Quốc tế học, trường ĐHKHXH&NV đã tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện và ủng hộ để tôi có thể tập trung nghiên cứu, hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Phòng Đào tạo, trường ĐHKHXH&NV đã tạo mọi điều kiện về thủ tục để tôi có thể hoàn thành các bước bảo vệ luận án. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đén gia đình và bạn bè đã luôn bên cạnh, quan tâm và động viên tôi trong quá trình thực hiện luận án.

Hà Nội, ngày tháng năm 2023 NGHIÊN CỨU SINH Hồ Thu Thảo MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC. 1 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. Lý do chọn đề tài nghiên cứu. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của đề tài. Kết cấu của luận án.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Các công trình về tính gắn kết trong hoạt động đối ngoại EU. Các công trình về Chính sách Đối ngoại và An ninh chung. Các công trình về EEAS.

Các công trình về sự hình thành của EEAS. Các công trình về tổ chức của EEAS. Các công trình về hoạt động của EEAS. Nhận xét về tổng quan tình hình nghiên cứu.

Những vấn đề đã được đề cập và làm rõ. Những vấn đề chưa được làm rõ mà luận án sẽ đề cập và giải quyết. CƠ SỞ HÌNH THÀNH CƠ QUAN ĐỐI NGOẠI CHÂU ÂU (2009-2019). Một số luận điểm của lý thuyết quan hệ quốc tế.

Lý luận về tính gắn kết trong hoạt động đối ngoại EU. Cơ sở thực tiễn. Ở cấp độ khu vực. Ở cấp độ quốc gia.

Sự hình thành của EEAS. Giai đoạn trước 1992. 74 Tiểu kết Chương 2. TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ QUAN ĐỐI NGOẠI CHÂU ÂU (2009-2019).

Mục tiêu của Cơ quan Đối ngoại Châu Âu. Cơ cấu tổ chức của Cơ quan Đối ngoại Châu Âu. Đại diện Cấp cao của EU về các vấn đề Đối ngoại và Chính sách An ninh. Trụ sở EEAS tại Brussels.

Mạng lưới phái đoàn EU. Lực lượng nhân viên của EEAS. Chức năng của Cơ quan Đối ngoại Châu Âu. Chức năng hỗ trợ và phối hợp với các thể chế EU và các quốc gia thành viên.

Chức năng đại diện cho EU trong các cơ chế hợp tác song phương và đa phương. Hoạt động của Cơ quan Đối ngoại Châu Âu. Giai đoạn làm quen với cấu trúc mới và thiết lập hình ảnh ngoại giao của EU trên thế giới (2011-2014). Giai đoạn tăng cường thúc đẩy tính gắn kết trong hoạt động đối ngoại EU (2014-2019).

112 Tiểu kết Chương 3. NHẬN XÉT VỀ ĐẶC ĐIỂM, TRIỂN VỌNG CỦA CƠ QUAN ĐỐI NGOẠI CHÂU ÂU VÀ KHUYẾN NGHỊ. Nhận xét về đặc điểm của EEAS. Đặc điểm pháp lý của EEAS.

Sự hình thành của EEAS. Cơ cấu tổ chức của EEAS. Hoạt động của EEAS. Đánh giá triển vọng của EEAS và Khuyến nghị.

Triển vọng của EEAS tới năm 2030. Khuyến nghị chính sách cho Việt Nam. 155 Tiểu kết Chương 4. 160 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

166 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. SƠ ĐỒ MÔ HÌNH HÓA CẤU TRÚC TRỤ SỞ EEAS. 191 3 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Tiếng Việt STT Từ viết tắt Nguyên văn tiếng Việt Đại diện Cấp cao về các vấn đề Đối ngoại 1. Đại diện Cấp cao và Chính sách An ninh 2.

QHQT Quan hệ quốc tế 3. LHQ Liên Hợp Quốc Tiếng Anh STT Từ viết tắt Tên tiếng Anh đầy đủ Nghĩa tiếng Việt 1 ARF ASEAN Regional Forum Diễn đàn khu vực ASEAN Association of South East Hiệp hội các Quốc gia Đông 2 ASEAN Asian Nations Nam Á Hội nghị thượng đỉnh 3 ASEM The Asia-Europe Meeting Á – Âu Coordinated Annual Đánh giá Phối hợp Thường 4 CARD Review on Defence niên về vấn đề Phòng thủ Common Foreign and Chính sách Đối ngoại 5 CFSP Security Policy và An ninh chung Commissioners‟ Group on Nhóm Ủy viên về 6 CGEA External Action Hoạt động Đối ngoại Crisis Management and Ban kế hoạch và quản lý 7 CMPD Planning Directorate khủng hoảng Civilian Planning and Bộ phận lên kế hoạch 8 CPCC Conduct Capability và thực thi dân sự Common Security and Chính sách Phòng thủ 9 CSDP Defense Policy và An ninh chung 10 EC European Communities Cộng đồng Châu Âu 4 European Coal and Cộng đồng Than Thép 11 ECSC Steel Community Châu Âu 12 EDF European Defence Fund Quỹ Phòng thủ châu Âu European External 13 EEAS Cơ quan Đối ngoại châu Âu Action Service European Economic Cộng đồng Kinh tế 14 EEC Community Châu Âu European Political 15 EPC Hợp tác Chính trị Châu Âu Cooperation 16 EU European Union Liên minh châu Âu European Union Nhân viên quân đội Liên minh 17 EUMS Military Staff châu Âu European-Vietnam Free Hiệp định Thương mại tự do 18 EVFTA Trade Agreemen Liên minh châu Âu-Việt Nam Intelligence and Trung tâm phân tích và 19 INTCEN Analysis Centre tình báo Investment Protection 20 IPA Hiệp định Bảo hộ đầu tư Agreement Managing Director Ban Quản lý khu vực 21 MD-AFRICA for Africa châu Phi MD- Managing Director for Ban Quản lý khu vực 22 AMERICAS the Americas châu Mỹ MD- Managing Director Ban Quản lý khu vực 23 ASIAPAC for Asia Pacific Châu Á và Thái Bình Dương Managing Director for Ban Quản lý khu vực 24 MD-EURCA Europe and Central Asia Châu Âu và Trung Á Managing director MD- Ban Quản lý các vấn đề 25 for Global and GLOBAL đa phương và toàn cầu Multilateral Affairs 5 Managing Director Ban Quản lý khu vực Trung 26 MD-MENA for Middle East and Đông và Bắc Phi North Africa 27 MMT Mission Monitoring Team Nhóm Giám sát Nhiệm vụ Military Planning and Bộ phận lên kế hoạch và thực 28 MPCC Conduct Capability thi quân sự North Atlantic Treaty Tổ chức Hiệp ước 29 NATO Organization Bắc Đại Tây Dương Activated Operations Trung tâm Hoạt động Sừng 30 OPCEN Centre for the Horn of châu Phi và Sahel Africa and the Sahel Permanent Structured 31 PESCO Phối hợp Cấu trúc Thường trực Cooperation 32 SEA Single European Act Đạo luật Châu Âu đơn nhất European Union Trung tâm tình huống 33 SITCEN Situation Centre Liên minh châu Âu Hiệp ước thành lập 34 TEU Treaty on European Union Liên minh Châu Âu Treaty on the Functioning Hiệp ước về Chức năng 35 TFEU of European Union của Liên minh Châu Âu 6 DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2. Nguyên tắc gắn kết trong hoạt động đối ngoại của EU. Mô hình Hội đồng quản trị EEAS nhiệm kỳ Catherine Ashton.

Mô hình Ban Điều hành EEAS nhiệm kỳ Federica Mogherini. Mô hình các Ban Quản lý EEAS nhiệm kỳ Federica Mogherini. Lý do chọn đề tài nghiên cứu Thứ nhất, Liên minh Châu Âu (European Union - EU) từ lâu đã được coi là mô hình hội nhập khu vực hoàn thiện và thành công nhất, trở thành đối tượng nghiên cứu quan trọng của giới học giả cũng như hình mẫu cho nhiều cơ chế hợp tác khu vực trên thế giới. Tuy nhiên, một thập kỷ vừa qua đã chứng kiến vị thế của EU bị lung lay nghiêm trọng bởi cả những biến cố từ bên ngoài như môi trường an ninh quốc tế nhiều biến động, khủng hoảng nhập cư, và những thách thức từ bên trong như khủng hoảng nợ công, sự kiện Brexit hay sự gia tăng nghi ngờ của các quốc gia thành viên vào tiến trình hội nhập.

Giai đoạn khó khăn này một mặt làm bộc lộ sự non kém của EU với tư cách một chủ thể chính trị độc lập, song mặt khác lại càng thôi thúc nhu cầu cải cách mạnh mẽ của khối này nhằm thúc đẩy hội nhập về chính trị, từ đó trở thành một chủ thể ngoại giao độc lập, gắn kết, có khả năng phản ứng kịp thời, nhất quán và hiệu quả trước các vấn đề toàn cầu. Dĩ nhiên, đạt được mục tiêu này chưa bao giờ là điều dễ dàng, xét tới bản chất phức tạp và nhạy cảm của lĩnh vực an ninh, đối ngoại. Và sự ra đời của Cơ quan Đối ngoại Châu Âu (European External Action Service - EEAS) chính là một trong những cải cách thể chế mạnh mẽ đầu tiên của EU nhằm hiện thực hóa tham vọng đó. Nếu EEAS thật sự chứng minh được khả năng của mình như những gì giới chức châu Âu mong đợi, thì đây sẽ là cột mốc đánh dấu sự chuyển biến quan trọng trong hình ảnh và vị thế chính trị của EU trên trường quốc tế.

Do đó, việc nghiên cứu chuyên sâu về EEAS chắc chắn sẽ cung cấp nhiều thông tin có giá trị về triển vọng hội nhập chính trị, đặc biệt là trong lĩnh vực đối ngoại, của EU trong tương lai.