Tổ chức hoạt động học tập vật lí cho học sinh thcs theo định

Võ Văn Thông

Tổ chức hoạt động học tập vật lí cho học sinh thcs theo định hướng tìm tòi nghiê

Tổ chức hoạt động học tập Vật lí THCS theo định hướng phát triển năng lực học sinh hiệu quả.

Trường ĐH

Trường Đại học Vinh

Chuyên ngành

Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lí

Tác giả

Luan An

Thể loại

Luận án tiến sĩ

Năm xuất bản

2018

Số trang

223

Thời gian đọc

34 phút

Lượt xem

0

Lượt tải

0

Phí lưu trữ

50 Point

LỜI CAM ĐOAN

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH VÀ ĐỒ THỊ

MỞ ĐẦU

Lí do chọn đề tài

Mục đích nghiên cứu

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Giả thuyết khoa học

Nhiệm vụ nghiên cứu

Phƣơng pháp nghiên cứu

Những đóng góp mới của đề tài

Cấu trúc luận án

1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1. Các kết quả nghiên cứu về tổ chức hoạt động học tập cho học sinh theo định hƣớng tìm tòi nghiên cứu trên thế giới

1.1.1. Về dạy học tìm tòi nghiên cứu

1.1.2. Dạy học tìm tòi nghiên cứu trong môn học Vật lí

1.2. Một số kết quả nghiên cứu dạy học vật lí theo hƣớng tìm tòi nghiên cứu ở Việt Nam

1.3. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, giải quyết trong luận án

2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP THEO HƢỚNG TÌM TÕI NGHIÊN CỨU TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ

2.1. Hoạt động học tập vật lí của học sinh

2.1.1. Khái niệm hoạt động học

2.1.2. Bản chất của hoạt động học

2.1.3. Cấu trúc tâm lý của hoạt động học

2.1.4. Hoạt động học tập vật lí của học sinh ở trƣờng phổ thông

2.2. Dạy học vật lí phát triển tính tích cực, tự chủ, năng lực sáng tạo của học sinh ở trƣờng phổ thông

2.2.1. Dạy học và phát triển

2.2.2. Tính tích cực học tập

2.2.2.1. Khái niệm tính tích cực học tập

2.2.2.2. Biểu hiện tính tích cực học tập của học sinh

2.2.3. Tính tự chủ của học sinh trong học tập

2.2.4. Phát triển năng lực sáng tạo của học sinh trong dạy học vật lí

2.2.4.1. Khái niệm năng lực

2.2.4.2. Năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập vật lí

2.2.4.3. Hình thành và phát triển năng lực sáng tạo của học sinh trong dạy học vật lí

2.3. Phƣơng pháp dạy học tìm tòi nghiên cứu trong môn Vật lí

2.3.1. Một số khái niệm cơ bản

2.3.2. Khái niệm phƣơng pháp dạy học tìm tòi nghiên cứu

2.3.3. Học tập theo kiểu tìm tòi nghiên cứu

2.3.4. Những khác biệt trong hoạt động nghiên cứu của nhà vật lí và hoạt động học vật lí của học sinh

2.4. Tổ chức hoạt động học tập vật lí theo kiểu tìm tòi nghiên cứu

2.4.1. Nguyên tắc tổ chức hoạt động học tập vật lí theo kiểu tìm tòi nghiên cứu

2.4.2. Quy trình tổ chức hoạt động học tập vật lí theo kiểu tìm tòi nghiên cứu

2.5. Các phƣơng pháp dạy học tìm tòi nghiên cứu vật lí ở trƣờng phổ thông

2.5.1. Dạy học giải quyết vấn đề

2.5.1.1. Dạy học giải quyết vấn đề một phƣơng pháp tổng quát tìm tòi nghiên cứu

2.5.1.2. Khái niệm “Vấn đề”, “tình huống có vấn đề” trong học tập

2.5.1.3. Tiến trình dạy học giải quyết vấn đề

2.5.1.4. Hƣớng dẫn học sinh tìm tòi nghiên cứu giải quyết vấn đề học tập vật lí

2.5.2. Dạy học vật lí theo phƣơng pháp thực nghiệm

2.5.2.1. Phƣơng pháp thực nghiệm trong dạy học vật lí

2.5.2.2. Các giai đoạn của phƣơng pháp thực nghiệm

2.5.3. Phƣơng pháp mô hình trong dạy học vật lí

2.5.4. Phƣơng pháp “Bàn tay nặn bột”

2.5.4.1. Khái niệm về phƣơng pháp “Bàn tay nặn bột”

2.5.4.2. Tiến trình dạy học của phƣơng pháp “Bàn tay nặn bột”

2.5.5. Dạy học dự án

2.5.6. Dạy học ngoại khóa vật lí

2.6. Thực trạng về tổ chức hoạt động học tập vật lí ở Trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Nghệ An

2.6.1. Điều tra thực trạng về tổ chức hoạt động học tập vật lí ở trƣờng trung học cơ sở

2.6.1.1. Mục đích điều tra

2.6.1.2. Đối tƣợng điều tra

2.6.1.3. Nội dung điều tra

2.6.1.4. Quy trình điều tra

2.6.1.5. Phiếu điều tra

2.6.2. Kết quả khảo sát đối với giáo viên và học sinh

2.6.2.1. Thống kê và phân tích số liệu trong phiếu điều tra giáo viên

2.6.2.2. Thống kê ý kiến của học sinh về mức độ tham gia các hoạt động học tập trong dạy học vật lí ở trƣờng trung học sơ sở

2.6.3. Phân tích, nhận định qua kết quả điều tra thực trạng

2.7. Kết luận chƣơng 2

3. TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THEO ĐỊNH HƢỚNG TÌM TÕI NGHIÊN CỨU TRONG DẠY HỌC “QUANG HỌC” VẬT LÍ LỚP 9 TRUNG HỌC CƠ SỞ

3.1. Nội dung, mục tiêu dạy học Quang học vật lí 9 Trung học cơ sở

3.1.1. Nội dung dạy học Quang học vật lí 9 Trung học cơ sở

3.1.2. Mục tiêu dạy học Quang học vật lí 9 Trung học cơ sở

3.2. Thiết kế một số tiến trình dạy học chƣơng “Quang học” vật lí 9 Trung học cơ sở theo định hƣớng tìm tòi nghiên cứu

3.2.1. Bài „‟Hiện tƣợng khúc xạ ánh sáng‟‟

3.2.2. Bài „‟Thấu kính hội tụ‟‟

3.2.3. Bài „‟Ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ‟‟

3.2.4. Bài „‟Thấu kính phân kì „‟ (Xem phụ lục 4)

3.2.5. Bài „‟Ảnh của một vật tạo bởi thấu kính phân kì „‟ (Xem phụ lục 4)

3.2.6. Bài „‟Bài tập về thấu kinh hội tụ‟‟

3.2.7. Bài „‟Thực hành đo tiêu cự của thấu kính hội tụ‟‟

3.3. Tổ chức buổi ngoại khóa về Quang học vật lý 9 THCS

3.4. Các bài kiểm tra

3.4.1. Các bài kiểm tra kiến thức và năng lực sau mỗi bài học

3.4.2. Câu hỏi khảo sát về thái độ học tập sau mỗi tiết thực nghiệm

3.4.3. Bài kiểm tra kiến thức, kĩ năng và năng lực sáng tạo sau thực nghiệm

3.5. Kết luận chƣơng 3

4. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM

4.1. Mục đích thực nghiệm sƣ phạm

4.2. Đối tƣợng thực nghiệm sƣ phạm

4.3. Nội dung thực nghiệm sƣ phạm

4.4. Nhiệm vụ thực nghiệm sƣ phạm

4.5. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm

4.6. Thực nghiệm sƣ phạm

4.7. Các bài dạy thực nghiệm sƣ phạm

4.8. Phân tích diễn biến trên lớp và kết quả kiểm tra sau mỗi bài thực nghiệm

4.8.1. Bài “Hiện tƣợng khúc xạ ánh sáng”

4.8.2. Bài “Thấu kính hội tụ‟‟

4.8.3. Bài “Ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ‟‟

4.8.4. Bài “Thấu kính phân kì‟‟

4.8.5. Bài “Ảnh của vật tạo bởi thầu kính phân kì‟‟

4.8.6. Bài “Bài tập về thấu kính hội tụ‟‟

4.8.7. Bài “Thực hành đo tiêu cự của thấu kính hội tụ‟‟

4.9. Buổi hoạt động ngoại khóa về Quang học

4.10. Phân tích kết quả kiểm tra cuối đợt thực nghiệm sƣ phạm

4.11. Kết luận chƣơng 4

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

I. Tối ưu tổ chức hoạt động học tập vật lí THCS hiệu quả

Tài liệu này tập trung vào việc tổ chức hoạt động học tập vật lí hiệu quả cho học sinh cấp Trung học cơ sở (THCS). Mục tiêu là nâng cao chất lượng dạy học vật lí THCS, giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển tư duy. Nghiên cứu đề xuất các cách tiếp cận để tối ưu hóa quá trình học tập. Điều này đảm bảo học sinh THCS có được nền tảng vững chắc về kiến thức vật lí THCS và kỹ năng vật lí cần thiết. Việc tổ chức hoạt động học tập được xem xét từ nhiều khía cạnh, từ lý luận đến thực tiễn. Nghiên cứu này cũng đặt mục tiêu phát triển năng lực học sinh THCS một cách toàn diện. Các hoạt động được thiết kế nhằm khơi gợi sự tò mò và khả năng khám phá của học sinh. Sự tham gia tích cực của học sinh được khuyến khích trong mọi giai đoạn học tập. Cách tiếp cận này giúp học sinh làm chủ kiến thức và kỹ năng. Việc này chuẩn bị tốt cho các em trong bối cảnh giáo dục hiện đại.

1.1. Mục tiêu phát triển toàn diện học sinh THCS

Tài liệu này xác định mục tiêu phát triển tổng thể cho học sinh THCS. Học sinh cần được trang bị không chỉ kiến thức vật lí THCS mà còn các kỹ năng quan trọng. Các kỹ năng này bao gồm tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, và sáng tạo. Tổ chức hoạt động học tập vật lí theo hướng mới giúp học sinh phát triển năng lực tự học. Điều này phù hợp với định hướng của chương trình giáo dục phổ thông mới 2018. Việc chú trọng phát triển năng lực giúp học sinh thích nghi tốt hơn với môi trường học tập và cuộc sống.

1.2. Bản chất hoạt động học tập vật lí

Hoạt động học tập vật lí được xem là một quá trình tương tác. Học sinh chủ động xây dựng kiến thức thông qua trải nghiệm và khám phá. Tài liệu phân tích cấu trúc tâm lý của hoạt động học. Nó làm rõ cách học sinh tiếp thu và xử lý thông tin vật lí. Kiến thức vật lí THCS không chỉ là lý thuyết khô khan. Học sinh cần hiểu bản chất các hiện tượng vật lí qua các thí nghiệm. Việc này rèn luyện kỹ năng vật lí quan sát và phân tích. Hiểu rõ bản chất giúp giáo viên thiết kế hoạt động học tập vật lí phù hợp hơn.

1.3. Nâng cao chất lượng dạy học vật lí THCS

Chất lượng dạy học vật lí THCS được nâng cao thông qua việc đổi mới phương pháp. Tài liệu đề xuất các giải pháp để làm cho bài học vật lí trở nên hấp dẫn hơn. Các hoạt động tìm tòi nghiên cứu giúp học sinh ghi nhớ sâu hơn. Điều này giảm bớt tình trạng học thuộc lòng. Học sinh được khuyến khích đặt câu hỏi và tìm kiếm câu trả lời. Cách tiếp cận này thúc đẩy sự say mê với môn học. Nó tạo tiền đề cho việc học vật lí ở các cấp cao hơn.

II. Phương pháp tổ chức hoạt động học tập vật lí theo định hướng

Nghiên cứu đi sâu vào các phương pháp dạy học vật lí theo định hướng tìm tòi nghiên cứu. Đây là trọng tâm của luận án. Các phương pháp này được thiết kế để kích thích sự chủ động của học sinh. Nó giúp học sinh tự mình khám phá kiến thức vật lí THCS. Tài liệu xem xét nhiều phương pháp khác nhau, từ giải quyết vấn đề đến thực nghiệm. Mỗi phương pháp có những ưu điểm riêng trong việc tổ chức hoạt động học tập vật lí. Mục tiêu chung là biến quá trình học thành một hành trình khám phá. Việc này giúp phát triển năng lực học sinh THCS một cách bền vững. Các phương pháp được lựa chọn phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và nội dung chương trình vật lí THCS. Nó cũng hướng tới việc lồng ghép các yếu tố của dạy học STEM trong vật lí.

2.1. Tìm hiểu định hướng tìm tòi nghiên cứu

Định hướng tìm tòi nghiên cứu được giải thích rõ ràng. Nó khác biệt với nghiên cứu khoa học chuyên nghiệp. Tuy nhiên, nó vẫn giữ bản chất khám phá và giải quyết vấn đề. Tổ chức hoạt động học tập vật lí theo định hướng này giúp học sinh học cách đặt câu hỏi. Học sinh cũng học cách thu thập thông tin và rút ra kết luận. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển tư duy khoa học.

2.2. Các phương pháp dạy học vật lí cốt lõi

Nghiên cứu giới thiệu và phân tích nhiều phương pháp dạy học vật lí. Các phương pháp bao gồm dạy học giải quyết vấn đề, dạy học thực nghiệm, và phương pháp mô hình. Phương pháp “Bàn tay nặn bột” cũng được đề cập. Tài liệu còn xem xét dạy học dự án và các hoạt động ngoại khóa vật lí. Những phương pháp này hỗ trợ dạy học vật lí THCS trở nên đa dạng và hiệu quả. Chúng giúp học sinh tiếp cận kiến thức vật lí THCS một cách sinh động.

2.3. Thiết kế hoạt động trải nghiệm vật lí

Việc thiết kế hoạt động học tập vật lí cần nhấn mạnh yếu tố trải nghiệm. Các hoạt động trải nghiệm vật lí giúp học sinh vận dụng lý thuyết vào thực tiễn. Ví dụ bao gồm các thí nghiệm thực hành, dự án nhỏ, hoặc tham quan. Những hoạt động này củng cố kỹ năng vật lí và sự hiểu biết sâu sắc. Hoạt động trải nghiệm cũng giúp học sinh phát triển năng lực hợp tác và giao tiếp. Đây là cách tiếp cận tích cực trong việc tổ chức hoạt động học tập vật lí.

III. Phát triển năng lực học sinh qua tổ chức hoạt động vật lí

Một trong những mục tiêu chính của tài liệu là phát triển năng lực học sinh THCS. Việc này được thực hiện thông qua tổ chức hoạt động học tập vật lí một cách khoa học. Các hoạt động được thiết kế để không chỉ truyền đạt kiến thức vật lí THCS mà còn rèn luyện nhiều kỹ năng. Năng lực sáng tạo, tính tích cực và tự chủ là những trọng tâm. Nghiên cứu chỉ ra cách các hoạt động cụ thể có thể thúc đẩy sự phát triển này. Nó cung cấp các khuôn khổ để giáo viên có thể áp dụng. Việc này giúp học sinh phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu của xã hội hiện đại. Nó cũng góp phần vào việc hình thành công dân có khả năng giải quyết vấn đề và đổi mới.

3.1. Hình thành năng lực sáng tạo trong vật lí

Năng lực sáng tạo của học sinh được chú trọng. Tổ chức hoạt động học tập vật lí phải tạo điều kiện cho học sinh tự do tư duy. Học sinh được khuyến khích đưa ra ý tưởng mới, giải pháp độc đáo cho các vấn đề vật lí. Điều này bao gồm việc thiết kế thí nghiệm, xây dựng mô hình. Năng lực sáng tạo là một yếu tố quan trọng để phát triển năng lực học sinh THCS. Nó giúp học sinh không chỉ hiểu mà còn ứng dụng kiến thức một cách linh hoạt.

3.2. Khuyến khích tính tích cực tự chủ học tập

Tính tích cực và tự chủ là yếu tố then chốt trong học tập. Tài liệu này mô tả cách các hoạt động tìm tòi nghiên cứu thúc đẩy học sinh chủ động. Học sinh tự tìm tòi, đặt câu hỏi, và khám phá kiến thức vật lí THCS. Điều này khác với việc tiếp nhận kiến thức một cách thụ động. Giáo viên đóng vai trò người hướng dẫn, tạo môi trường thuận lợi. Việc này giúp học sinh tự tin hơn trong việc học và phát triển.

3.3. Tăng cường kỹ năng vật lí thực tiễn

Thông qua các hoạt động thực hành và thí nghiệm, kỹ năng vật lí của học sinh được củng cố. Các kỹ năng như quan sát, đo lường, phân tích dữ liệu là rất quan trọng. Học sinh học cách làm việc với dụng cụ, xử lý số liệu. Điều này không chỉ giúp củng cố kiến thức vật lí THCS mà còn phát triển kỹ năng sống. Các hoạt động thực tiễn cũng giúp học sinh hiểu rõ hơn về ứng dụng của vật lí trong đời sống.

IV. Thực trạng tổ chức hoạt động học tập vật lí THCS hiện nay

Nghiên cứu trình bày kết quả điều tra về thực trạng tổ chức hoạt động học tập vật lí tại các trường THCS. Khảo sát được tiến hành trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Mục đích là đánh giá hiện trạng và xác định những thách thức. Dữ liệu thu thập từ giáo viên và học sinh được phân tích kỹ lưỡng. Kết quả cho thấy mức độ áp dụng các phương pháp dạy học đổi mới còn nhiều hạn chế. Việc này ảnh hưởng đến chất lượng dạy học vật lí THCS và sự phát triển năng lực học sinh THCS. Từ đó, nghiên cứu đưa ra những nhận định khách quan. Những nhận định này là cơ sở để đề xuất các giải pháp cải tiến hiệu quả. Việc hiểu rõ thực trạng là bước đầu tiên để xây dựng những chiến lược giáo dục tốt hơn.

4.1. Khảo sát thực tế tại các trường THCS

Một cuộc điều tra thực trạng toàn diện đã được thực hiện. Đối tượng khảo sát bao gồm giáo viên và học sinh tại các trường THCS. Mục tiêu là thu thập thông tin về cách tổ chức hoạt động học tập vật lí. Điều này giúp có cái nhìn sâu sắc về phương pháp giảng dạy hiện hành. Khảo sát cũng đánh giá mức độ hài lòng và những khó khăn giáo viên, học sinh gặp phải.

4.2. Những thách thức trong dạy học vật lí THCS

Kết quả khảo sát chỉ ra nhiều thách thức trong dạy học vật lí THCS. Các thách thức này bao gồm thiếu cơ sở vật chất, hạn chế về thời gian. Giáo viên cũng đối mặt với áp lực chương trình. Việc tổ chức hoạt động học tập vật lí theo hướng đổi mới gặp nhiều rào cản. Học sinh ít có cơ hội tham gia các hoạt động trải nghiệm vật lí hoặc dự án. Điều này cản trở việc phát triển toàn diện.

4.3. Đánh giá mức độ tham gia hoạt động

Dữ liệu thống kê phản ánh mức độ học sinh tham gia vào các hoạt động học tập. Phần lớn học sinh vẫn học thụ động, ít có cơ hội thực hành. Phân tích này cho thấy cần có sự thay đổi lớn trong cách tổ chức hoạt động học tập vật lí. Cần khuyến khích học sinh tham gia nhiều hơn vào các hoạt động tìm tòi. Điều này giúp củng cố kiến thức vật lí THCS và phát triển kỹ năng vật lí.

V. Thiết kế tổ chức hoạt động học tập vật lí theo hướng đổi mới

Phần này tập trung vào việc thiết kế tổ chức hoạt động học tập vật lí theo hướng đổi mới. Nghiên cứu đề xuất các nguyên tắc và quy trình cụ thể. Mục đích là giúp giáo viên dễ dàng áp dụng phương pháp tìm tòi nghiên cứu. Việc này phù hợp với yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới 2018. Các hoạt động được thiết kế phải đảm bảo tính khoa học và sư phạm. Đồng thời, chúng phải phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh THCS. Việc đổi mới này nhằm tăng cường hiệu quả dạy học vật lí THCS. Nó cũng thúc đẩy phát triển năng lực học sinh THCS một cách toàn diện. Các yếu tố của dạy học STEM trong vật lí cũng được lồng ghép để tăng tính ứng dụng thực tiễn.

5.1. Nguyên tắc tổ chức hoạt động học tập vật lí

Tài liệu này xác định các nguyên tắc cốt lõi để tổ chức hoạt động học tập vật lí. Những nguyên tắc này bao gồm tính mục đích, tính khoa học, tính sư phạm. Hoạt động cần phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh. Nó cũng phải khuyến khích sự tự chủ và sáng tạo. Việc tuân thủ các nguyên tắc này giúp giáo viên thiết kế hoạt động học tập vật lí hiệu quả hơn. Điều này đảm bảo các hoạt động mang lại giá trị giáo dục cao nhất.

5.2. Quy trình thiết kế hoạt động học tập vật lí

Một quy trình chi tiết để thiết kế hoạt động học tập vật lí được đề xuất. Quy trình này bao gồm các bước từ xác định mục tiêu đến đánh giá kết quả. Giáo viên sẽ được hướng dẫn cách xây dựng tình huống có vấn đề. Cách tổ chức thí nghiệm, thu thập dữ liệu và xử lý thông tin cũng được nêu rõ. Quy trình này tích hợp các yếu tố của dạy học STEM trong vật lí. Nó giúp học sinh phát triển kỹ năng vật lí và kiến thức vật lí THCS một cách có hệ thống.

5.3. Áp dụng chương trình giáo dục phổ thông mới 2018

Các đề xuất trong tài liệu được xây dựng để tương thích với chương trình giáo dục phổ thông mới 2018. Việc này đảm bảo tính cập nhật và phù hợp. Các phương pháp dạy học vật lí mới được khuyến khích. Tổ chức hoạt động học tập vật lí theo hướng phát triển năng lực là trọng tâm. Điều này giúp nhà trường và giáo viên triển khai chương trình hiệu quả. Nó góp phần vào việc phát triển năng lực học sinh THCS theo đúng định hướng của Bộ Giáo dục.

16/04/2026

Xem trước tài liệu

Tải đầy đủ để xem toàn bộ nội dung

Tổ chức hoạt động học tập vật lí cho học sinh thcs theo định hướng tìm tòi nghiên cứu luận án tiến sĩ

Tải xuống file đầy đủ để xem toàn bộ nội dung

Tải đầy đủ (223 trang)

Trích đoạn nội dung luận án

Tải xuống để đọc toàn bộ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC VINH VÕ VĂN THÔNG Tæ chøc ho¹t ®éng häc tËp vËt lÝ cho häc sinh thcs theo ®Þnh h-íng t×m tßi nghiªn cøu LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC NGHỆ AN - 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC VINH VÕ VĂN THÔNG Tæ chøc ho¹t ®éng häc tËp vËt lÝ cho häc sinh thcs theo ®Þnh h-íng t×m tßi nghiªn cøu Chuyên ngành: Lí luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Vật lí Mã số: 9140111 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYỄN ĐÌNH THƢỚC 2. VÕ HOÀNG NGỌC NGHỆ AN - 2018 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, kết quả nghiên cứu là trung thực, khách quan và chƣa đƣợc công bố trong bất kì công trình nào khác. Nghiên cứu sinh Võ Văn Thông ii LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới tập thể cán bộ hƣớng dẫn khoa học PGS.

Nguyễn Đình Thƣớc - TS. Võ Hoàng Ngọc đã hƣớng dẫn, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện tốt nhất để hoàn thành luận án. Tác giả xin chân thành cảm ơn Viện Sƣ phạm Tự nhiên, phòng đào tạo Sau đại học Trƣờng Đại học Vinh và Trƣờng CĐSP Nghệ An đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ trong suốt quá trình nghiên cứu, học tập. Tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến quý thầy giáo, cô giáo và học sinh tại các trƣờng THCS của tỉnh Nghệ An đã tham gia, giúp đỡ trong quá trình khảo sát thực tế và thực nghiệm sƣ phạm.

Tác giả xin cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã ủng hộ, giúp đỡ và động viên tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu luận án. Nghiên cứu sinh Võ Văn Thông iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN. viii DANH MỤC CÁC BẢNG.

ix DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ. xi DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH VÀ ĐỒ THỊ. xii MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài.

Mục đích nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của đề tài. Cấu trúc luận án. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Các kết quả nghiên cứu về tổ chức hoạt động học tập cho học sinh theo định hƣớng tìm tòi nghiên cứu trên thế giới. Về dạy học tìm tòi nghiên cứu. Dạy học tìm tòi nghiên cứu trong môn học Vật lí. Một số kết quả nghiên cứu dạy học vật lí theo hƣớng tìm tòi nghiên cứu ở Việt Nam.

Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, giải quyết trong luận án. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP THEO HƢỚNG TÌM TÕI NGHIÊN CỨU .- 16 - TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ. Hoạt động học tập vật lí của học sinh. Khái niệm hoạt động học.

Bản chất của hoạt động học. Cấu trúc tâm lý của hoạt động học. Hoạt động học tập vật lí của học sinh ở trƣờng phổ thông. Dạy học vật lí phát triển tính tích cực, tự chủ, năng lực sáng tạo của học sinh ở trƣờng phổ thông.

Dạy học và phát triển. Tính tích cực học tập. Khái niệm tính tích cực học tập. Biểu hiện tính tích cực học tập của học sinh.

Tính tự chủ của học sinh trong học tập. Phát triển năng lực sáng tạo của học sinh trong dạy học vật lí. Khái niệm năng lực. Năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập vật lí.

Hình thành và phát triển năng lực sáng tạo của học sinh trong dạy học vật lí. Phƣơng pháp dạy học tìm tòi nghiên cứu trong môn Vật lí. Một số khái niệm cơ bản. Khái niệm phƣơng pháp dạy học tìm tòi nghiên cứu.

Học tập theo kiểu tìm tòi nghiên cứu. Những khác biệt trong hoạt động nghiên cứu của nhà vật lí và hoạt động học vật lí của học sinh. Tổ chức hoạt động học tập vật lí theo kiểu tìm tòi nghiên cứu. Nguyên tắc tổ chức hoạt động học tập vật lí theo kiểu tìm tòi nghiên cứu.

Quy trình tổ chức hoạt động học tập vật lí theo kiểu tìm tòi nghiên cứu. Các phƣơng pháp dạy học tìm tòi nghiên cứu vật lí ở trƣờng phổ thông. Dạy học giải quyết vấn đề. Dạy học giải quyết vấn đề một phƣơng pháp tổng quát tìm tòi nghiên cứu.

Khái niệm “Vấn đề”, “tình huống có vấn đề” trong học tập. Tiến trình dạy học giải quyết vấn đề. Hƣớng dẫn học sinh tìm tòi nghiên cứu giải quyết vấn đề học tập vật lí. Dạy học vật lí theo phƣơng pháp thực nghiệm.

Phƣơng pháp thực nghiệm trong dạy học vật lí. Các giai đoạn của phƣơng pháp thực nghiệm. Phƣơng pháp mô hình trong dạy học vật lí. Phƣơng pháp “Bàn tay nặn bột”.

Khái niệm về phƣơng pháp “Bàn tay nặn bột”. Tiến trình dạy học của phƣơng pháp “Bàn tay nặn bột”. Dạy học dự án. Dạy học ngoại khóa vật lí.

Thực trạng về tổ chức hoạt động học tập vật lí ở Trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Điều tra thực trạng về tổ chức hoạt động học tập vật lí ở trƣờng trung học cơ sở. Mục đích điều tra. Đối tƣợng điều tra.

Nội dung điều tra. Quy trình điều tra. Phiếu điều tra. Kết quả khảo sát đối với giáo viên và học sinh.

Thống kê và phân tích số liệu trong phiếu điều tra giáo viên. Thống kê ý kiến của học sinh về mức độ tham gia các hoạt động học tập trong dạy học vật lí ở trƣờng trung học sơ sở. Phân tích, nhận định qua kết quả điều tra thực trạng .- 55 - Kết luận chƣơng 2. TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THEO ĐỊNH HƢỚNG TÌM TÕI NGHIÊN CỨU TRONG DẠY HỌC “QUANG HỌC” VẬT LÍ LỚP 9 TRUNG HỌC CƠ SỞ.

Nội dung, mục tiêu dạy học Quang học vật lí 9 Trung học cơ sở. Nội dung dạy học Quang học vật lí 9 Trung học cơ sở. Mục tiêu dạy học Quang học vật lí 9 Trung học cơ sở. Thiết kế một số tiến trình dạy học chƣơng “Quang học” vật lí 9 Trung học cơ sở theo định hƣớng tìm tòi nghiên cứu.

Bài „‟Hiện tƣợng khúc xạ ánh sáng‟‟. Bài „‟Thấu kính hội tụ‟‟. Bài „‟Ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ‟‟. Bài „‟Thấu kính phân kì „‟ (Xem phụ lục 4).

Bài „‟Ảnh của một vật tạo bởi thấu kính phân kì „‟ (Xem phụ lục 4). Bài „‟Bài tập về thấu kinh hội tụ‟‟. Bài „‟Thực hành đo tiêu cự của thấu kính hội tụ‟‟. Tổ chức buổi ngoại khóa về Quang học vật lý 9 THCS.

Các bài kiểm tra. Các bài kiểm tra kiến thức và năng lực sau mỗi bài học. Câu hỏi khảo sát về thái độ học tập sau mỗi tiết thực nghiệm. Bài kiểm tra kiến thức, kĩ năng và năng lực sáng tạo sau thực nghiệm .- 104 - Kết luận chƣơng 3.

THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM. Mục đích thực nghiệm sƣ phạm. Đối tƣợng thực nghiệm sƣ phạm. Nội dung thực nghiệm sƣ phạm.

Nhiệm vụ thực nghiệm sƣ phạm. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm. Thực nghiệm sƣ phạm. Các bài dạy thực nghiệm sƣ phạm.

Phân tích diễn biến trên lớp và kết quả kiểm tra sau mỗi bài thực nghiệm. Bài “Hiện tƣợng khúc xạ ánh sáng”. Bài “Thấu kính hội tụ‟‟. Bài “Ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ‟‟.

Bài “Thấu kính phân kì‟‟. Bài “Ảnh của vật tạo bởi thầu kính phân kì‟‟. Bài “Bài tập về thấu kính hội tụ‟‟. Bài “Thực hành đo tiêu cự của thấu kính hội tụ‟‟.

Buổi hoạt động ngoại khóa về Quang học. Phân tích kết quả kiểm tra cuối đợt thực nghiệm sƣ phạm .- 133 - Kết luận chƣơng 4 .- 138 - KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.- 141 - CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI .- 142 - TÀI LIỆU THAM KHẢO .- 144 - PHỤ LỤC viii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Thứ tự Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ 1. GQVĐ Giải quyết vấn đề 3. GV Giáo viên 4.

HĐNT Hoạt động nhận thức 5. HĐNK Hoạt động ngoại khóa 6. HS Học sinh 7. NLST Năng lực sáng tạo 8.

SGK Sách giáo khoa 9. SGV Sách giáo viên 10. PPDH Phƣơng pháp dạy học 11. TNVL Thí nghiệm vật lí 12.

TN Thí nghiệm 13. TTNC Tìm tòi nghiên cứu 14. THCS Trung học cơ sở 15. THPT Trung học phổ thông 16.

TK Thấu kính 17. TKHT Thấu kính hội tụ 18. TKPK Thấu kính phân kì 19. TNSP Thực nghiệm sƣ phạm 20.

ThN Thực nghiệm ix DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1 Hoạt động nghiên cứu khoa học của nhà vật lí với hoạt động học tập vật lí của HS. 31 Bảng 2 Các bƣớc tổ chức dạy học dự án. 46 Bảng 3 Các trƣờng THCS đã khảo sát thực tế. 3pl Bảng 4 Ý kiến đánh giá của các Thầy (Cô) đã sử dụng các loại thiết bị.

4pl Bảng 5 Ý kiến đánh giá của các Thầy (Cô) về tác dụng phát huy tính tự lực, tích cực nhận thức, phát triển tƣ duy, NLST ở HS trƣờng THCS. 4pl Bảng 6 Mức độ nghiên cứu, vận dụng phƣơng pháp “Bàn tay nặn bột” trong dạy học vật lí. 6pl Bảng 7 Mức độ nghiên cứu, vận dụng dạy học vật lí theo định hƣớng TTNC. 7pl Bảng 8 Mức độ nghiên cứu, vận dụng dạy học vật lí THCS theo dự án.

7pl Bảng 9 Mức độ nghiên cứu, vận dụng dạy học ngoại khóa vật lí. 8pl Bảng 10 Phiếu tìm hiểu hoạt động học tập vật lí của học sinh. 9pl Bảng 11 Thống kê ý kiến HS về mức độ tham gia các hoạt động nhận thức trong dạy học vật lí ở trƣờng THCS. 11pl Bảng 12 Mẫu báo cáo thực hành.

26pl Bảng 13 Kịch bản chƣơng trình buổi ngoại khóa. 98 Bảng 14 Tác dụng kiểm tra đánh giá kiến thức, kĩ năng và NLST sau mổi bài học. 107 Bảng 15 Tác dụng kiểm tra đánh giá kiến thức, kĩ năng và NLST đợt TNSP 108 Bảng 16 Thống kê chất lƣợng ban đầu của lớp thực nghiệm và đối chứng. 34pl Bảng 17 Các trƣờng, lớp, giáo viên dạy thực nghiệm và đối chứng.

34pl Bảng 18 Các bài dạy thực nghiệm sƣ phạm. 35pl Bảng 19 Thống kê kết quả kiểm tra học sinh sau bài “Hiện tƣợng khúc xạ ánh sáng”.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ

Câu hỏi thường gặp

Luận án "Tổ chức hoạt động học tập vật lí cho học sinh thcs theo định" nghiên cứu về vấn đề gì?

Tổ chức hoạt động học tập Vật lí THCS theo định hướng phát triển năng lực học sinh hiệu quả.

Luận án "Tổ chức hoạt động học tập vật lí cho học sinh thcs theo định" được bảo vệ tại trường nào?

Luận án này được bảo vệ tại Đại học Vinh. Năm bảo vệ: 2018.

Luận án "Tổ chức hoạt động học tập vật lí cho học sinh thcs theo định" thuộc chuyên ngành gì?

Luận án "Tổ chức hoạt động học tập vật lí cho học sinh thcs theo định" thuộc chuyên ngành Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lí. Danh mục: Giáo Dục Học.

Luận án "Tổ chức hoạt động học tập vật lí cho học sinh thcs theo định" có bao nhiêu trang?

Luận án "Tổ chức hoạt động học tập vật lí cho học sinh thcs theo định" có 223 trang. Bạn có thể xem trước một phần tài liệu ngay trên trang web trước khi tải về.

Cách tải luận án "Tổ chức hoạt động học tập vật lí cho học sinh thcs theo định" về máy như thế nào?

Để tải luận án về máy, bạn nhấn nút "Tải xuống ngay" trên trang này, sau đó hoàn tất thanh toán phí lưu trữ. File sẽ được tải xuống ngay sau khi thanh toán thành công. Hỗ trợ qua Zalo: 0559 297 239.

Luận án liên quan

Chia sẻ tài liệu: Facebook Twitter

Mục lục chi tiết

Tóm tắt nội dung