Luận án TS: Đánh giá giảng viên đại học theo hướng chuẩn hóa (Trần Xuân Bách)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC Trần Xuân Bách ĐÁNH GIÁ GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC THEO HƯỚNG CHUẨN HOÁ TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÍ GIÁO DỤC Hà Nội - 2010 i MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN ------------------------------ Error! Bookmark not defined. MỤC LỤC ----------------------------------------------------------------------------- 0 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT --------------------------------------------- 3 DANH MỤC CÁC BẢNG---------------------------------------------------------- 4 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ ------------------------------------------ 5 MỞ ĐẦU ------------------------------------------------------------------------------ 8 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.

KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU. GIỚI HẠN VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI.

NHỮNG LUẬN ĐIỂM CẦN BẢO VỆ. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN. CƠ SỞ PHƢƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. 13 Chƣơng 1 : CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC THEO HƢỚNG CHUẨN HOÁ --------------------------------------------------15 1.

Tổng quan các công trình nghiên cứu về vấn đề đánh giá GV ------15 1. Cơ sở lý luận về đánh giá trong giáo dục -------------------------------20 1. Đánh giá trong giáo dục ----------------------------------------------20 1. Đánh giá và giá trị -----------------------------------------------------21 1.

Đánh giá và nhận thức ------------------------------------------------22 1. Đánh giá và thực tiễn -------------------------------------------------23 1. Mối quan hệ giữa chủ thể đánh giá và khách thể đánh giá ------25 1. Các mô hình đánh giá phổ biến trong giáo dục -------------------26 1.

Chức năng của đánh giá giáo dục -----------------------------------29 1. Quy trình tổ chức đánh giá trong giáo dục ------------------------31 1. Cơ sở lý luận liên quan đến chuẩn, chuẩn hoá -------------------------36 1.Khái niệm chuẩn --------------------------------------------------------36 1. Chuẩn trong giáo dục -------------------------------------------------37 1.

Chuẩn đánh giá ---------------------------------------------------------38 1. Chuẩn và chuẩn hoá ---------------------------------------------------39 1. Tiêu chuẩn và các tiêu chí đánh giá GV ---------------------------45 1. Đánh giá giảng viên --------------------------------------------------------47 1.

Giảng viên đại học -----------------------------------------------------47 1. Đội ngũ giảng viên đại học-------------------------------------------48 1. Giáo dục ĐH trong bối cảnh hiện nay --------------------------------49 0 1. Nhận thức về vai trò của GV ĐH -----------------------------------51 1.

Giao tiếp sƣ phạm và đặc thù lao động của GV ------------------57 1. Các quan điểm về phát triển đội ngũ GV --------------------------59 1. Mục tiêu của đánh giá GV -------------------------------------------61 1. Đánh giá giảng viên ---------------------------------------------------66 1.

Đánh giá GV là một trong các hoạt động của đánh giá giáo dục ------------------------------------------------------------------------------------70 1. Đánh giá trong nhà trƣờng - các yếu tố đảm bảo chất lƣợng --71 1. Các yêu cầu của việc đánh giá GV trong nhà trƣờng ĐH -----72 1. Vận dụng phƣơng pháp phản hồi 3600 vào việc đánh giá GV -------75 1.

Về phƣơng pháp phản hồi 360 độ -----------------------------------75 1. Điều kiện để thực hiện phƣơng pháp đánh giá phản hồi 360 0 --76 1. Vai trò của các đối tác trong đánh giá “phản hồi 360 độ” ------77 1. Xây dựng văn hóa đánh giá trong "tổ chức biết học hỏi" -------79 1.

Tiểu kết chƣơng 1 -----------------------------------------------------------82 Chƣơng 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC ĐÁNH GIÁ GIẢNG VIÊN THEO HƢỚNG CHUẨN HOÁ --------------------------------------------------84 2. Thực tiễn việc đánh giá GV ở các nƣớc trên thế giới -----------------84 2. Thực tiễn về việc xác định nhiệm vụ của GV ---------------------84 2. Thực tiễn về vai trò của nguồn thông tin đánh giá từ sinh viên 86 2.

Thực tiễn về vai trò của nguồn thông tin đánh giá từ GV -------92 2. Thực tiễn đánh giá giảng viên ở Ô-xtrây-lia và Vƣơng quốc Anh ------------------------------------------------------------------------------------96 2. Thực tiễn việc đánh giá giảng viên ở Hoa Kỳ --------------------98 2. Thực tiễn việc đánh giá giảng viên ở Bỉ và Hà Lan ------------ 101 2.

Thực tiễn việc đánh giá giảng viên ở các nƣớc và vùng lãnh thổ phát triển ở châu Á ---------------------------------------------------------- 102 2. Thực trạng về việc đánh giá GV ở nƣớc ta --------------------------- 103 2. Vấn đề pháp lí của việc đánh giá GV----------------------------- 103 2. Hoạt động đánh giá GV của các cơ sở đào tạo đại học ------- 104 2.

Khảo sát về đánh giá GV ở các trƣờng ĐH nƣớc ta------------ 112 2. Khảo sát sâu về đánh giá đội ngũ GV ở ĐH Đà Nẵng --------- 121 2. Tiểu kết chƣơng 2 --------------------------------------------------------- 127 Chƣơng 3: ĐÁNH GIÁ GIẢNG VIÊN THEO HƢỚNG CHUẨN HOÁ 128 3. Nguyên tắc khi thực hiện việc đánh giá GV theo hƣớng chuẩn hoá ------------------------------------------------------------------------------------- 128 3.

Đánh giá GV phải tác động vào các khâu, các yếu tố của quá trình quản lí đội ngũ thông qua các tiêu chuẩn, tiêu chí. Đánh giá GV phải góp phần nâng cao chất lƣợng đội ngũ ---- 129 3. Đánh giá GV phải có sự hợp tác của đối tƣợng đánh giá ----- 129 1 3. Đánh giá GV phải thiết thực, phù hợp với điều kiện thực tế nhà trƣờng Việt Nam, đồng thời tiếp cận trình độ thế giới ---------------- 130 3.

Đánh giá GV cần đƣợc thực hiện một cách khách quan------- 130 3. Đánh giá GV ĐH theo hƣớng chuẩn hoá ------------------------------ 131 3. Căn cứ để xây dựng tiêu chí đánh giá ---------------------------- 131 3. Khung chuẩn nghề nghiệp GV ĐH ------------------------------- 139 3.

Các bƣớc chuẩn bị cho đánh giá ---------------------------------- 148 3. Quy trình chung khi tiến hành đánh giá GV -------------------- 165 3. Khảo sát và thử nghiệm đánh giá GV --------------------------------- 181 3. Khảo sát việc đánh giá GV ----------------------------------------- 181 3.

Thử nghiệm việc đánh giá GV ------------------------------------ 191 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ --------------------------------------------- 198 DANH MỤC CÁC BÀI VIẾT ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ ---------- 201 TÀI LIỆU THAM KHẢO ------------------------------------------------------- 202 PHỤ LỤC --------------------------------------------------------------------------- 212 2 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CB cán bộ CBGD cán bộ giảng dạy CBQL cán bộ quản lí CNH, HĐH công nghiệp hoá, hiện đại hoá CSTĐ chiến sĩ thi đua ĐH đại học ĐHĐN Đại học Đà Nẵng ĐNGV đội ngũ giảng viên GD&ĐT giáo dục và đào tạo GD ĐH giáo dục đại học GS Giáo sƣ GV giảng viên GVC Giảng viên chính GVCC Giảng viên cao cấp HĐ Hội đồng HĐĐG Hội đồng đánh giá KH-CN khoa học - công nghệ KT-XH kinh tế - xã hội NCKH Nghiên cứu khoa học PGS Phó giáo sƣ SV sinh viên TĐKT thi đua khen thƣởng ThS thạc sĩ TS tiến sĩ 3 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Các mục đích tổ chức của thông tin đánh giá thành tích .1: Hình thức mà SV đƣợc hỏi đã tham gia ý kiến .2: Kết quả điều tra nguyên nhân SV chƣa tham gia ý kiến với GV .3: Bảng phân bổ phiếu khảo sát giữa các khu vực .4: Bảng phân bổ phiếu khảo sát giữa GV và CBQL .5: Bảng phân bổ phiếu khảo sát giữa các đối tƣợng theo học vị.6: Bảng phân bổ phiếu khảo sát SV theo trƣờng .7: Bảng phân bổ phiếu khảo sát SV theo năm.8: Kết quả điều tra các bƣớc đánh giá hiện nay .9: Kết quả điều tra thực trạng đánh giá hiện nay .10: Số lƣợng CB và GV ĐHĐN đạt các danh hiệu TĐKT .1: Ví dụ minh hoạ về tỷ lệ tối thiểu của mỗi nhiệm vụ GV .2: Mẫu đăng ký phân bổ tỷ lệ nhiệm vụ GV .3: Phân bổ khối lƣợng công tác của GV theo quy định của Bộ .4: Khung định mức giờ chuẩn giảng dạy của GV .5: Ví dụ minh hoạ về Khung chuẩn nghề nghiệp GV .6: So sánh giữa tiêu chí và những bằng chứng đánh giá GV .7: Kết quả điều tra về xác định nhiệm vụ của GV .8: Đề xuất các phƣơng án đánh giá theo chức trách .9: Tƣơng quan giữa yêu cầu về giảng dạy của GV với việc hỏi SV 158 Bảng 3.10: Tƣơng quan giữa yêu cầu về giảng dạy của GV với câu hỏi đồng nghiệp qua phiếu dự giờ .11: Thành phần Hội đồng đánh giá cấp khoa .12: Khảo sát về ý kiến tán thành về các nguồn thông tin đánh giá .13: Kết quả khảo sát về mức độ cần thiết của các nguồn thông tin đánh giá .14: Ý kiến SV về ý nghĩa của nguồn thông tin phản hồi từ SV .15: Kết quả điều tra về việc SV đã đƣợc tham gia phản hồi về GV 185 Bảng 3.16: Các hình thức phải hồi của SV đã sử dụng .17: Kết quả khảo sát về hỏi ý kiến về những hoạt động nào của GV .18: Kết quả khảo sát SV về cụm từ sử dụng trong phiếu hỏi .19: Kết quả khảo sát về yêu cầu khi xây dựng quy trình đánh giá GV .20: Kết quả điều tra về những công việc khi tiến hành đánh giá GV .21: Kết quả điều tra về mục đích của thông tin đánh giá. 189 4 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Hình 1.1: Các bƣớc của quy trình đánh giá .2: Quy trình xây dựng chuẩn hoá nhiệm vụ GV .3: Mô hình tuần hoàn của việc đánh giá GV .4: Mô hình kiểu đánh giá “ngồi bên nhau” .1: Tổng hợp ý kiến về sử dụng thông tin đánh giá từ SV .2: Mức độ hợp lí của các bƣớc đánh giá hiện nay .3: Tổng hợp ý kiến nhận định về thực trạng đánh giá .4: Ý kiến về có nên duy trì việc đánh giá nhƣ hiện nay không .5: Ý kiến về đề xuất một quy trình đánh giá mới khoa học hơn .1: Sơ đồ mô hình hoá chức năng, nhiệm vụ của GV .2: Sơ đồ tƣơng tác giữa các hoạt động đánh giá GV .3: Tỷ lệ phân bổ nguồn thông tin đánh giá GV .4 : Ví dụ sơ đồ quy trình đánh giá GV ở đơn vị .5: Mức độ cần thiết để xây dựng một quy trình đánh giá mới .6: Tổng hợp ý kiến về mục đích sử dụng thông tin đánh giá. Tỷ lệ bình quân nhiệm vụ mà GV đăng ký trong thử nghiệm .8: Sự tƣơng quan giữa tự đánh giá và HĐĐG Khoa. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1.

Phát triển của thế giới ngày nay trong bối cảnh của toàn cầu hóa, nền kinh tế tri thức, của phong trào đấu tranh và khát vọng tự do dân chủ, là những tƣ duy mới về nhà nƣớc với sự tham gia tích cực của xã hội dân sự. Toàn cầu hoá là xu thế và cũng đã là hiện trạng của thế giới ngày nay. Về bản chất, đó là một quá trình mang tính tất yếu, kéo dài trong nhiều thế kỷ. Với sự hỗ trợ mạnh mẽ của công nghệ truyền thông và thông tin hiện đại, thế giới ngày nay có đặc điểm lớn là trao quyền cho các cá nhân.

Các cá nhân, nhóm ngƣời hợp tác, cạnh tranh với nhau trên phạm vi toàn cầu nhờ các công nghệ hỗ trợ mạng, điều đó cũng làm cho thế giới dƣờng nhƣ nhỏ lại, phẳng ra. Hiện nay, nhà nƣớc chỉ đóng vai trò quản lý, hỗ trợ bằng các mạng lƣới giá trị để khuyến khích hợp tác và tham gia vào các dịch vụ thiết yếu. Quốc gia nào có thể chế đủ tiến bộ, đảm bảo đƣợc những quyền tự do dân chủ cơ bản cho nhân dân, tạo đƣợc không gian đủ rộng cho sự năng động sáng tạo của các cá nhân, thì quốc gia đó sẽ có điều kiện huy động đƣợc nhiều nhất các nguồn lực cho phát triển.