Luận án kỹ năng giao tiếp trẻ 5-6 tuổi Tuyên Quang qua trò chơi đóng vai - Phạm Thị Thu Thủy, Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI PHẠM THỊ THU THỦY KỸ NĂNG GIAO TIẾP CỦA TRẺ 5-6 TUỔI TỈNH TUYÊN QUANG QUA TRÕ CHƠI ĐÓNG VAI THEO CHỦ ĐỀ Chuyên ngành: Tâm lý học chuyên ngành Mã số : 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. LÊ NGỌC LAN HÀ NỘI – 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Tất cả số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả PHẠM THỊ THU THỦY MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ KĨ NĂNG GIAO TIẾP CỦA TRẺ 5-6 TUỔI QUA TRÕ CHƠI ĐÓNG VAI THEO CHỦ ĐỀ .1 Những nghiên cứu về kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ ở nước ngoài .2 Những nghiên cứu về kỹ năng giao tiếp của trẻ 5 -6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ ở Việt Nam.14 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG GIAO TIẾP CỦA TRẺ 5-6 TUỔI QUA TRÕ CHƠI ĐÓNG VAI THEO CHỦ ĐỀ. Một số vấn đề lý luận về kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi. Kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi đóng vai theo chủ đề. Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ.

60 Chƣơng 3: TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Tổ chức nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Thang đánh giá và cách tính điểm.

82 Chƣơng 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU KỸ NĂNG GIAO TIẾP CỦA TRẺ 5-6 TUỔI TỈNH TUYÊN QUANG QUA TRÕ CHƠI ĐÓNG VAI THEO CHỦ ĐỀ. Thực trạng biểu hiện kỹ năng giao tiếp của trẻ 5 – 6 tuổi tỉnh Tuyên Quang qua tổ chức trò chơi ĐVTCĐ. Những yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi tỉnh Tuyên Quang qua trò chơi ĐVTCĐ. Nghiên cứu trường hợp điển hình về kỹ năng giao tiếp qua trò chơi ĐVTCĐ đề của trẻ 5-6 tuổi tỉnh Tuyên Quang.

Một số biện pháp tâm lý- giáo dục phát triển kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi tỉnhTuyên Quang qua trò chơi ĐVTCĐ. 129 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 149 DANH MỤC NHỮNG CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ. 152 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

161 BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT STT Chữ viết tắt Viết đầy đủ 1 ĐVTCĐ Trò chơi đóng vai theo chủ đề 2 ĐLC Độ lệch chuẩn 3 ĐTB Điểm trung bình 4 GT Giao tiếp 5 GV Giáo viên 6 KN Kỹ năng 7 KNGT Kỹ năng giao tiếp 8 MG Mẫu giáo 9 MN Mầm non 10 PH Phụ huynh 11 PHHS Phụ huynh học sinh DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU Bảng 2.1 Biểu hiện kỹ năng giao tiếp của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua 58 trò chơi ĐVTCĐ Bảng 3.1 Đặc điểm khách thể nghiên cứu 77 Bảng 4.1 Đánh giá chung mức độ biểu hiện kỹ năng giao tiếp của trẻ 86 mẫu giáo 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ Bảng 4.2 Biểu hiện kỹ năng nghe hiểu lời nói giao tiếp của trẻ mẫu 91 giáo 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ Bảng 4.3 Biểu hiện kỹ năng sử dụng lời nói giao tiếp của trẻ mẫu 93 giáo 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ Bảng 4.4 Biểu hiện kỹ năng thực hiện một số qui tắc giao tiếp của trẻ 95 mẫu giáo 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ Bảng 4.5 Mối tương quan giữa các kỹ năng thành phần trong kỹ năng 98 giao tiếp của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ Bảng 4.6 Những yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến KNGT của trẻ mẫu 106 giáo 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ Bảng 4. 7 Nhóm yếu tố ảnh khách quan hưởng đến kỹ năng giao tiếp 111 của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ Bảng: 4.8 Mối tương quan giữa các nhóm yếu tố với biểu hiện KNGT 117 của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ- ĐỒ THỊ Biểu đồ 4.1 So sánh mức độ biểu hiện kỹ năng giao tiếp theo trường 100 của trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ Biểu đồ 4.2 So sánh mức độ biểu hiện kỹ năng giao tiếp theo giới của 103 trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ Biểu đồ 4.3 So sánh mức độ biểu hiện kỹ năng giao tiếp theo dân tộc 104 của trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu Giao tiếp nói chung, kỹ năng giao tiếp nói riêng là một trong những yếu tố cần thiết của sự phát triển tâm lý con người. Việc cho trẻ đóng các vai trong mỗi chủ đề của trò chơi đóng vai theo chủ đề sẽ giúp trẻ thể nghiệm các vai trò xã hội, phát triển các kỹ năng giao tiếp, giúp trẻ nghe, nói - biểu đạt ngôn ngữ, thể hiện cảm xúc.

Ở trường mẫu giáo, trò chơi đóng vai theo chủ đề là một trong những hoạt động chủ đạo, giúp trẻ giao tiếp với cô giáo, ban bè mới, tăng sự tự tin trong các hoạt động, làm giảm các biểu hiện nhút nhát. Các kỹ năng giao tiếp nếu được vận dụng tốt thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề sẽ có ảnh hưởng tích cực đến sự hình thành nhân cách của trẻ mẫu giáo và làm tiền đề cho trẻ trong những hoạt động học tập ở lứa tuổi tiếp theo. Do tầm quan trọng của các trò chơi đóng vai theo chủ đề đối với sự phát triển tâm lý, đặc biệt là phát triển các kỹ năng giao tiếp ở trẻ mẫu giáo, người giáo viên mầm non cần phải quan tâm tới việc đưa trẻ vào những hoạt động trò chơi tái tạo lại những hành động, những hành vi ứng xử, học cách biểu lộ thái độ trong các mối quan hệ xã hội với các tình huống khác nhau của đời sống. “Trong giao tiếp các cá nhân tác động lẫn nhau bằng nhân cách của mình, làm hình thành ở nhau những năng lực hoạt động, những loại thái độ, những loại quan hệ về các mặt trong đời sống xã hội.

Nếu không có giao tiếp thì con người không thể thành người được.” Nghĩa là cái bản tính xã hội hay cái tính người ở mỗi con người đều bắt nguồn từ cuộc sống giao tiếp.[27] Trẻ 5-6 tuổi là tuổi chuẩn bị vào lớp 1, cần được trang bị kiến thức và kỹ năng mềm cho việc học tập và giao tiếp ở cấp tiểu học. Do ®ã, việc nghiên cứu sâu về kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi đóng vai theo chủ đề là một hoạt động hết sức có ý nghĩa về mặt thực tiễn. Thực tế cho thấy, trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, còn bộc lộ những hạn chế, yếu kém nhất định. Một số hạn chế của trẻ được chỉ ra như: nhút nhát, rụt rè, ngại giao tiếp; không hiểu lời nói của đối tượng giao tiếp; không biết kiềm chế cảm xúc của mình khi giao tiếp, không biết khởi xướng chủ đề giao tiếp; khó diễn đạt ý nghĩ của mình 1 trong giao tiếp; một số trẻ chỉ biết sử dụng tiếng “mẹ đẻ” khi giao tiếp; không thể thuyết phục được đối tượng khi giao tiếp; không biết nghe và lắng nghe đối tượng giao tiếp.

Việc phát hiện ra những mức độ biểu hiện cơ bản của kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi đóng vai theo chủ đề và nâng cao kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi là một việc làm có ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về mức độ biểu hiện kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ trên bình diện tâm lý học. Chính vì vậy, nghiên cứu kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ, để tìm ra biện pháp nâng cao kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5- 6 tuổi là một việc làm cần thiết không chỉ góp phần tăng cường hiệu quả kỹ năng giao tiếp cho trẻ mà đồng thời còn nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ của các trường mầm non. Xuất phát từ các lý do nêu trên chúng tôi chọn đề tài: “Kỹ năng giao tiếp của trẻ 5 – 6 tuổi Tỉnh Tuyên Quang qua trò chơi đóng vai theo chủ đề” 2.

Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu lý luận, phân tích thực trạng mức độ biểu hiện kỹ năng giao tiếp ở trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ và những yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng đó. Đề xuất một số biện pháp nhằm phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi. Nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Xây dựng cơ sở lý luận cơ bản về kỹ năng giao tiếp, trò chơi đóng vai theo chủ đề, kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ, từ đó xây dựng cơ sở lý luận của đề tài. Khảo sát thực trạng mức độ biểu hiện kỹ năng giao tiếp ở trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ và các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng giao tiếp ở trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ. Đề xuất một số biện pháp tâm lý sư phạm để phát triển kỹ năng giao tiếp ở trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3.

Đối tƣợng nghiên cứu của luận án Mức độ biểu hiện kỹ năng giao tiếp ở trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ 2 3. Phạm vi nghiên cứu 3. Về nội dung nghiên cứu - KNGT của trẻ được biểu hiện trong các hoạt động hàng ngày của trẻ. Trong điều kiện nghiên cứu và thời gian nghiên cứu hạn chế nên đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng mức độ biểu hiện kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi Tỉnh Tuyên Quang qua phạm vi trò chơi ĐVTCĐ.

- Đề tài chỉ đề xuất các biện pháp tâm lý- sư phạm nhằm nâng cao KNGT cho trẻ 5-6 tuổi qua phạm vi trò chơi ĐVTCĐ ở trường mầm non. Về khách thể nghiên cứu - Đề tài chọn nghiên cứu trên trẻ và giáo viên ở lớp 5-6 tuổi ở một trường trong khu vực nội thành (trường mầm non Tân Trào thành phố Tuyên Quang và một trường ở khu vực huyện vùng sâu, vùng xa (trường mầm non Hòa Phú huyện Chiêm Hóa).Về thời gian nghiên cứu: Từ năm 2013 đến năm 2016 4.