Đổi mới giáo dục mầm non: Phát triển đội ngũ giáo viên theo năng lực - Cù Thị Thủy

Đổi mới giáo dục đặt ra yêu cầu mới với đội ngũ GVMN. Giáo viên cần đáp ứng chuẩn nghề nghiệp và khung năng lực nghề nghiệp. Thực tế cho thấy nhiều GVMN chưa đạt tiêu chuẩn năng lực giáo viên mầm non. Chương trình đào tạo giáo viên mầm non còn nhiều bất cập. Công tác bồi dưỡng giáo viên mầm non chưa gắn liền với yêu cầu năng lực thực tế.

Phát triển theo tiếp cận năng lực là xu hướng quốc tế. Nhiều nước đã áp dụng thành công mô hình này. Hoa Kỳ, Úc, Đức, Pháp đều có hệ thống đánh giá năng lực giáo viên rõ ràng. Việt Nam cần nghiên cứu và vận dụng phù hợp với điều kiện trong nước. Đây là lý do luận án tập trung vào vấn đề phát triển đội ngũ GVMN theo tiếp cận năng lực.

Mục đích nghiên cứu nhằm làm rõ cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ GVMN theo tiếp cận năng lực. Nghiên cứu đánh giá thực trạng tại các địa phương. Từ đó đề xuất giải pháp nâng cao trình độ giáo viên mầm non. Giải pháp cần phù hợp với bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm 7 tỉnh thành đại diện cả nước. Đối tượng khảo sát là cán bộ quản lý và GVMN tại các trường mầm non. Thời gian nghiên cứu từ 2017 đến 2020. Nghiên cứu tập trung vào năng lực nghề nghiệp và khung năng lực nghề nghiệp của GVMN.

Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng. Phương pháp tiếp cận hệ thống được áp dụng. Các phương pháp cụ thể bao gồm: phân tích tài liệu, khảo sát thực trạng, phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm. Phương pháp thống kê toán học được dùng để xử lý số liệu. Phương pháp so sánh quốc tế giúp rút ra bài học kinh nghiệm. Đánh giá năng lực giáo viên được thực hiện qua nhiều công cụ khác nhau.

Giáo viên mầm non là người thực hiện hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ ở bậc mầm non. Đội ngũ GVMN là tập hợp tất cả GVMN trong hệ thống giáo dục. GVMN có chức năng chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ. Chức năng nhiệm vụ của GVMN rất đa dạng và phức tạp.

Đặc điểm lao động sư phạm của GVMN mang tính đặc thù. Lao động mang tính sáng tạo và linh hoạt cao. Giáo viên phải thích ứng với từng trẻ và từng tình huống. Yêu cầu về phẩm chất và năng lực người giáo viên mầm non rất toàn diện. GVMN cần có tình yêu thương trẻ, kiên nhẫn và trách nhiệm.

Năng lực nghề nghiệp là khả năng thực hiện công việc đạt kết quả. Khung năng lực nghề nghiệp quy định các năng lực cần đạt. Tiêu chuẩn năng lực giáo viên mầm non bao gồm nhiều nhóm năng lực chính. Nhóm năng lực chăm sóc nuôi dưỡng trẻ. Nhóm năng lực tổ chức hoạt động giáo dục. Nhóm năng lực xây dựng môi trường giáo dục. Nhóm năng lực phối hợp với gia đình và cộng đồng.

Năng lực sư phạm mầm non là cốt lõi của nghề nghiệp. Bao gồm năng lực lập kế hoạch giáo dục. Năng lực tổ chức các hoạt động vui chơi học tập. Năng lực quan sát đánh giá sự phát triển của trẻ. Năng lực ứng xử sư phạm và giải quyết tình huống.

Các yếu tố chủ quan bao gồm động lực nghề nghiệp của GVMN. Năng lực tự học và tự bồi dưỡng nâng cao trình độ. Ý thức trách nhiệm với nghề nghiệp. Các yếu tố khách quan bao gồm chính sách phát triển giáo dục. Điều kiện cơ sở vật chất và trang thiết bị. Mức lương và chế độ đãi ngộ. Chương trình đào tạo giáo viên mầm non tại các trường sư phạm. Công tác bồi dưỡng giáo viên mầm non thường xuyên.

Hoa Kỳ xây dựng tiêu chuẩn năng lực giáo viên mầm non từ rất sớm. Hệ thống NAEYC đặt ra tiêu chuẩn chất lượng cho chương trình đào tạo. Giáo viên phải đạt chứng chỉ năng lực trước khi hành nghề. Chương trình bồi dưỡng thường xuyên được tổ chức chuyên nghiệp. Đánh giá năng lực giáo viên dựa trên tiêu chuẩn rõ ràng.

Úc có khung năng lực nghề nghiệp giáo viên mầm non toàn diện. Chương trình bồi dưỡng giáo viên mầm non gắn liền với thực hành. Hệ thống đánh giá bao gồm nhiều cấp độ năng lực. Giáo viên được hỗ trợ phát triển chuyên môn liên tục. Kinh nghiệm Úc cho thấy tầm quan trọng của khung năng lực chuẩn hóa.

Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore đều coi trọng đào tạo giáo viên mầm non. Chương trình đào tạo giáo viên mầm non tại các nước này rất nghiêm ngặt. Giáo viên phải trải qua quá trình đào tạo dài và thực tập nhiều. Nâng cao trình độ giáo viên mầm non được thực hiện liên tục.

Bài học cho Việt Nam bao gồm nhiều khía cạnh. Cần xây dựng tiêu chuẩn năng lực giáo viên mầm non phù hợp bối cảnh trong nước. Cần đổi mới đào tạo giáo viên mầm non theo hướng thực hành. Cần tăng cường bồi dưỡng giáo viên mầm non thường xuyên. Cần xây dựng hệ thống đánh giá năng lực giáo viên công bằng và minh bạch. Cần tạo cơ chế hỗ trợ kế hoạch phát triển chuyên môn cho từng giáo viên.

Quy hoạch phát triển quy mô mạng lưới trường lớp có sự chênh lệch lớn. Tại các thành phố lớn, số lượng trường mầm non tăng nhanh. Tại vùng nông thôn và miền núi, mạng lưới còn thưa thớt. Tỷ lệ trẻ được đến trường mầm non chưa đồng đều giữa các vùng.

Đội ngũ GVMN tại các địa phương có nhiều vấn đề. Thiếu giáo viên là tình trạng phổ biến ở nhiều nơi. Trình độ đào tạo giáo viên mầm non không đồng đều. Nhiều GVMN chưa đạt chuẩn về trình độ đào tạo. Tỷ lệ GVMN đạt chuẩn nghề nghiệp còn thấp. Nâng cao trình độ giáo viên mầm non là nhu cầu cấp thiết.

Công tác đánh giá năng lực giáo viên tại các địa phương còn hạn chế. Nhiều cơ sở giáo dục chưa xây dựng tiêu chuẩn năng lực giáo viên mầm non cụ thể. Việc đánh giá chủ yếu dựa trên kết quả công tác. Chưa đánh giá được đầy đủ các năng lực nghề nghiệp. Khung năng lực nghề nghiệp chưa được áp dụng rộng rãi.

Năng lực sư phạm mầm non của nhiều GVMN còn yếu. Năng lực tổ chức hoạt động giáo dục chưa cao. Năng lực xây dựng môi trường giáo dục hạn chế. Năng lực phối hợp gia đình và cộng đồng chưa hiệu quả. Việc đánh giá chưa gắn liền với kế hoạch phát triển chuyên môn.

Đào tạo giáo viên mầm non tại các trường sư phạm còn nhiều bất cập. Chương trình đào tạo nặng lý thuyết, thiếu thực hành. Nội dung đào tạo chưa cập nhật yêu cầu đổi mới giáo dục. Sinh viên ra trường thiếu kỹ năng thực tế.

Chương trình bồi dưỡng thường xuyên cho GVMN chưa hiệu quả. Nội dung bồi dưỡng giáo viên mầm non chưa sát với nhu cầu thực tế. Hình thức bồi dưỡng còn đơn điệu, thiếu hấp dẫn. Thời gian bồi dưỡng chưa phù hợp với điều kiện công tác. Việc theo dõi đánh giá sau bồi dưỡng chưa được quan tâm. Nâng cao trình độ giáo viên mầm non thông qua bồi dưỡng chưa đạt kết quả mong muốn.

Xây dựng khung năng lực nghề nghiệp cho GVMN là nhiệm vụ ưu tiên. Khung năng lực cần bao gồm đầy đủ các nhóm năng lực. Tiêu chuẩn năng lực giáo viên mầm non phải cụ thể và đo lường được. Cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế để xây dựng tiêu chuẩn phù hợp. Tiêu chuẩn cần phản ánh đặc thù của giáo dục mầm non Việt Nam.

Hệ thống đánh giá năng lực giáo viên cần được hoàn thiện. Công cụ đánh giá đa dạng và khách quan. Quy trình đánh giá minh bạch và công bằng. Kết quả đánh giá gắn liền với kế hoạch phát triển chuyên môn. Đánh giá năng lực giáo viên phải trở thành hoạt động thường xuyên.

Đào tạo giáo viên mầm non cần đổi mới toàn diện. Chương trình đào tạo gắn liền với khung năng lực nghề nghiệp. Tăng cường thời gian thực tập thực tế. Đội ngũ giảng viên cần được nâng cao năng lực. Cơ sở vật chất phục vụ đào tạo cần được đầu tư.

Chương trình bồi dưỡng thường xuyên cần được thiết kế lại. Nội dung bồi dưỡng giáo viên mầm non phải sát với nhu cầu thực tế. Hình thức bồi dưỡng đa dạng: tập trung, trực tuyến, tại chỗ. Bồi dưỡng phải gắn liền với thực hành sư phạm. Nâng cao trình độ giáo viên mầm non thông qua hệ thống bồi dưỡng liên tục.

Kế hoạch phát triển chuyên môn phải được xây dựng cho từng giáo viên. Kế hoạch dựa trên kết quả đánh giá năng lực hiện tại. Xác định rõ khoảng cách giữa năng lực hiện có và năng lực cần đạt. Đề ra lộ trình nâng cao trình độ giáo viên mầm non cụ thể.

Cơ chế hỗ trợ giáo viên phát triển chuyên môn cần được thiết lập. Bao gồm hỗ trợ về thời gian, tài chính và chuyên môn. Xây dựng cộng đồng học tập chuyên nghiệp trong nhà trường. Tạo môi trường khuyến khích giáo viên tự học và sáng tạo. Phát triển đội ngũ GVMN theo tiếp cận năng lực đòi hỏi sự đồng bộ của nhiều giải pháp.

Luận án làm rõ cơ sở lý luận phát triển đội ngũ GVMN theo tiếp cận năng lực. Hệ thống hóa các khái niệm: năng lực giáo viên mầm non, khung năng lực nghề nghiệp, tiêu chuẩn năng lực. Xây dựng khung lý thuyết về phát triển đội ngũ GVMN trong đổi mới giáo dục. Phân tích kinh nghiệm quốc tế về đào tạo giáo viên mầm non theo năng lực.

Đánh giá thực trạng phát triển đội ngũ GVMN tại 7 tỉnh đại diện cả nước. Xác định nguyên nhân của các tồn tại. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và khả thi. Giải pháp bao gồm đổi mới đào tạo, bồi dưỡng và đánh giá năng lực giáo viên.

Nghiên cứu cần được tiếp tục mở rộng phạm vi. Áp dụng thí điểm các giải pháp đề xuất tại một số địa phương. Đánh giá hiệu quả của các giải pháp trong thực tiễn. Hoàn thiện khung năng lực nghề nghiệp dựa trên kết quả thực hiện.

Phát triển hệ thống đào tạo và bồi dưỡng giáo viên mầm non trực tuyến. Ứng dụng công nghệ thông tin trong đánh giá năng lực giáo viên. Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về năng lực GVMN. Tăng cường hợp tác quốc tế trong đào tạo giáo viên mầm non. Phát triển đội ngũ GVMN theo tiếp cận năng lực là quá trình lâu dài và liên tục.