Luận án: Thực trạng nhiễm nấm Aflatoxin trong dược liệu tại Nghệ An và hiệu quả can thiệp

O Ụ V OT O T V ỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - ÔN TRÙN TRUN ƢƠN ẬU HU HO N THỰ TR N NH ỄM V NẤM, AFLATOX N TRONG M T SỐ VỊ THUỐ ÔN ƢỢ V K N THỨ , TH , THỰ H NH ẢO QUẢN THUỐ ỦA N T T TỈNH N HỆ AN, H ỆU QUẢ AN TH ỆP (2016 - 2017) hu n ng nh: ị h tễ họ M số: 972 01 17 LUẬN N T N SỸ HỌ n hƣ ng n ho họ : PGS. Ngu ễn Văn PGS. Phạm Văn Thân H N - 2018 LỜ ẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới PGS. Phạm Văn Thân PGS.

Nguyễn Văn Ba đã tận tình chỉ dẫn giúp đỡ tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin trân trọng cảm ơn! PGS. Trần Thanh Dương Viện trưởng và Ban Giám đốc Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương. Cao Bá Lợi, cùng toàn thể cán bộ Phòng Khoa học - Đào tạo Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương; TS.

Đỗ Ngọc Ánh cùng toàn thể cán bộ Bộ môn Ký sinh trùng Học việ Quân y; Toàn thể cán bộ Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Nghệ An; Các Sở Y tế, Sở Khoa học và Công nghệ, Trường Đại học Y khoa Vinh tỉnh Nghệ An đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và thực hiện đề tài nghiên cứu. Lê Bách Quang, PGS. Nguyễn Mạnh Hùng, PGS. Lê Xuân Hùng, PGS.

Đoàn Huy Hậu đã có những ý kiến quý báu giúp tôi hoàn thiện luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Bố, Mẹ, Vợ, Con, gia đình và bạn bè đồng nghiệp đã động viên khích lệ tôi vượt qua mọi khó khăn gian khổ hoàn thành luận án. Luận án chỉ là bước đầu trong sự nghiệp khoa học. Những lời cảm ơn là không đủ vì làm sao kể hết những tình cảm thật cao quý, nhưng những tình cảm đó sẽ theo tôi trong suốt cuộc đời không bao giờ thay đổi! ậu Hu Ho n LỜ AM OAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực, chính xác và chưa từng được công bố trên bất kỳ công trình nào khác.

Các bước tiến hành của đề tài luận án đúng như đề cương nghiên cứu đã được cơ sở đào tạo phê duyệt. Chấp hành nghiêm chỉnh các quy định về y đức trong nghiên cứu y sinh học. Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. T giả luận n ANH MỤ TỪ V T TẮT AIDS Acquired Immunodeficiency Syndrome – Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải BV Bệnh viện BYT Bộ Y tế CS Cộng sự FAO Foods of Agriculture Organization -Tổ chức Nông Lương Thế giơi FB1 Fumonisin B 1 HIV Human Immunodeficiency Virus (Vi rút gây suy giảm miễn dịch ở người) PCR Polymerase Chain Reaction - Phản ứng chuỗi Polymerase PV Preventive value (hiệu quả can thiệp) QCVN Quy chuẩn Việt Nam RFLP Restriction Fragment Length Polymorphism (Kỹ thuật đa hình chiều dài đoạn cắt giới hạn) TB Trung bình TL Tỷ lệ TT Tình trạng WHO World Health Organization - Tổ chức Y tế thế giới VPQ Viêm phế quản XN Xét nghiệm YTNC Yếu tố nguy cơ MỤ LỤ ẶT VẤN Ề.

1 hƣơng 1: TỔN QUAN T L ỆU. Lịch sử nghiên cứu nấm. Một số khái niệm về nấm, nấm y học. Lịch sử nghiên cứu nấm trên thế giới.

Lịch sử nghiên cứu nấm tại Việt Nam. Dịch tễ học vi nấm .1 Tác nhân vi nấm. Đường truyền bệnh. Khối cảm thụ.

Các yếu tố liên quan đến nhiễm nấm và kiến thức, thái độ thực hành phòng chống nhiễm nấm cho vị thuốc đông dược .1 Các yếu tố về khí hậu và vi khí hậu .2 Các yếu tố về điều kiện bảo quản. Các yếu tố về kiến thức, thái độ, thực hành bảo quản thuốc đông dược của cán bộ y tế. Tình hình nhiễm vi nấm và độc tố do nấm ở thực phẩm và các sản phẩm nông nghiệp sau thu hoạch. Tại Châu Âu.

Tại Châu Phi. Tại Việt Nam. Cấu trúc phân tử, cơ chế sinh aflatoxin và gây độc của aflatoxin. Cấu trúc phân tử, cơ chế gây độc của aflatoxin.

Cơ chế sinh độc tố alflatoxin của nấm. Các kỹ thuật phát hiện nhiễm nấm và aflatoxin. Kỹ thuật soi tươi. Kỹ thuật nuôi cấy nấm trong môi trường Saboraud.

Các kỹ thuật khác. Kỹ thuật sinh học phân tử PCR. Một số bệnh do nấm và độc tố nấm gây ra .1 Nhiễm độc gan cấp tính .2 Nhiễm độc mãn do aflatoxin và ochratoxin. Các bệnh nấm phổi do Aspergillus spp.

Chẩn đoán xác định sản phẩm nông nghiệp, thực phẩm, thuốc đông dược nhiễm nấm. Điều trị và phòng bệnh do nấm cho con người, phòng nhiễm nấm cho các sản phẩm nông nghiệp và các vị thuốc đông dược .1 Điều trị các bệnh do nấm gây ra với con người. Phòng bệnh do nấm. Phòng chống nhiễm nấm cho các sản phẩm nông nghiệp và các vị thuốc đông dược.

34 hƣơng 2: Ố TƢỢN V PHƢƠN PH P N H ÊN ỨU. Đối tượng, địa điểm, thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu .3 Thời gian nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu mô tả có phân tích thực trạng nhiễm nấm và aflatoxin. Nghiên cứu mô tả thực trạng nhà kho, môi trường bảo quản thuốc và kiến thức, thái độ, thực hành bảo quản thuốc thuốc đông dược của cán bộ y tế. Nghiên cứu can thiệp.

Mô hình thiết kế nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu. Đạo đức nghiên cứu.

56 hƣơng 3: K T QUẢ N H ÊN ỨU. Thực trạng nhiễm nấm và aflatoxin trong dược liệu đông dược tại các bệnh viện thuộc tỉnh Nghệ An năm 2016. Thực trạng nhiễm nấm trong các vị thuốc đông dược. Kết quả định danh loài nấm ở các mẫu thuốc đông dược bằng kỹ thuật PCR.

Hàm lượng aflatoxin trong các vị thuốc đông dược tại các bệnh viện thuộc tỉnh Nghệ An năm 2016. Thực trạng về môi trường, trang thiết bị và kiến thức, thái độ, thực hành bảo quản thuốc đông dược của cán bộ y tế. Thực trạng về môi trường, trang thiết bị bảo quản thuốc. Kiến thức, thái độ, thực hành bảo quản thuốc đông dược của các bộ y tế hành nghề đông dược tại các bệnh viện tỉnh Nghệ An.

Hiệu quả can thiệp phòng chống nấm cho thuốc đông dược. Thay đổi về kiến thức và thực hành của cán bộ y tế phòng chống nhiễm nấm cho thuốc sau 12 tháng can thiệp. Tình trạng nhà kho, thiết bị bảo quản thuốc trước và sau can thiệp 12 tháng. Hiệu quả giảm tình trạng nhiễm nấm ở các vị thuốc đông dược sau can thiệp 12 tháng.

Thực trạng nhiễm nấm, aflatoxin trong các mẫu thuốc đông dược tại các bệnh viện tỉnh Nghệ An năm 2016. Thực trạng nhiễm nấm. Hàm lượng aflatoxin trong các vị thuốc đông dược tại các cơ sở y tế tỉnh Nghệ An năm 2016. Thực trạng về môi trường, trang thiết bị bảo quản thuốc và kiến thức thái độ, thực hành bảo quản các vị thuốc đông dược của cán bộ y tế tại các bệnh viện tỉnh Nghệ An.

Thực trạng môi trường, trang thiết bị bảo quản thuốc đông dược. Kiến thức thái độ, thực hành bảo quản các vị thuốc đông dược của các bộ y tế tại các bệnh viện tỉnh Nghệ An. Hiệu quả can thiệp phòng chống nấm cho thuốc đông dược. Hiệu quả can thiệp truyền thông kiến thức và thực hành phòng chống nấm cho cán bộ y tế.

Hiệu quả can thiệp thay đổi trang thiết bị bảo quản thuốc. 116 K N N HỊ TÍNH KHOA HỌ , TÍNH MỚ ỦA Ề T Ý N HĨA THỰ T ỄN ỦA Ề T ANH MỤ O L ÊN QUAN TRỰ T P NN UN LUẬN N Ã ƢỢ ÔN Ố T L ỆU THAM KHẢO ANH MỤ ẢN Bảng 1. Một số tính chất hóa lý của aflatoxin. Giới hạn ô nhiễm aflatoxin trong một số thực phẩm theo tiêu chuẩn QCVN 8-1:2011/BYT.

Danh mục, tên khoa học các vị thuốc nam sử dụng trong nghiên cứu. Danh mục, tên khoa học các vị thuốc bắc sử dụng trong nghiên cứu. Tỷ lệ nhiễm nấm chung ở các mẫu thuốc đông dược bằng kỹ thuật soi tươi (n = 505). Tỷ lệ nhiễm nấm ở các vị thuốc đông dược là thân - rễ, lá, củ quả bằng kỹ thuật soi tươi (n = 505).

Tỷ lệ nhiễm nấm chung ở các vị thuốc bắc và nam dược bằng kỹ thuật nuôi cấy nấm trong môi trường Saboraud (n = 505) 63 Bảng 3. Tỷ lệ nhiễm nấm ở các vị thuốc đông dược là thân - rễ, lá, củ quả bằng nuôi cấy nấm trong môi trường Sauboraud. Tỷ lệ nhiễm nấm ở các mẫu thuốc đông dược bằng nuôi cấy nấm trong môi trường Saboraud ở từng bệnh viện. Tổng hợp kết quả xác định tỷ lệ nhiễm nấm bằng kỹ thuật soi tươi và nuôi cấy trong môi trường Saboraud (n = 505).

Tỷ lệ tương đồng của một số mẫu nấm so với ngân hàng genbank. Thành phần loài nấm phân lập từ các mẫu thuốc đông dược. Tỷ lệ nhiễm aflatoxin chung (n = 505). Tỷ lệ mẫu dược liệu nhiễm aflatoxin vượt tiêu chuẩn QCVN 8-1:2011/BYT (n = 24).

Thực trạng các nhà kho bảo quản thuốc đông dược (n =10) 74 Bảng 3. Trang thiết bị bảo quản thuốc đông dược (n = 10). Nhóm tuổi, giới, trình độ chuyên môn của đối tượng nghiên cứu (n = 60). Kiến thức của cán bộ y tế về nguyên nhân thuốc đông dược bị nấm và tác hại của nấm với sức khỏe con người (n = 60).

Kiến thức của cán bộ y tế về tác nhân gây nấm và các điều kiện bảo quản thuốc đông dược không bị nấm (n = 60). Thực hành của cán bộ y tế về phòng chống nhiễm nấm cho thuốc đông dược (n = 60). Thực hành của cán bộ y tế về phòng chống tác hại của nấm cho cá nhân (n = 60). Kiến thức của cán bộ y tế về vi nấm và các điều kiện vi khí hậu bảo quản thuốc đông dược không bị nhiễm nấm (n = 60) 82 Bảng 3.

Hiệu quả bổ sung trang thiết bị làm thay đổi vi khí hậu (n = 10). Hiệu quả làm thay đổi các yếu tố vi khí hậu trong kho sau can thiệp 12 tháng (n =10). Hiệu quả giảm tỷ lệ nhiễm vi nấm chung ở các mẫu thuốc đông dược .