Luận án nghiên cứu tác dụng nano alginate chitosan lovastatin của Nguyễn Thị Hoa

, BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN THỊ HOA NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG LÊN HÀNH VI VÀ CHUYỂN HÓA LIPID MÁU CỦA NANO ALGINATE/CHITOSAN/LOVASTATIN TRÊN CHUỘT CỐNG GÂY MÔ HÌNH BÉO PHÌ LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN THỊ HOA NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG LÊN HÀNH VI VÀ CHUYỂN HÓA LIPID MÁU CỦA NANO ALGINATE/CHITOSAN/LOVASTATIN TRÊN CHUỘT CỐNG GÂY MÔ HÌNH BÉO PHÌ Chuyên ngành: Khoa học Y sinh Mã số: 9720101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. PHẠM MINH ĐÀM 2. CẤN VĂN MÃO HÀ NỘI – 2022 iii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi với sự hướng dẫn khoa học của tập thể cán bộ hướng dẫn. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và được công bố một phần trong các bài báo khoa học.

Luận án chưa từng được công bố. Tác giả Nguyễn Thị Hoa iv LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin trân trọng cảm ơn những người thầy, người hướng dẫn khoa học, đã tận tình giúp đỡ, trực tiếp hướng dẫn tôi thực hiện nghiên cứu khoa học trong quá trình học tập và thực hiện luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn các Bộ môn-Khoa-Trung tâm đã tạo mọi điều kiện, hỗ trợ, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới lãnh đạo cơ sở đào tạo và các cơ sở hợp tác nghiên cứu đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu này.

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Bố, Mẹ, Chồng, Con và gia đình luôn ở bên cạnh động viên, giúp đỡ tôi trong cuộc sống, học tập và công tác. Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hoa v MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN. iii LỜI CẢM ƠN. iv MỤC LỤC.

v DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT. vii DANH MỤC CÁC BẢNG. viii DANH MỤC CÁC HÌNH. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Tổng quan về béo phì. Khái niệm béo phì. Tình hình béo phì trên Thế giới và Việt Nam. Nguyên nhân và hậu quả của béo phì.

Ảnh hưởng béo phì lên hệ thần kinh trung ương. Các thuốc điều trị béo phì. Gây mô hình béo phì trên động vật thực nghiệm. Các mô hình gây béo phì bằng phẫu thuật hoặc hóa chất.

Các mô hình biến đổi gen. Các mô hình động vật béo phì khác. Mô hình chuột béo phì bằng thức ăn cao năng. Các chỉ số đánh giá mô hình béo phì trên động vật thực nghiệm.

Các phương pháp đánh giá hành vi trên động vật thực nghiệm. Tổng quan về nano Alginate/Chitosan/Lovastatin. Lovastatin và tổ hợp polymer mang thuốc. 38 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Phương tiện, dụng cụ và hóa chất.

Quy trình nghiên cứu. Xử lý số liệu. Đạo đức nghiên cứu. 56 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Kết quả về gây mô hình béo phì trên chuột cống. Các chỉ số sinh trắc học và tiêu thụ thức ăn, nước uống. Kết quả về nồng độ một số thành phần lipid máu và glucose máu. Kết quả về hành vi của động vật gây mô hình.

Kết quả về mô bệnh học của động vật gây mô hình. Kết quả về tác dụng lên hành vi và rối loạn chuyển hóa lipid máu của nano Alginate/Chitosan/Lovastatin trên chuột cống gây mô hình béo phì. Các chỉ số sinh trắc học và tiêu thụ thức ăn, nước uống giai đoạn can thiệp dùng dược chất. Tác dụng lên rối loạn lipid máu và glucose máu giai đoạn can thiệp.

Tác dụng lên hành vi động vật sau can thiệp dùng dược chất. 84 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. Đánh giá sự biến đổi hành vi và chuyển hóa lipid máu trên chuột cống gây mô hình béo phì. Những thay đổi về sinh trắc học.

Thay đổi chuyển hóa lipid máu và glucose máu. Đánh giá sự biến đổi hành vi. Đánh giá tác dụng lên hành vi và chuyển hóa lipid máu của nano Alginate/Chitosan/Lovastatin trên chuột cống gây mô hình béo phì. Tác động lên các chỉ số sinh trắc học.

Tác dụng lên một số chỉ số lipid máu và glucose máu. Tác dụng lên hành vi. 127 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 128 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

129 vii DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ tiếng Anh (tiếng Việt) 1 ANOVA Analysis of variance (phân tích phương sai) 2 ARC Arcuate nucleus of the hypothalamus (nhân cung vùng dưới đồi) 3 AgRP Agouti-related protein (protein liên quan màu lông hung) 4 BAT Brown adipose tissue (mô mỡ nâu) 5 cAMP Cyclic adenosine monophosphate (AMP vòng) 6 CART Cocaine- and amphetamine-regulated transcript (phiên mã điều hòa liên quan cocaine và amphetamine) 7 CCK Cholecystokinin 8 CRH Corticotropin-releasing hormone (hormone giải phóng ACTH). 9 DMN Dorsomedial nucleus (nhân lưng bên) 10 ERK Extracellular signal-regulated kinase (kinase điều hòa tín hiệu ngoại bào) 11 GABA Gamma-Aminobutyric acid (axít Gamma-Aminobutyric) 12 GLP-1 Glucagon-like peptide 1 (peptid giống glucagon-1) 13 HA Hypothalamus (vùng dưới đồi) 14 HDL-cholesterol High density lipoprotein cholesterol (cholesterol tỷ trọng cao) 15 LDL-cholesterol Low density lipoprotein cholesterol (cholesterol tỷ trọng thấp) 16 LH Lateral hypothalamus (vùng dưới đồi bên) 17 MCH Melanin-concentrating hormone (hormon tập trung melanin) 18 MC3R Melanocortin receptor 3 (thụ thể melanocortin 3) 19 MC4R Melanocortin receptor 4 (thụ thể melanocortin 4) 20 α-MSH Alpha-melanocyte-stimulating hormone (hormon kích thích tế bào sắc tố alpha) 21 NA Nucleus accumbens (nhân vân bụng) 22 NPY Neuropeptide Y (peptid thần kinh Y) 23 NPYR Neuropeptide Y receptor (thụ thể peptid thần kinh Y) 24 NTS Nucleus of the solitary tract (nhân bó đơn độc) 25 PKA Protein kinase A 26 PVN Paraventricular nucleus (nhân cạnh thất) 27 VMN Ventromedial nucleus (nhân bụng giữa) 28 VTA Ventral tegmental area (vùng mái bụng) 29 WAT White adipose tissue (mô mỡ trắng) viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1. Phân độ béo phì theo chỉ số BMI cho người Châu Âu và Mỹ. Chiến lược cho các thuốc có thể dẫn tới giảm cân.

Thành phần các chất trong thức ăn cho chuột (g/kg) hai chế độ ăn. Tỷ lệ thể trọng/chiều dài của hai nhóm chuột nghiên cứu qua 7 tuần nuôi. Thức ăn tiêu thụ (gram) và năng lượng (kcal) tương ứng của hai nhóm chuột nghiên cứu qua 7 tuần nuôi. Nước uống tiêu thụ (mililit) của hai nhóm chuột nghiên cứu qua 7 tuần nuôi.

Nồng độ glucose máu (mmol/L) của hai nhóm chuột nghiên cứu qua 7 tuần nuôi. Nồng độ triglycerid máu (mmol/L) của hai nhóm chuột nghiên cứu qua 7 tuần nuôi. Nồng độ cholesterol máu (mmol/L) của hai nhóm chuột nghiên cứu qua 7 tuần nuôi. Nồng độ HDL-cholesterol (mmol/L) của hai nhóm chuột nghiên cứu qua 7 tuần nuôi.

Nồng độ LDL-cholesterol (mmol/L) của hai nhóm chuột nghiên cứu qua 7 tuần nuôi. Quãng đường và thời gian chuột bơi ở góc phần tư của mê lộ nước sau khi bỏ platform của hai nhóm chuột. Thoái hóa mỡ ở các mô tạng của hai nhóm chuột nghiên cứu qua giai đoạn gây mô hình thực nghiệm béo phì. Tỷ lệ thể trọng/chiều dài của các nhóm chuột nghiên cứu qua 12 tuần can thiệp.

Thức ăn tiêu thụ (gram) của các nhóm chuột nghiên cứu qua 12 tuần can thiệp. Nước uống tiêu thụ (mililit) của các nhóm chuột nghiên cứu qua 12 tuần can thiệp. Nồng độ glucose máu (mmol/L) của các nhóm chuột nghiên cứu qua 12 tuần can thiệp. Nồng độ triglycerid máu (mmoll/L) của các nhóm chuột nghiên cứu qua 12 tuần can thiệp.

78 ix Bảng Tên bảng Trang 3. Nồng độ cholesterol máu (mmol/L) của các nhóm chuột nghiên cứu qua 12 tuần điều trị. Nồng độ HDL-cholesterol máu (mmol/L) của các nhóm chuột nghiên cứu qua 12 tuần can thiệp. Nồng độ LDL–cholesterol máu (mmol/L) của các nhóm chuột nghiên cứu qua 12 tuần can thiệp.

Trọng lượng các tạng của chuột ở các nhóm nghiên cứu sau can thiệp. Thời gian (giây) và quãng đường (m) bơi của các nhóm chuột ở góc phần tư đã rút bến đỗ vào ngày tập cuối trong mê lộ nước sau 12 tuần can thiệp. 100 x DANH MỤC CÁC HÌNH Hình Tên hình Trang 1. Cân bằng năng lượng và bệnh nguyên của béo phì.

Sơ đồ các chiến lược cho các phân tử đích chống béo phì. Hình cắt ngang não chuột cống qua vị trí vùng dưới đồi với vùng bôi đậm tương ứng vị trí gây tổn thương vùng dưới đồi bên. Cấu trúc hóa học của chitin và chitosan. Cấu trúc hóa học của lovastatin.

Lọ thành phẩm lovastatin (A) và natri clorid 0,9% (B). Môi trường mở (A) và mê lộ nước (B) có chuột ở trong. Giao diện hệ thống ghi có hình ảnh môi trường và chuột (phải) và thông tin phân tích hành vi của Any-Maze (trái). Các bài tập vận động và nhận thức đồ vật trong môi trường mở.

Sơ đồ thiết kế nghiên cứu gây mô hình chuột béo phì và đánh giá tác dụng lên hành vi của các chế phẩm lovastatin qua hai giai đoạn. Trọng lượng (A) và chiều dài (B) của hai nhóm chuột nghiên cứu qua 7 tuần nuôi. Vòng ngực (A) và vòng bụng (B) của hai nhóm chuột nghiên cứu qua 7 tuần nuôi. Quãng đường vận động (A) và tốc độ vận động (B) trong môi trường mở của hai nhóm chuột.

Thời gian vận động (A) và thời gian đứng im (B) trong môi trường mở của hai nhóm chuột. Quãng đường vận động (A), tốc độ vận động (B), số lần vào (C) và thời gian vận động (D) trong vùng trung tâm của hai nhóm chuột. Quãng đường vận động (A), tốc độ vận động (B), số lần ra (C) và thời gian vận động (D) ở vùng ngoại vi của hai nhóm chuột. Tỷ lệ thời gian khám phá mỗi vật ở pha luyện tập (A) và pha kiểm tra (B) của hai nhóm chuột ở cuối giai đoạn gây mô hình.

67 xi Hình Tên hình Trang 3. Số lần khám phá mỗi vật ở pha luyện tập (A) và pha kiểm tra (B) của hai nhóm chuột ở cuối giai đoạn gây mô hình. Quãng đường bơi tìm bến đỗ (A) và thời gian đến khi tìm thấy bến đỗ (B) của hai nhóm chuột qua các ngày tập trong mê lộ nước ở tuần 7. Hình ảnh mô học gan, thận và lách của hai nhóm chuột ở cuối giai đoạn mô hình (x40, H&E).

Trọng lượng (gram) của các nhóm chuột nghiên cứu ở chế độ ăn thường (A), ăn giàu béo (B) và chiều dài (cm) của chúng ở chế độ ăn thường (C), ăn giàu béo (D) qua 12 tuần can thiệp.