Luận án tiến sĩ Quan hệ Mỹ - Cuba (1991-2016) - Lê Minh Giang - Đại học Vinh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH LÊ MINH GIANG QUAN HỆ MỸ - CUBA (1991 - 2016) LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGHỆ AN - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH LÊ MINH GIANG QUAN HỆ MỸ - CUBA (1991 - 2016) Chuyên ngành: Lịch sử thế giới Mã số: 9229011 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN CÔNG KHANH 2. HOÀNG KHẮC NAM NGHỆ AN - 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Nếu sai sót tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm. Nghiên cứu sinh Lê Minh Giang ii MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của Luận án. Cấu trúc của Luận án.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. Các công trình nghiên cứu về lịch sử và chính sách đối ngoại của Mỹ, Cuba liên quan đến quan hệ Mỹ - Cuba. Các công trình nghiên cứu trực tiếp quan hệ Mỹ - Cuba.

Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Các công trình nghiên cứu về lịch sử và chính sách đối ngoại của Mỹ, Cuba liên quan đến quan hệ Mỹ - Cuba. Các công trình nghiên cứu trực tiếp quan hệ Mỹ - Cuba. Nhận xét về tình hình nghiên cứu và nhiệm vụ đặt ra cho luận án.

Những vấn đề đã được nghiên cứu. Những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết. QUAN HỆ MỸ - CUBA TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2008. Những nhân tố tác động đến quan hệ Mỹ - Cuba giai đoạn 1991-2008.

Khái quát quan hệ Mỹ - Cuba trước năm 1991. Tình hình thế giới và khu vực. Tình hình nước Mỹ và vấn đề Cuba trong chính sách của Mỹ sau năm 1991. Tình hình Cuba và vấn đề Mỹ trong chính sách của Cuba sau năm 1991.

Quan hệ Mỹ - Cuba trong giai đoạn 1991 - 2008. Quan hệ chính trị - ngoại giao. Quan hệ kinh tế. 54 Tiểu kết chương 2.

QUAN HỆ MỸ - CUBA TỪ NĂM 2009 ĐẾN NĂM 2016. Những nhân tố mới tác động đến quan hệ Mỹ - Cuba giai đoạn 2009 - 2016. Tình hình thế giới và khu vực. Chính sách đối ngoại của B.

Obama và sự thay đổi chính sách của Mỹ với Cuba. Những chuyển biến mới của Cuba dưới thời Raúl Castro. Quan hệ Mỹ - Cuba trong giai đoạn 2009 - 2016. Quan hệ chính trị - ngoại giao.

Quan hệ kinh tế. 94 Tiểu kết Chương 3. NHẬN XÉT VỀ QUAN HỆ MỸ - CUBA (1991 - 2016). Kết quả tích cực và hạn chế của quan hệ Mỹ - Cuba (1991 - 2016).

Kết quả tích cực. Một số đặc điểm của quan hệ Mỹ - Cuba từ năm 1991 đến năm 2016. Một số nhận xét về việc bình thường hóa quan hệ Mỹ - Cuba. Nguyên nhân thúc đẩy bình thường hóa quan hệ Mỹ - Cuba.

Tác động của việc bình thường hóa quan hệ Mỹ - Cuba. 134 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 139 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ iv PHỤ LỤC Phụ lục 1: Biên niên lịch sử quan hệ Mỹ - Cuba (1959 - 2018) Phụ lục 2: Tuyên bố của Tổng thống Mỹ Obama về thay đổi chính sách đối với Cuba (ngày 17/12/2014) Phụ lục 3: Những sửa đổi đối với sự trừng phạt Cuba Phụ lục 4: Thống kê quan hệ thương mại của Mỹ với Cuba 1992 - 2016 Phụ lục 5: Xuất khẩu của Mỹ sang Cuba 2007 - 2016 Phụ lục 6: Một số hình ảnh về quan hệ Mỹ - Cuba (1991 - 2016) v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Tiếng Anh TT Viết tắt Tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt Khu vực Thương mại tự do 1. AFTA ASEAN Free Trade Area ASEAN Asia-Pacific Economic Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - 2.

APEC Cooperation Thái Bình Dương Association of South East Hiệp hội các quốc gia Đông Nam 3. ASEAN Asian Nations Á 4. ASEM Asia - Europe Meeting Hội nghị (Thượng đỉnh) Á - Âu Central America Free Hiệp định Thương mại tự do 5. CAFTA Trade Agreement Trung Mỹ 6.

CARICOM Caribbean Community Cộng đồng Caribe 7. CBI Caribbean basin initiative Sáng kiến lưu vực Caribe Center for Democracy in 8. CDA Trung tâm Dân chủ châu Mỹ the Americas 9. CDA Cuban Democracy Act Đạo luật Dân chủ Cuba Center for Economic Trung tâm Phân tích và dự báo 10.

CEFA Forecasting and Analysis kinh tế Central Intelligence 11. CIA Cục Tình báo Trung ương (Mỹ) Agency 12. GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội 13. CPF Cuban Policy Fund Quỹ Chính sách Cuba The Cuba-Petroleo 14.

CUPET Công ty Dầu khí Cuba Company 15. EU European Union Liên minh châu Âu Federal Bureau of 16. FBI Cục Điều tra Liên bang Mỹ Investigation 17. IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ quốc tế Latin American Free Trade Hiệp hội Thương mại tự do Mỹ 18.

LAFTA Association Latinh vi North America Free Trade Hiệp định Thương mại tự do 19. NAFTA Agreement Bắc Mỹ Official Development 20. ODA Hỗ trợ Phát triển chính thức Assistance Organization of American 21. OAS Tổ chức các quốc gia châu Mỹ States 22.

VOA Voice of America Đài Tiếng nói Hoa Kỳ 23. UN United Nations Liên Hợp Quốc UN Development Chương trình Phát triển 24. UNDP Programme Liên Hợp Quốc UN Educational Scientific Tổ chức Giáo dục, Khoa học 25. UNESCO and Cultural Organization và Văn hóa Liên Hợp Quốc United States Agency for 26.

USAID Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ International Development 27. USD United States Dollar Đô la Mỹ 28. WB World Bank Ngân hàng Thế giới 29. WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới Tiếng Việt TT Viết tắt Nghĩa tiếng Việt 1.

BCT Bộ Chính trị 2. BCH TW Ban Chấp hành Trung ương 3. cb Chủ biên 4. CNXH Chủ ngh a xã hội 5.

CTQG Chính trị quốc gia 6. ĐCS Đảng Cộng sản 7. KHXH Khoa học xã hội 8. LHQ Liên Hợp Quốc 9.

Nxb Nhà xuất bản 10. TTX VN Thông tấn xã Việt Nam 11. XHCN Xã hội chủ ngh a vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ, BẢNG Biểu đồ: Biểu đồ 2.1: Ngân sách quân sự của Mỹ từ năm 2000 đến 2008.1: Ngân sách quân sự của Mỹ từ năm 2009 đến 2016. Trao đổi Thương mại Mỹ - Cuba (1992 - 2008).

Thống kê quan hệ thương mại Mỹ - Cuba từ năm 2009 đến năm 2016. Lý do chọn đề tài 1. Trong lịch sử quan hệ quốc tế hiện đại, hiếm có một mối quan hệ song phương nào phức tạp, căng thẳng kéo dài như mối quan hệ giữa Mỹ và Cuba. Cùng nằm ở châu Mỹ và rất gần gũi về khoảng cách (150 km), nhưng mối quan hệ Mỹ - Cuba đã đóng băng hơn nửa thế kỷ (1961 - 2015).

Điều này xuất phát từ những mâu thuẫn sâu sắc về ý thức hệ, chính trị, kinh tế giữa Mỹ và Cuba trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Năm 1961, Mỹ đã cắt đứt quan hệ ngoại giao với Cuba. Cuba cũng lựa chọn con đường phát triển đất nước theo chủ ngh a xã hội và đứng về phía Liên Xô trong tuyến đầu chống Mỹ ở Mỹ Latinh. Kể từ đó, trải qua nhiều đời tổng thống, Mỹ không ngừng thực hiện chính sách thù địch, tăng cường cấm vận kinh tế và theo đuổi các hoạt động bí mật để lật đổ Chính phủ Cuba do Fidel Castro đứng đầu.

Cô lập về kinh tế và ngoại giao đã trở thành nội dung chính trong chính sách của Mỹ đối với Cuba. Sau Chiến tranh Lạnh, quan hệ quốc tế chuyển dần sang xu thế hòa dịu, hợp tác và phát triển. Quan hệ giữa các nước, đặc biệt là những nước lớn, căn bản thực hiện chính sách theo chiều hướng đối thoại, thỏa hiệp, tránh xung đột. Tuy nhiên, Mỹ vẫn thực hiện chính sách thù địch, hiếu chiến và luôn áp đặt một cuộc tẩy chay kinh tế đối với Cuba.

Ngay cả sau khi Liên Xô sụp đổ, Mỹ vẫn tiếp tục tăng cường lệnh cấm vận Cuba với các Đạo luật Dân chủ Cuba (năm 1992) và Đạo luật Helms - Burton (năm 1996), trong đó đưa ra điều kiện cho việc bãi bỏ cấm vận là Cuba phải tổ chức các cuộc bầu cử tự do, công bằng và chuyển tiếp sang một chính phủ dân chủ. Bước sang thế kỷ XXI, thực tế chứng minh rằng, chính sách của Mỹ đối với Cuba không những không mang lại thành quả và lợi ích cho Mỹ mà còn bộc lộ việc trái với đạo lý, hạn chế ảnh hưởng của một siêu cường trong hệ thống quốc tế đương đại. Điều này cho thấy, chính sách thù địch, hiếu chiến và cấm 2 vận, cô lập của Mỹ đối với Cuba đã không còn phát huy tác dụng, mặc dù những chính sách đó của Mỹ đã gây ra nhiều tổn thất, khó khăn cho Cuba trong nhiều thập kỷ qua. Sự xuất hiện của những nhân tố chủ quan (từ phía Mỹ và Cuba) và nhân tố khách quan đã dẫn đến thay đổi chính sách giữa hai nước đối với nhau.

Điều này thể hiện rõ kể từ khi Barack Obama trở thành Tổng thống thứ 44 của Mỹ đầu năm 2009 và việc lãnh tụ Fidel Alejandro Castro Ruz chính thức chuyển giao chức vụ Chủ tịch Cuba cho cho Phó Chủ tịch thứ nhất, đồng thời là em trai ông, Raúl Castro trong năm 2008. Ngày 17/12/2014, Tổng thống Mỹ B. Obama và Chủ tịch Cuba Raúl Castro đã tuyên bố khôi phục quan hệ Mỹ - Cuba sau hơn 5 thập niên thù địch. Từ đây, Cuba và Mỹ đã chính thức bắt đầu quá trình bình thường hóa quan hệ.

Ngày 11/4/2015, Tổng thống B. Obama và Chủ tịch Raúl Castro đã bắt tay nhau tại Hội nghị Thượng đỉnh châu Mỹ ở Panama, đánh dấu cuộc gặp gỡ đầu tiên của người đứng đầu hai nước kể từ khi hai nước cắt đứt quan hệ vào năm 1961. Sự thay đổi chính sách của Mỹ từ thù địch sang cam kết bình thường hóa và cùng tồn tại hòa bình, cho thấy: Tổng thống B. Obama và những người ủng hộ bắt đầu rời bỏ tư tưởng bảo thủ trong quá khứ.

Sự kiện lá cờ Cuba được treo lên ở Đại sứ quán Cuba tại Washington, DC vào ngày 20/7/2015 và lá cờ Mỹ treo lên Đại sứ quán Mỹ ở Havana vào ngày 14/8/2015, là dấu hiệu của một thời kỳ mới trong quan hệ Mỹ - Cuba. Việc bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Havana ngày 20/7/2015 là một phần của chính sách chính quyền B. Obama, chấm dứt cách tiếp cận kéo dài suốt hàng thập kỷ trong chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Cuba.