Luận án tiến sĩ quan hệ chính trị kinh tế Nga - Việt Nam 2001-2015 - Phan Thị Cẩm Vân

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH PHAN THỊ CẨM VÂN QUAN HỆ CHÍNH TRỊ, KINH TẾ LIÊN BANG NGA - CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2015 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGHỆ AN - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH PHAN THỊ CẨM VÂN QUAN HỆ CHÍNH TRỊ, KINH TẾ LIÊN BANG NGA - CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2015 Chuyên ngành: Lịch sử thế giới Mã số: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Người hướng dẫn khoa học: 1. BÙI VĂN HÀO NGHỆ AN - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Nếu sai sót tôi xin chịu trách nhiệm hoàn toàn.

Nghiên cứu sinh Phan Thị Cẩm Vân MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.

Nguồn tài liệu sử dụng trong luận án. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án. Bố cục của luận án.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu của các học giả Việt Nam. Những công trình liên quan đến quan hệ chính trị, kinh tế Nga - Việt Nam. Những công trình nghiên cứu về quan hệ chính trị, kinh tế Nga - Việt Nam.

Tình hình nghiên cứu của các học giả nước ngoài. Các học giả Nga. Các học giả một số nước khác. Nhận xét về tình hình nghiên cứu và những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết.

Những vấn đề đã được nghiên cứu. Những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết. CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ CHÍNH TRỊ, KINH TẾ NGA - VIỆT NAM TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2015. Nhân tố bên ngoài.

Tình hình thế giới. Bối cảnh khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Nhân tố bên trong. Tình hình kinh tế, chính trị và chính sách đối ngoại của Nga.

Tình hình kinh tế, chính trị và chính sách đối ngoại của Việt Nam. Nhân tố lịch sử. Quan hệ Liên Xô - Việt Nam trước năm 1991. Quan hệ Nga - Việt Nam từ năm 1991 đến năm 2001.

57 Tiểu kết chương 2. QUAN HỆ NGA - VIỆT NAM TRÊN LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ VÀ KINH TẾ TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2015. Chính trị. Chính trị - ngoại giao.

Chính trị - an ninh quốc phòng. Thương mại. 99 Tiểu kết chương 3. NHẬN XÉT VỀ QUAN HỆ CHÍNH TRỊ VÀ KINH TẾ NGA - VIỆT NAM TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2015.

Thành tựu và hạn chế. Thành tựu và nguyên nhân. Hạn chế và nguyên nhân. Những điểm nổi bật trong quan hệ chính trị, kinh tế Nga - Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2015.

Tác động của quan hệ chính trị, kinh tế Nga - Việt Nam. Đối với Nga. Đối với Việt Nam. Đối với khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Đông Nam Á.

142 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 145 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 160 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN Trang Bảng: Bảng 3. Kim ngạch thương mại giữa Nga và Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2015.

Đầu tư của Nga vào Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2015. Biểu đồ Kim ngạch thương mại giữa Nga và Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2015. Diễn biến khối lượng đầu tư của Nga tại Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2015. 94 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT A.

TIẾNG VIỆT CA - TBD Châu Á - Thái Bình Dương CHDCND Cộng hòa Dân chủ nhân dân CHXHCN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa CNTB Chủ nghĩa tư bản CNXH Chủ nghĩa xã hội ĐCS Đảng Cộng sản ĐNA Đông Nam Á DCCH Dân chủ cộng hòa KNTM Kim ngạch thương mại MW Megawat Nxb Nhà xuất bản TNHH Trách nhiệm hữu hạn TTXVN Thông tấn xã Việt Nam B. TIẾNG ANH APEC Asia- Pacific Economic Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Cooperation Thái Bình Dương ARF ASEAN Regional Forum Diễn đàn khu vực Đông Nam Á ASEAN Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Asian Nations ASEM Asia Europe Meeting Diễn đàn hợp tác Á - Âu EU European Union Liên minh châu Âu FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm nội địa IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ quốc tế ITAR- TASS Hãng thông tin lớn nhất của Liên bang Nga NATO North Atlantic Treaty Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Organization Dương ODA Official Development Hỗ trợ phát triển chính thức (hình Assistance thức đầu tư nước ngoài) SNG Sodrujestvo Nezavisimykh Cộng đồng Các quốc gia độc lập Gosudarstv USD United States Dollar Đô la Mỹ WB World Bank Ngân hàng Thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại thế giới C. TIẾNG NGA АТР Азиатско-Тихоoкеанский Khu vực châu Á - Thái Bình Dương Регион ДРВ Демократическая Việt Nam Dân chủ cộng hòa республика Вьетнам ГЭС Гидроэлектростанция Trạm thủy điện, nhà máy thủy điện ЕС Европейский Союз Liên minh châu ÂU ИДВ Институт Дальнего Viện nghiên cứu Viễn Đông Востока КПВ Комунистическая партия Đảng Cộng sản Việt Nam Вьетнама КПИК Комунистическая партия Đảng Cộng sản Đông Dương Индокитая КПСС Комунистическая партия Đảng Cộng sản Liên Xô Советского Саюза МГУ Московский Đại học Tổng hợp quốc gia Moskva Государственный Университет МИД Министерство Bộ Ngoại giao Иностранных дел ООН Организация Tổ chức Liên Hợp Quốc Объединённых наций РАН Российская Академия наук Viện Hàn lâm khoa học Nga РФ Российская федерация Liên bang Nga РФССР Российская Федеративная Сộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô Viêt Советская Liên bang Nga (thời kỳ thuộc Liên Социалистическая Xô) Республика РУДН Российский Университет Trường Đại học hữu nghị các dân дружбы народов tộc Nga СНГ Содружество независимых Cộng đồng các quốc gia độc lập государств СРВ Социалистическая Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt республика Вьетнам Nam СССР Союз Советских Liên bang cộng hòa xã hội chủ Социалистических nghĩa Xô Viết (Liên Xô) Республик США Соединённые Штаты Hợp chủng quốc Hoa Америки Kỳ (USA) ЮВА Юго-Восточная Азия Đông Nam Á 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ngày 30/01/1950, Liên bang CHXHCN Xô Viết (gọi tắt là Liên Xô) đã công nhận và chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao với nước Việt Nam DCCH.

Sự kiện này đã đi vào lịch sử quan hệ song phương Nga - Việt Nam như một dấu mốc quan trọng, đặt nền móng cho tình hữu nghị bền chặt giữa hai dân tộc và quan hệ hợp tác sâu rộng, toàn diện giữa hai quốc gia. Trong 68 năm qua, quan hệ Liên Xô/Nga - Việt Nam tuy đã trải qua không ít thăng trầm, thay đổi trong lịch sử thế giới, lịch sử mỗi nước và trong mối quan hệ song phương, song mối quan hệ này đã ngày càng gắn bó, không ngừng phát triển. Bước sang những năm đầu của thế kỷ XXI, cùng với sự biến động phức tạp của thế giới và khu vực, tình hình Nga và Việt Nam có sự thay đổi toàn diện. Đối với Nga, từ khi Tổng thống V.

Putin lên cầm quyền (năm 2000), Nga đã có điều chỉnh lớn trong chính sách đối ngoại. Nga chủ trương mở rộng quan hệ với các nước trên thế giới và thực hiện chính sách “Hướng Đông”, ưu tiên hợp tác với các nước trong khu vực CA - TBD, trong đó chú ý đến các nước ở ĐNA, đặc biệt là Việt Nam. Trong kỳ họp thứ bảy của Ủy ban Liên Chính phủ Nga - Việt Nam (12/2000), Nga khẳng đinh “Việt Nam là đối tác chiến lược của Nga, có vị trí quan trọng ở ĐNA và CA - TBD”[137, tr. Còn đối với Việt Nam, công cuộc “Đổi mới” do ĐCS Việt Nam khởi xướng tại Đại hội VI (12/1986) đang được đẩy mạnh và phát triển.

Việt Nam tiếp tục tăng cường hội nhập khu vực và quốc tế trên tinh thần Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế. Cùng với việc bình thường hóa quan hệ với Mỹ, tăng cường quan hệ với nhiều nước, Việt Nam không ngừng củng cố và phát triển mối quan hệ truyền thống với các nước đã từng giúp đỡ Việt Nam trong quá khứ. Trong số đó, phải kể đến quan hệ hữu nghị Nga - Việt Nam. Việc củng cố và tăng cường mối quan hệ với Nga góp phần tạo dựng uy tín và vị thế đối ngoại của Việt Nam trong quan hệ với các nước lớn, thuận lợi cho công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Sự chuyển biến nội tại của mỗi nước, cùng với sự biến động phức tạp của tình hình thế giới và khu vực, cả hai nước đều thực hiện đường lối đa phương hóa, đa dạng hóa, và đều có nhu cầu phát triển mối quan hệ hợp tác lên tầm đối tác chiến lược. Trong chuyến thăm chính thức nước Nga vào 10/9/2000, Thủ tướng Phan Văn Khải cũng đã khẳng định “Việt Nam luôn coi mối quan hệ với Liên bang Nga là một trong những định hướng ưu tiên chiến lược lâu dài trong đường lối đối ngoại của Việt Nam” [12, tr. 2 Trên tinh thần đó, năm 2001, hai nước đã ký Tuyên bố chung về quan hệ đối tác chiến lược. Đây là mốc quan trọng, đánh dấu bước phát triển và tạo dựng khuôn khổ pháp lý mới cho quan hệ hợp tác song phương giữa Nga và Việt Nam trên cơ sở tin cậy, bình đẳng, lâu dài, vì lợi ích của hai nước, vì hoà bình ổn định ở khu vực và trên thế giới.

Đến năm 2012, nhằm đưa quan hệ giữa hai nước phát triển hơn nữa, quan hệ Nga - Việt Nam đã được nâng cấp lên đối tác chiến lược toàn diện, đáp ứng nhu cầu hợp tác song phương trong thời kỳ mới. Khi xây dựng và triển khai quan hệ đối tác chiến lược, Nga và Việt Nam, cũng như các đối tác khác, thường coi trọng hợp tác về chính trị, an ninh và kinh tế. Hơn nữa, trước diễn biến phức tạp của tình hình thế giới và khu vực ĐNA, CA - TBD, sự cạnh tranh quyền lực của một số nước lớn tại khu vực, cùng với yêu cầu phát triển đất nước, cũng như phát triển quan hệ hợp tác song phương, việc thúc đẩy phát triển quan hệ hợp tác trên lĩnh vực chính trị, an ninh quốc phòng và kinh tế là tất yếu, đáp ứng những lợi ích thiết thực của mỗi nước.