Luận án tiến sĩ: Quá trình hình thành và phát triển cơ chế hợp tác tiểu vùng Mekong mở rộng (1992-2012) - Nguyễn Chung Thủy

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN CHUNG THỦY QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CƠ CHẾ HỢP TÁC TIỂU VÙNG MEKONG MỞ RỘNG TỪ NĂM 1992 ĐẾN NĂM 2012 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ HÀ NỘI – 2021 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN CHUNG THỦY QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CƠ CHẾ HỢP TÁC TIỂU VÙNG MEKONG MỞ RỘNG TỪ NĂM 1992 ĐẾN NĂM 2012 Ngành : Lịch sử thế giới Mã số : 92 29 011 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. Ngô Minh Oanh Hà Nội – 2021 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Ngô Minh Oanh. Các nội dung nghiên cứu và kết quả trong luận án là trung thực, chưa từng được ai công bố trong công trình nghiên cứu nào khác. Các tài liệu sử dụng trong luận án là trung thực.

Các trích dẫn trong luận án đều có chú thích rõ ràng. Những số liệu trong các bảng biểu phục vụ cho việc phân tích, đánh giá được tác giả thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, có ghi trong phần tài liệu tham khảo. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về kết quả nghiên cứu trước Hội đồng. Hà Nội, ngày … tháng 11 năm 2021 Tác giả luận án Nguyễn Chung Thủy luan an MỤC LỤC Lời cam đoan Mục lục Danh mục các bảng biểu Danh mục các biểu đồ Danh mục các hình ảnh Danh mục các từ viết tắt PHẦN MỞ ĐẦU.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam và ở nước ngoài. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài.

Những nội dung kế thừa và những vấn đề Luận án cần tiếp tục nghiên cứu. Một số nhận xét về các công trình đã công bố. Những nội dung Luận án kế thừa. Những vấn đề Luận án cần tiếp tục nghiên cứu.

23 Tiểu kết chương 1. SỰ HÌNH THÀNH CỦA CƠ CHẾ HỢP TÁC TIỂU VÙNG MEKONG MỞ RỘNG. Cơ sở hình thành cơ chế hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng. Cơ sở lý luận và một số khái niệm có liên quan trong đề tài Luận án.

Cơ sở thực tiễn cho sự hình thành của cơ chế hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng. Sự ra đời của cơ chế hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng. Lược sử sự ra đời của cơ chế hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng. Mục tiêu, nguyên tắc hợp tác và cơ chế hoạt động của cơ chế hợp tác tiểu vùng Mekong mở rộng.

Vai trò của Ngân hàng phát triển châu Á (ADB) và Chính phủ Nhật Bản trong sự ra đời và phát triển của cơ chế hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng. 61 Tiểu kết chương 2. SỰ TIẾN TRIỂN CỦA CƠ CHẾ HỢP TÁC TIỂU VÙNG MEKONG MỞ RỘNG (1992 – 2012). Quá trình xây dựng và triển khai các lĩnh vực hợp tác giai đoạn 1992-2002.

Hội nghị cấp Bộ trưởng với việc xây dựng các thỏa thuận hợp tác. Các lĩnh vực hợp tác và những kết quả đạt được. Sự phát triển của cơ chế hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng giai đoạn 2002 – 2012. Những thay đổi của tình hình quốc tế và khu vực những năm đầu thế kỷ XXI tác động đến cơ chế hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng.

Sự phát triển về cấp độ hợp tác. Sự phát triển về quy mô của các lĩnh vực hợp tác và những kết quả đạt được. 93 Tiểu kết chương 3. NHẬN XÉT VỀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CƠ CHẾ HỢP TÁC TIỂU VÙNG MEKONG MỞ RỘNG TỪ NĂM 1992 ĐẾN NĂM 2012 VÀ SỰ THAM GIA CỦA VIỆT NAM.

Nhận xét về quá trình hình thành và phát triển của cơ chế hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng. Về sự tiến triển của cơ chế hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng qua hai giai đoạn (1992 – 2002) và (2002 – 2012). Về sự tham gia của các nước thành viên trong cơ chế hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng. Về sự phân bổ nguồn vốn đầu tư và nguồn vốn hỗ trợ kỹ thuật.

Về thành tựu đạt được của cơ chế hợp tác GMS và những tác động đến sự phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia trong Tiểu vùng. Về những tồn tại, hạn chế của cơ chế hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng. Những khó khăn, thách thức đặt ra cho cơ chế hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng. Sự tham gia của Việt Nam trong cơ chế hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng.

Vị trí, vai trò và sự tham gia của Việt Nam trong cơ chế hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng. Cơ hội và khó khăn, thách thức của Việt Nam trong quá trình tham gia vào cơ chế hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng. Những vấn đề đặt ra cho Việt Nam trong quá trình tham gia vào cơ chế hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng. 147 Tiểu kết chương 4.

151 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 157 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 158 PHỤ LỤC luan an DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 2. Tiềm năng thủy điện trong lưu vực sông Mekong.

Tổng hợp một số chỉ tiêu kinh tế chủ yếu của các quốc gia GMS năm 2003. Các mức độ phát triển Hành lang. Dự án rút ngắn thời gian đi lại qua các đường bộ. Chỉ số năng lực dịch vụ hậu cần/ LPI (Logistics Performance Index) của các nước trong tiểu vùng Mekong so với một số nước ASEAN, giai đoạn 2007 – 2014.

Tốc độ tăng trưởng xuất - nhập khẩu (%/ năm) của các nước thành viên GMS. Nguồn lực huy động được cho hợp tác GMS giai đoạn 1992 - 2011 (triệu USD). 119 luan an DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2. Tỷ lệ tuổi phụ thuộc (% dân số trong độ tuổi lao động).

Phân phối liên quốc gia các Hành lang GMS (%). Thương mại nội bộ trong GMS và với thế giới bên ngoài (%). Chia sẻ thương mại nội bộ và thương mại với thế giới bên ngoài trong tổng thương mại GMS (%). Tỷ lệ thương mại trên GDP (%).

Chỉ số phát triển nguồn nhân lực. Xếp hạng chỉ số phát triển nguồn nhân lực vào năm 2011 (trong số 187 quốc gia). Dự án đầu tư theo ngành, 1994 - 2012 (%). Các dự án hỗ trợ kỹ thuật do ADB hỗ trợ theo ngành, 1992 - 2012 (%).

Tốc độ tăng trưởng GDP (%). Tỷ lệ nghèo (% dân số). Khoảng cách nghèo ở mức 2 đô-la/ ngày (theo sức mua ngang giá) (%). Tuổi thọ trung bình (năm).

Tỷ lệ trẻ sơ sinh tử vong (trên 1000 ca sinh ra). 125 luan an DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH Hình 2. Các hành lang giao thông của Tiểu vùng Mekong mở rộng. Hành lang kinh tế Đông – Tây.

71 luan an DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT VIẾT TẮT TIẾNG ANH TIẾNG VIỆT Ayeyawady, Chao Phraya, Chương trình hợp tác kinh 1. ACMECS Mekong Economic tế chiến lược 3 dòng sông Coopperation Stratery 2. ADB Asian Development Bank Ngân hàng phát triển Châu Á Khu vực Thương mại tự do 3. AFTA ASEAN Free Trade Area ASEAN Agency for Coordinating Cơ quan điều phối các hoạt 4.

AMTA Mekong Tourist Activities động du lịch sông Mekong Asia Pacific Economic Diễn đàn hợp tác kinh tế 5. APEC Cooperation Châu Á-Thái Bình Dương Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia 6. ASEAN Asian Nations Đông Nam Á Cambodia, Lao, Myanmar, Viet Campuchia, Lào, 7. CLMV Nam Myanmar, Việt Nam ASEAN – China Free Trade Khu vực tự do thương mại 8.

CAFTA Association Trung Quốc - ASEAN Cross - Border Transport Hiệp định vận tải xuyên 9. CBTA Agreement biên giới Core Environment Program - Sáng kiến hành lang bảo 10. CEP-BCI Biodiversity Conservation tồn đa dạng sinh học Corridor Initiative Chương trình thu hoạch 11. EHP Early Harvest Program sớm Ủy ban Kinh tế và xã hội United Nations Economic and châu Á – Thái Bình Dương 12.

ESCAP Social Commission for Asia and của Liên hợp quốc the Pacific 13. EU European Union Liên minh Châu Âu Hành lang kinh tế Đông – 14. EWEC East - West Economic Corridor Tây 15. FTA Free Trade Association Khu vực thương mại tự do Chương trình hợp tác Tiểu 16.

GMS Greater Mekong Subregion vùng sông Mekong mở rộng International Centre for Trung tâm quản lý môi 17. ICEM Environmental Management trường Quốc tế Internation and Công nghệ thông tin và 18. ICT Communications viễn thông Technology 19. IMF Internationl Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế International Labour 20.

ILO Tổ chức lao động quốc tế Organization luan an STT VIẾT TẮT TIẾNG ANH TIẾNG VIỆT 21. MRC Mekong River Commission Ủy hội sông Mekong Hợp tác Mekong – Sông 22. MGC Mekong – Ganga Cooperation Hằng Hợp tác hạ nguồn Mekong 23. LMI Lower Mekong Initiafive – Mỹ North - South Economic Hành lang kinh tế Bắc – 24.

NSEC Corridor Nam 25. UN The United Nations Liên hợp quốc 26. WB World Bank Ngân hàng thế giới Tổ chức thương mại 27. WTO World Trade Organization thế giới 28.

ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long 29. ĐNA Đông Nam Á 30. TBCN Tư bản chủ nghĩa 31. XHCN Xã hội chủ nghĩa luan an PHẦN MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Vào đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, cùng với sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh và sự sụp đổ của “Trật tự hai cực Yalta”, một xu thế mới hình thành và ngày càng phát triển rõ rệt – xu thế hòa bình, hữu nghị và hợp tác. Xu thế đó đã thúc đẩy quá trình toàn cầu hóa diễn ra và phát triển ngày càng mạnh mẽ. Đồng thời, sự phát triển của quá trình toàn cầu hóa cũng đã thúc đẩy sự hình thành của xu thế liên kết khu vực, dẫn đến sự hình thành của “chủ nghĩa khu vực” và “chủ nghĩa đa phương” trong quan hệ quốc tế. Trong xu thế đó, buộc các quốc gia lớn, nhỏ phải tham gia tích cực vào quá trình hội nhập khu vực và hội nhập quốc tế nếu như không muốn bị “bỏ lại phía sau”, bởi không một quốc gia, dân tộc nào có thể tồn tại và phát triển được nếu đứng biệt lập với xu thế chung này của nhân loại.

Sự xuất hiện ngày một nhiều các loại hình liên kết khu vực ở nhiều quy mô, mức độ khác nhau như: Liên minh châu Âu (EU) với việc sử dụng đồng tiền chung Euro, sự phát triển của khối ASEAN, các cơ chế hợp tác “ASEAN + 1”, “ASEAN + 3”.