Luận án: Chính sách thương mại biên giới VN trong hội nhập quốc tế - Bùi Bá Nghiêm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA BÙI BÁ NGHIÊM CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI BIÊN GIỚI CỦA VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ LUẬN ÁN TIẾN SỸ QUẢN LÝ CÔNG HÀ NỘI - 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA BÙI BÁ NGHIÊM CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI BIÊN GIỚI CỦA VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ Chuyên ngành: Quản lý công Mã số : 9 34 04 03 LUẬN ÁN TIẾN SỸ QUẢN LÝ CÔNG NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Trần Thị Cúc HÀ NỘI - 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: Luận án Tiến sỹ “Chính sách thương mại biên giới của Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế” là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi. Các số liệu nêu trong Luận án là trung thực. Những kết quả nghiên cứu khoa học của Luận án chƣa đƣợc công bố trong bất cứ công trình nào khác.

Hà Nội, ngày 15 tháng 5 năm 2024 Tác giả Luận án Bùi Bá Nghiêm i LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện Luận án Tiến sỹ “Chính sách thương mại biên giới của Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế”, tôi đã nhận đƣợc rất nhiều sự giúp đỡ, tạo điều kiện của tập thể Lãnh đạo, các nhà khoa học, giảng viên Khoa Quản lý Kinh tế, Ban Quản lý đào tạo của Học viện Hành chính Quốc gia. Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành về sự giúp đỡ đó. Đồng thời, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới hai giảng viên hƣớng dẫn khoa học là: PGS. Lê Quốc Lý và PGS.

Trần Thị Cúc đã trực tiếp hƣớng dẫn và tận tình chỉ bảo cho tôi nghiên cứu, hoàn thành Luận án này. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến tập thể Lãnh đạo, đồng nghiệp và các bạn của tôi đang công tác tại Bộ Công Thƣơng và các Bộ, ngành liên quan khác, cùng gia đình đã luôn động viên, khích lệ, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu, hoàn thành Luận án này. Tất cả sự giúp đỡ nêu trên, tôi luôn ghi nhớ và trân trọng mang theo trong suốt quá trình học tập, công tác của mình. Một lần nữa, tôi xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày 15 tháng 5 năm 2024 Tác giả Luận án Bùi Bá Nghiêm ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG ANH DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT NAM DANH MỤC CÁC BẢNG MỞ ĐẦU.

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. PHƢƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

CÂU HỎI NGHIÊN CỨU VÀ GIẢ THUYẾT KHOA HỌC. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI VỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN .7 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. NỘI DUNG TỔNG QUAN.

Các công trình nghiên cứu về chính sách thương mại. Các công trình nghiên cứu về chính sách thương mại biên giới. ĐÁNH GIÁ KHÁI QUÁT CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VÀ KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU. Những kết quả đạt được chủ yếu của các công trình nghiên cứu trước đây.

Những khoảng trống nghiên cứu và nhiệm vụ đặt ra cho Luận án .24 TIỂU KẾT CHƢƠNG 1. 25 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI BIÊN GIỚI TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THƢƠNG MẠI BIÊN GIỚI VÀ CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI BIÊN GIỚI. Khái quát chung về thương mại biên giới.

Khái quát chung về chính sách thương mại biên giới trong quá trình hội nhập quốc tế. Các lý thuyết liên quan đến chính sách thương mại biên giới. NỘI DUNG VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI BIÊN GIỚI TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ. Nội dung chính sách thương mại biên giới trong quá trình hội nhập quốc tế.

Khung phân tích chính sách thương mại biên giới và tiêu chí đánh giá sự phát triển của thương mại biên giới trong quá trình hội nhập quốc tế. Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách thương mại biên giới trong quá trình hội nhập quốc tế. CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI BIÊN GIỚI CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM. Chính sách thương mại biên giới của Mỹ.

Chính sách thương mại biên giới của Trung Quốc. Chính sách thương mại biên giới của Thái Lan. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam .70 TIỂU KẾT CHƢƠNG 2. 74 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI BIÊN GIỚI CỦA VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ.

KHÁI QUÁT SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ HẠ TẦNG THƢƠNG MẠI BIÊN GIỚI CỦA VIỆT NAM. Khái quát sự phát triển kinh tế - xã hội các tỉnh biên giới của Việt Nam. Khái quát sự phát triển hạ tầng thương mại biên giới của Việt Nam. THỰC TRẠNG XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI BIÊN GIỚI CỦA VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ.

Cơ chế, chính sách hợp tác thương mại biên giới của Việt Nam. Thực trạng các nội dung chính sách thương mại biên giới của Việt Nam. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI BIÊN GIỚI CỦA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2015 - 2022. Những kết quả đạt được.

Những hạn chế, tồn tại. Nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại .116 TIỂU KẾT CHƢƠNG 3 .123 CHƢƠNG 4: HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI BIÊN GIỚI CỦA VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ. BỐI CẢNH VÀ DỰ BÁO CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI BIÊN GIỚI CỦA VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ. Bối cảnh quốc tế và trong nước.

Dự báo các yếu tố tác động đến chính sách thương mại biên giới của Việt Nam. QUAN ĐIỂM, NGUYÊN TẮC VÀ ĐỊNH HƢỚNG HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI BIÊN GIỚI CỦA VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030, TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2035. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI BIÊN GIỚI CỦA VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030, TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2035. Giải pháp đối với chính sách về hàng hóa.

Giải pháp đối với chính sách về thương nhân và cư dân biên giới. Giải pháp đối với chính sách về thuế, phí và lệ phí. Giải pháp đối với chính sách về chợ biên giới. Giải pháp đối với cơ chế quản lý và điều hành thương mại biên giới.

Giải pháp đối với chính sách hỗ trợ thương mại biên giới. Các giải pháp khác .153 TIỂU KẾT CHƢƠNG 4 .167 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ .171 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .177 v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG ANH Cụm từ Cụm từ đầy đủ tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt Nam viết tắt Khu vực Mậu dịch tự do ASEAN - ACFTA ASEAN-China Free Trade Area Trung Quốc ASEAN Comprehensive ACIA Hiệp định Đầu tƣ toàn diện ASEAN Investment Agreement Ayeyarwady - Chao Phraya - Chiến lƣợc Hợp tác kinh tế ACMES Mekong Economic Cooperation Ayeyarwady - Chao Phraya - Mekong Strategy ASEAN Defence Minister’s Hội nghị Bộ trƣởng Quốc phòng ADMM Meeting các nƣớc ASEAN AEC ASEAN Economic Community Cộng đồng Kinh tế ASEAN AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực Mậu dịch tự do ASEAN ASEAN Framework Agreement Hiệp định Khung về dịch vụ ASEAN AFAS on Services Hiệp định Khung ASEAN về dịch vụ Asian Infrastructure Investment Ngân hàng Đầu tƣ cơ sở hạ tầng AIIB Bank Châu Á ARF ASEAN Regional Forum Diễn đàn Khu vực ASEAN Association of South East Asian ASEAN Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á Nations ASEAN Trade in Goods Hiệp định Thƣơng mại hàng hóa ATIGA Agreement ASEAN Common Effective Preferential Hiệp định về Chƣơng trình thuế quan CEPT Tariff ƣu đãi Cambodia - Lao - Myanmar - CLMV Campuchia - Lào - Myanmar - Việt Nam Viet Nam CLV Cambodia - Lao - Viet Nam Campuchia - Lào - Việt Nam Cambodia National Rescue CNRP Đảng Cứu quốc Campuchia Party CPP Cambodian People’s Party Đảng Nhân dân Campuchia Comprehensive and Progressive Hiệp định Đối tác toàn diện và CPTPP Trans - Pacific Partnership Tiến bộ xuyên Thái Bình Dƣơng Customs-Trade Partnership Chƣơng trình Đối tác Thƣơng mại - C-TPAT Against Terrorism Hải quan chống khủng bố vi EWEC East-West Economic Corridor Hành lang Kinh tế Đông - Tây EU The European Union Liên minh Châu Âu FDI Foreign Direct Invesment Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài FTA Free Trade Agreement Hiệp định Thƣơng mại tự do GEL General Exception List Danh mục loại trừ hoàn toàn Hợp tác Tiểu vùng sông Mê Kông GMS Greater Mekong Subregion mở rộng Integrapted Cardo Security ICSS Chiến lƣợc An ninh hàng hóa chung Strategy IL Inclusion List Danh mục giảm thuế IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ thế giới KHR Cambodian Riel Tiền Riel Campuchia LAK Lao Kip Tiền Kíp Lào MFN Most Favoured Nation Nguyên tắc tối huệ quốc North American Free Trade NAFTA Hiệp định Thƣơng mại tự do Bắc Mỹ Agreement NT National Treatment Nguyên tắc đãi ngộ quốc gia PPP Public - Private Partnership Đầu tƣ theo hình thức đối tác công tƣ Regional Comprehensive Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện RCEP Economic Partnership khu vực RMB People's Currency (Renminbi) Tiền Nhân dân tệ Trung Quốc SEZ Special Economic Zone Đặc khu Kinh tế Standard International Trade Hệ thống phân loại thƣơng mại SITC Classification tiêu chuẩn quốc tế SL Sensitive List Danh mục nhạy cảm SME Small and Medium Enterprise Doanh nghiệp vừa và nhỏ Các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch SPS Sanitary and Phytosanitary động vật TEL Temporary Exclusion List Danh mục loại trừ tạm thời TBT Technical Barriers to Trade Hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại USD The United State Dollar Tiền Đô la Mỹ VAT Value Added Tax Thuế giá trị gia tăng VND Viet Nam dong Tiền đồng Việt Nam WB World Bank Ngân hàng Thế giới WTO World Trade Organizaion Tổ chức Thƣơng mại thế giới vii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT NAM Cụm từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt Nam CHDCND Cộng hòa Dân chủ Nhân dân CHND Cộng hòa Nhân dân CHXHCN Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa CNH - HĐH Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa KN Kim ngạch KTCK Kinh tế cửa khẩu NSNN Ngân sách nhà nƣớc NXB Nhà xuất bản TMBG Thƣơng mại biên giới TMSP Thƣơng mại song phƣơng UBND Ủy ban nhân dân XHCN Xã hội chủ nghĩa XNC Xuất nhập cảnh XNK Xuất nhập khẩu XTTM Xúc tiến thƣơng mại viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Nội dung chính sách thƣơng mại biên giới trong quá trình hội nhập quốc tế.1: Dự báo lƣu lƣợng hàng hóa, ngƣời và phƣơng tiện qua biên giới Việt Nam - Trung Quốc đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2035 .