Luận án nghiên cứu kỹ thuật trồng keo giậu Stylosanthes làm thức ăn gia súc - Học viện Nông nghiệp Việt Nam

1 MỞ ðẦU 1 Tính cấp thiết của ñề tài Chăn nuôi gia súc ăn cỏ là một trong những thế mạnh của Việt Nam. Nó ñã góp phần quan trọng ñể chuyển ñổi cơ cấu kinh tế trong nông nghiệp, tạo việc làm, tăng thu nhập và cải thiện ñời sống cho nông dân, ñặc biệt là ở các tỉnh Miền núi. Phát triển chăn nuôi gia súc ăn cỏ là một trong những ñịnh hướng ưu tiên của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn từ nay ñến năm 2015 và tầm nhìn ñến năm 2020. Mục tiêu là ñưa chăn nuôi phát triển theo mô hình trang trại, sản xuất với số lượng lớn theo hướng hàng hoá, cung cấp các sản phẩm chăn nuôi giá trị cao và ñảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm cho nhu cầu của xã hội.

Muốn phát triển chăn nuôi gia súc ăn cỏ có hiệu quả kinh tế cao, cần phát huy tiềm năng, thế mạnh các vùng sinh thái của các ñịa phương trong cả nước, sử dụng hợp lý nguồn thức ăn thô xanh ñể phát triển chăn nuôi theo hướng bền vững (Cục chăn nuôi, 2007) [10]. Trong những năm gần ñây, chất lượng giống của ñàn bò sữa, bò thịt nước ta ñã ñược cải thiện, song một trong những nguyên nhân làm cho hiệu quả chăn nuôi hiện nay còn thấp là do số lượng thức ăn thô xanh không ñảm bảo, thiếu cân ñối trong khẩu phần và chất lượng thức ăn còn quá thấp. Nguồn thức ăn chính cho chăn nuôi gia súc phần lớn dựa vào các nguồn như cỏ tự nhiên, sản phẩm phụ công, nông nghiệp do ñó không ñáp ứng ñược nhu cầu dinh dưỡng của gia súc. Hầu 2 hết các cơ sở chăn nuôi gia súc ăn cỏ hiện nay ñều sử dụng thức ăn xanh chủ yếu là cỏ hoà thảo như cỏ Voi, Ghinê, Brachiaria.

Các loại cỏ họ ñậu hầu như không có trong khẩu phần thức ăn của gia súc. Cây thức ăn xanh họ ñậu giầu nguồn nitơ hoà tan, giầu chất khoáng, dễ dàng phân giải trong quá trình tiêu hoá ở dạ cỏ của gia súc (Gutteridge và Shelton, 1994 [96]). Lá cây họ ñậu còn cung cấp các khoáng chất và vitamin thiết yếu cho sinh trưởng của vật nuôi (Horne và Stür, 2000) [101]. Các cây thức ăn xanh họ ñậu cung cấp tính ña dạng trong khẩu phần của gia súc và rất dễ dàng ñược người nông dân chấp nhận, ñặc biệt là không cạnh tranh với thức ăn của con người (Devendra, 1991) [88]; (Maasdorp và Dzowela, 1998) [114].

Abdulrazak và cs, 2000 [66] ñã khẳng ñịnh rằng ngọn lá của các giống cây họ ñậu như Leucaena và Gliricidia có thể thay thế cho nguồn thức ăn protein thương mại ñắt tiền mà không có bất kỳ ảnh hưởng nào ñến việc thu nhận thức ăn và năng suất của gia súc ăn cỏ. Thân lá cây họ ñậu chứa một hàm lượng protein khá cao, từ 15-25% trong vật chất khô, tỉ lệ các axit amin không thay thế cao, có nhiều chất khoáng cần thiết cho gia súc. Thân lá cây họ ñậu có thể sử dụng cho gia súc ăn tươi hoặc phơi khô, nghiền thành bột làm nguồn thức ăn bổ sung giàu protein vào khẩu phần ăn của gia súc, gia cầm, góp phần tăng năng suất và giá trị sản phẩm chăn nuôi. Ngoài ra bộ rễ của cây họ ñậu còn có giá trị về mặt sinh học, rễ cây họ ñậu là nơi sống cộng sinh của hệ vi khuẩn Rhizobium, tạo thành các nốt sần.

Các vi khuẩn trong nốt sần có khả năng cố ñịnh ñạm từ nitơ khí trời ñể cung cấp cho cây và cải tạo làm tăng ñộ phì cho ñất. Do vậy việc trồng cây họ ñậu ñể lấy thân lá làm thức ăn cho gia súc là rất cần thiết. Có nhiều loại cây họ ñậu ñã ñược nghiên cứu ñể sử dụng làm thức ăn cho gia súc. Trong ñó 2 giống cây họ ñậu Leucaena leucocephala K636 (Keo 3 giậu K636) và Stylosanthes guianensis CIAT 184 (Stylosanthes CIAT 184) ñã ñược nghiên cứu và xác ñịnh là khả năng thích ứng rộng, có thể trồng ñược ở nhiều vùng khác nhau, là nguồn thức ăn bổ sung protein cho gia súc rất có giá trị.

Tuy nhiên trong thực tế sản xuất hiện nay, 2 giống cây thức ăn họ ñậu này vẫn chưa ñược trồng mở rộng nhiều trong sản xuất. Một trong những nguyên nhân ñó là: quy trình kỹ thuật chưa ñược hoàn thiện, các nghiên cứu về biện pháp kỹ thuật tác ñộng nhằm nâng cao năng suất, chất lượng của 2 giống chưa ñồng bộ. ðặc biệt là phương pháp phát triển 2 giống cây họ ñậu này vào sản xuất, việc chế biến và sử dụng cho gia súc như thế nào ñể thuận tiện ñối với người chăn nuôi còn ít ñược chú ý, ñó là những vấn ñề rất cần ñược giải quyết. Với yêu cầu phát triển chăn nuôi gia súc ăn cỏ ở qui mô tập trung theo hướng sản xuất hàng hoá ñòi hỏi phải ñáp ứng ñược nguồn thức ăn chăn nuôi dồi dào và phong phú, ñặc biệt là ñảm bảo ñủ nguồn thức ăn thô xanh, nguồn thức ăn giầu protein thực vật ñể nâng cao năng suất, chất lượng vật nuôi.

Việc phát triển ñồng cỏ và cây thức ăn cần ñược triển khai trên qui mô rộng lớn với cơ cấu cây thức ăn giầu protein phù hợp nhằm thỏa mãn nhu cầu dinh dưỡng cho ñàn gia súc. Xuất phát từ những yêu cầu trên, chúng tôi tiến hành ñề tài: Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nhằm phát triển và sử dụng 2 cây họ ñậu (Keo giậu, Stylosanthes) làm thức ăn cho gia súc ăn cỏ. 2 Mục tiêu nghiên cứu của ñề tài 2.1 Mục tiêu chung Phát triển và sử dụng 2 giống cây Keo giậu và Stylosanthes rộng rãi trong sản xuất nhằm cải thiện chất lượng thức ăn thô xanh trong chăn nuôi gia súc ăn cỏ hiện nay, góp phần tăng năng suất, sản lượng vật nuôi, giảm chi phí thức ăn tinh, mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn cho người chăn nuôi.2 Mục tiêu cụ thể - Xác ñịnh biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp ñể phát triển 2 giống cây Keo giậu và Stylosanthes phù hợp với ñiều kiện của sản xuất nhằm ñảm bảo tỷ lệ cây thức ăn xanh họ ñậu trong khẩu phần ăn hàng ngày của gia súc ăn cỏ ñạt từ 15-20%. - Xác ñịnh phương pháp chế biến, bảo quản và sử dụng cây thức ăn họ ñậu phù hợp trong khẩu phần chăn nuôi bò thịt, góp phần mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người chăn nuôi.

3 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của ñề tài 3.1 Ý nghĩa khoa học - Việc nghiên cứu ảnh hưởng của phân hữu cơ và nước tưới sẽ góp phần hoàn thiện quy trình kỹ thuật trồng, thâm canh ñối với 2 cây thức ăn họ ñậu Keo giậu và Stylosanthes. - Nghiên cứu phát triển 2 giống Keo giậu và Stylosanthes trong sản xuất nhằm nâng cao tỷ lệ cây họ ñậu trong cơ cấu cây thức ăn gia súc, sẽ bổ sung thông tin làm cơ sở cho công tác nghiên cứu các cây họ ñậu khác phục vụ chăn nuôi. - Phương pháp chế biến cây thức ăn họ ñậu phù hợp trong ñiều kiện sản xuất theo hướng công nghiệp (ñóng bánh) mà từ trước ñến nay chưa thực hiện là cơ sở cho việc nghiên cứu tiếp cận với thực tế sản xuất theo hướng tạo sản phẩm hàng hóa. - Sử dụng sản phẩm cây thức ăn họ ñậu thích hợp trong khẩu phần nuôi dưỡng gia súc sẽ làm cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu, thay thế, bổ sung nguồn protein từ thực vật trong khẩu phần thức ăn của gia súc.2 Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả của luận án sẽ giúp các cơ sở chăn nuôi, hộ nông dân trồng và 5 sử dụng có hiệu quả 2 cây thức ăn họ ñậu, giải quyết nguồn thức ăn thô xanh giàu protein ñang thiếu trầm trọng hiện nay.

- Việc trồng cây thức ăn họ ñậu có tác dụng làm tăng ñộ phì của ñất, tăng hiệu quả trồng trọt, chống xói mòn, giảm chi phí thức ăn trong chăn nuôi gia súc ăn cỏ, góp phần nâng cao thu nhập cho người chăn nuôi. - Sản xuất cây thức ăn họ ñậu theo hướng thâm canh, chế biến thành sản phẩm hàng hoá sẽ tạo thêm công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người lao ñộng ở các ñịa phương. - Sản phẩm thức ăn thô xanh cây họ ñậu có chất lượng cao là nguồn bổ sung protein thực vật cho gia súc, tạo ra sản phẩm sạch phục vụ cho xã hội góp phần xây dựng ngành chăn nuôi phát triển ổn ñịnh và bền vững. 4 Những ñóng góp mới về học thuật và lý luận - Nghiên cứu chỉ ra rằng bón phân hữu cơ cho cây họ ñậu Stylosanthes CIAT 184 ở mức 20 tấn/ha/năm và giống Keo giậu K636 ở mức 15 tấn/ha/năm trên nền phân vô cơ N:P:K (30:120:120) là thích hợp.

Với mức phân bón này sẽ cho hiệu suất sử dụng phân bón cao nhất và chi phí sản xuất cho 1 kg chất xanh là thấp nhất. - Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy tưới nước trong vụ ñông cho giống Stylosanthes CIAT 184 ở mức 30.000 lít/ha/lứa cắt và Keo giậu K636 ở mức 20.000 lít/ha/lứa cắt mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất, làm tăng năng suất, chất lượng của 2 giống cỏ thí nghiệm, giải quyết ñược nguồn thức ăn xanh cho gia súc trong mùa ñông. - Phương pháp phát triển cây họ ñậu vào sản xuất thức ăn thô xanh cho thấy áp dụng phương thức trồng thuần 2 cây 6 Stylosanthes CIAT 184 và Keo giậu K636 tách biệt với nhóm cỏ hòa thảo (Cỏ voi, Ghine TD58, B. Hybrid) là phương thức tối ưu trong sản xuất, dễ dàng chăm sóc, thu hoạch và giá chi phí cho sản xuất 1kg chất xanh là thấp nhất.

- Phương thức trồng thuần với tỷ lệ diện tích 1:1 có nghĩa là giành 50% diện tích cho trồng cỏ họ ñậu và 50% diện tích trồng cỏ hòa thảo trong cơ cấu sản xuất cây thức ăn xanh ñã cho tỷ lệ cỏ họ ñậu trong khẩu phần thức ăn xanh ñạt 29-35 %, giá trị protein trong khẩu phần thức ăn xanh ñạt 14-15% tùy theo giống và vùng trồng. - ðể ñảm bảo cả 2 yếu tố là: ñạt tỷ lệ thức ăn họ ñậu từ 16-25% trong khẩu phần thức ăn xanh cho gia súc và giảm ñược sự thiếu hụt về tổng lượng thức ăn xanh so với việc chỉ trồng cỏ hòa thảo trong cơ cấu sản xuất ñại trà của cơ sở chăn nuôi thì phương thức trồng xen với tỷ lệ diện tích 2:1 (2 phần diện tích trồng cỏ hòa thảo và 1 phần diện tích giành ra trồng cỏ họ ñậu trong tổng diện tích trồng cây thức ăn xanh) cũng ñã ñáp ứng ñược các chỉ tiêu trên.