Luận án nghiên cứu đặc điểm sinh học, năng suất sản xuất của lợn Hương - Trường Đại học Nông Lâm

TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Trên thế giới cũng như ở nước ta, chăn nuôi lợn được xếp vị trí số 1 trong ngành chăn nuôi và tạo ra một khối lượng thịt rất lớn, chiếm 36,4% tổng sản lượng các loại thịt, so với thịt bò là 21,2%; thịt gia cầm là 36,2% và thịt cừu khoảng 4,4% (The Poultry Site, 2016). Theo thống kê, tổng đàn và sản lượng thịt lợn trong cả nước năm 2019 là 20,21 triệu con, sản lượng thịt hơi đạt 4,105 triệu tấn; năm 2020 là 22,03 triệu con, sản lượng thịt hơi đạt 4,036 triệu tấn và năm 2021 là 23,53 triệu con, sản lượng thịt hơi đạt 4,19 triệu tấn (Tổng cục thống kê, 2022). Trong những năm gần đây, nước ta đã nhập nhiều giống lợn ngoại như Yorkshire, Landrace, Duroc, Pietrain vì chúng có năng suất sinh sản cao, tốc độ tăng khối lượng nhanh, tiêu tốn thức ăn thấp, v. nhằm khai thác có hiệu quả các nguồn gen lợn ngoại ngoài sản xuất và là nguyên liệu cải tiến các tính trạng sản xuất của các giống lợn bản địa.

Việt Nam là nước có sự đa dạng sinh học cao, nguồn gen vật nuôi khá phong phú, đặc biệt là các giống lợn bản địa. Các giống lợn bản địa có năng suất thấp nên số lượng đã và đang bị giảm mạnh vì hiệu quả chăn nuôi không cao (Phạm Công Thiếu, 2016). Thực tế cho thấy các giống lợn bản địa của nước ta có những đặc tính rất quý như dễ nuôi, khả năng chống chịu bệnh tật tốt, chất lượng thịt thơm ngon, khả năng tận dụng thức ăn nghèo dinh dưỡng, và có thể nuôi và phát triển được ở hầu hết các vùng sinh thái khác nhau, kể cả những nơi mà điều kiện chăn nuôi còn nhiều khó khăn, thiếu thốn. Lợn Hương có nguồn gốc từ lâu đời ở một số huyện vùng cao giáp ranh biên giới Việt – Trung của tỉnh Cao Bằng như Hòa An, Bảo Lạc, Hạ Lang, v.

Lợn Hương có những đặc điểm tốt như dễ nuôi, thích nghi với điều kiện chăn nuôi khó khăn, ít bệnh tật, thịt thơm ngon hơn so với các giống lợn bản địa khác. Tuy nhiên, lợn Hương có nhược điểm là khả năng tăng khối lượng, tỷ lệ nạc và năng suất sinh sản thấp, đặc biệt là số con sơ sinh sống/ổ thấp. Do 1 đó, lợn Hương thuần không được nuôi nhiều trong lĩnh vực khai thác thịt ở các nông hộ và trang trại. Lợn Hương rất dễ bị lai tạp và nguồn gen thuần cũng khó lưu giữ một cách bền vững.

Trước thực tế đó, lợn Hương được chương trình bảo tồn nguồn gen vật nuôi đưa vào nuôi bảo tồn từ năm 2007 nhằm bảo tồn giống, một nguồn nguyên liệu quý trong hệ thống lợn bản địa ở nước ta và đóng góp vào sự đa dạng sinh học của các giống lợn Việt Nam. Kết quả phân tích ADN lợn Hương đã khẳng định đây là 01 giống lợn có đa dạng di truyền cao, khoảng cách di truyền và cây quan hệ di truyền cách xa so với các giống lợn bản địa khác như lợn Móng Cái, Hạ Lang, v. (Nguyễn Văn Ba và cs. Kết quả nuôi giữ bảo tồn trong những năm qua cho thấy lợn Hương có tuổi đẻ đầu là 12,53 tháng; số con sơ sinh/ổ là 8,54 con; số con sơ sinh sống/ổ là 7,81 con; số con cai sữa/ổ là 7,05 con; khoảng cách giữa 2 lứa đẻ là 210- 215 ngày.

Khối lượng sơ sinh của lợn Hương là 0,3-0,4 kg/con; khối lượng cai sữa lúc 60 ngày tuổi là 5,53 kg/con. Lợn Hương sinh trưởng chậm so với các giống lợn bản địa khác. Khối lượng lúc 8 tháng tuổi đạt 39,62 kg/con và tăng khối lượng giai đoạn 3-8 tháng tuổi trung bình đạt 183,90 g/ngày. Lợn Hương có tỷ lệ móc hàm 74,06%, tỷ lệ thịt xẻ 61,62%, tỷ lệ thịt nạc không cao, chỉ đạt 36,80% và tỷ lệ mỡ cao (40,62%).

Lợn Hương có chất lượng thịt thơm ngon được người tiêu dùng ưa chuộng, dễ bán và thường bán được giá cao hơn các giống lợn bản địa khác từ 15-20% và cao hơn 40-50% so với giá lợn công nghiệp. Hiện nay, nhu cầu của người tiêu dùng mong muốn sử dụng sản phẩm thịt lợn Hương là rất lớn, tuy nhiên các cơ sở chăn nuôi vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng và thị trường (Phạm Công Thiếu, 2017). Nguyễn Hùng Cường (2018), Nguyen Hoang Thinh và cs. (2019) khi nghiên cứu về giống lợn Hương nuôi tại huyện Thạch Thất (Hà Nội) cũng đã nghiên cứu về một số đặc điểm ngoại hình và khả năng sản xuất của lợn Hương.

Tuy nhiên, các nghiên cứu mới chỉ chủ yếu tập trung ở việc mô tả đặc 2 điểm ngoại hình, đánh giá năng suất sinh sản và khả năng sinh trưởng của lợn Hương, hầu như chưa có đề tài nào tiến hành nghiên cứu sâu và có hệ thống về đặc điểm sinh học, năng suất sinh sản qua các thế hệ chọn lọc, khả năng sinh trưởng, năng suất, chất lượng thịt và đặc biệt chưa có bất kỳ nghiên cứu nào về thành phần giá trị dinh dưỡng trong thịt, hàm lượng axit béo no và không no trong cơ thăn thịt lợn Hương. Từ năm 2016 đến nay, lợn Hương đã được đưa vào chương trình khai thác phát triển nguồn gen nhằm chọn lọc và nâng cao chất lượng để phát triển thành một giống lợn bản địa có ý nghĩa kinh tế phục vụ cho sản xuất: năng suất cao hơn và chất lượng sản phẩm vật nuôi vẫn đảm bảo được sự ưa chuộng của cộng đồng, đặc biệt sử dụng lai với các giống lợn khác phục vụ chăn nuôi an toàn sinh học theo hướng hữu cơ đã góp phần mang lại hiệu quả chăn nuôi cao hơn. Để phục vụ cho công tác bảo tồn, khai thác và phát triển nguồn gen quý này vào sản xuất có hiệu quả cần phải có những nghiên cứu tổng thể về các đặc điểm sinh học và khả năng sản xuất của giống lợn Hương. Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, nghiên cứu “Đặc điểm sinh học và khả năng sản xuất của lợn Hương” là thực sự cần thiết, có giá trị về mặt khoa học và có ý nghĩa thực tiễn phục vụ sản xuất.

MỤC TIÊU ĐỀ TÀI 2. Mục tiêu tổng quát Xác định được một số đặc điểm sinh học và khả năng sản xuất của lợn Hương nhằm góp phần bảo tồn sự đa dạng sinh học cũng như khai thác và phát triển hiệu quả nguồn gen lợn Hương ở nước ta. Mục tiêu cụ thể - Xác định được một số đặc điểm sinh học của lợn Hương qua ba thế hệ chọn lọc. - Đánh giá được năng suất sinh sản của lợn Hương qua ba thế hệ chọn lọc.

3 - Đánh giá được khả năng sinh trưởng, năng suất thân thịt và chất lượng thịt của lợn Hương. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN 3. Ý nghĩa khoa học - Luận án là công trình nghiên cứu có hệ thống từ việc mô tả chi tiết và đầy đủ về đặc điểm ngoại hình, đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn cái hậu bị, năng suất sinh sản của lợn nái, khả năng sinh trưởng, phẩm chất thân thịt và chất lượng thịt lợn Hương. - Kết quả nghiên cứu giúp cung cấp cơ sở khoa học cho công tác chọn lọc lợn Hương và là tài liệu tham khảo có giá trị cho công tác bảo tồn, nghiên cứu khoa học và giảng dạy.

Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở khoa học cho việc bảo tồn, lưu giữ, chọn lọc một cách nhanh hơn, chính xác hơn trong việc nâng cao năng suất, chất lượng giống lợn Hương phục vụ cho sản xuất và thương mại sản phẩm chất lượng cao tại các tỉnh trung du và miền núi, đặc biệt trong xu hướng chăn nuôi an toàn sinh học theo hướng hữu cơ. - Kết quả của nghiên cứu đã tuyển chọn được đàn lợn Hương qua ba thế hệ, là nguồn gen quý phục vụ cho công tác bảo tồn, khai thác và phát triển, đồng thời là nguồn nguyên liệu quan trọng phục vụ trong công tác di truyền chọn tạo giống lợn Việt Nam nhất là trong chăn nuôi an toàn sinh học theo hướng hữu cơ. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN - Luận án là một công trình nghiên cứu khoa học có hệ thống từ đặc điểm sinh học đến năng suất sinh sản, khả năng sinh trưởng, năng suất thân thịt và chất lượng thịt lợn Hương. Đặc biệt xác định được các axít amin và các axít béo, trong đó hàm lượng axít Glutamic, axít Linoleic (Omega-6), axít Oleic (Omega-9) cao hơn so với một số giống lợn khác.

4 - Kết quả của luận án góp phần định hướng bảo tồn, khai thác và phát triển hiệu quả và bền vững nguồn gen lợn Hương. 5 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu 1. Đặc điểm sinh học và các yếu tố ảnh hưởng 1.

Đặc điểm ngoại hình của lợn và các yếu tố ảnh hưởng Ngoại hình là hình dáng bên ngoài của con vật. Ngoại hình có thể phản ánh khía cạnh nhất định về tình trạng sức khỏe, khả năng sản xuất của con vật (Đặng Vũ Bình và cs, 2018). Ngoại hình của lợn được đánh giá thông qua quan sát bên ngoài bằng mắt thường trên con vật bởi các nhóm chỉ tiêu màu sắc lông, da và nhóm chỉ tiêu đánh giá về hình dạng, cấu trúc của các cơ quan bộ phận cấu thành cơ thể lợn. Ngoại hình có thể được biểu thị trên các chỉ tiêu định lượng (số vú, số lông mọc trên một lỗ) hay chỉ tiêu định tính (màu sắc lông, da và đặc điểm về hình dạng các cơ quan, bộ phận cấu thành cơ thể lợn).

Nghiên cứu về ngoại hình của lợn bản địa thông qua quan sát và mô tả chúng nhằm đánh giá phân loại độ thuần chủng của giống. Màu sắc lông da là tính trạng chất lượng ít có ý nghĩa về mặt kinh tế, nhưng nó lại có ý nghĩa trong việc chọn giống, vì màu sắc của lông, da là đặc trưng cho mỗi giống. Mỗi một giống vật nuôi có một màu sắc lông da đặc trưng, từ đó có thể dựa vào màu sắc bộ lông mà phát hiện được sự lẫn gen hoặc nhầm lẫn khi xác định phả hệ, nguồn gốc, màu sắc lông da còn liên quan đến sức sống của động vật (Tạ Thị Bích Duyên và cs. * Các yếu tố ảnh hưởng đến ngoại hình a) Yếu tố di truyền Ngoại hình thể chất của lợn khá ổn định và đó là một chỉ tiêu người ta dùng để phân biệt và chọn giống.