Luận án Tiến sĩ Phạm Tùng Lâm: Sức khỏe, bệnh nghề nghiệp nhà máy đóng tàu Hạ Long

Quy trình đóng mới một con tàu bao gồm 10 giai đoạn chính. Giai đoạn đầu tiên là thiết kế hình dáng vỏ tàu và chân vịt. Mô hình tàu được chế tạo và thử nghiệm với đặc tính kỹ thuật cơ bản. Giai đoạn cắt tôn sử dụng dây chuyền cắt hiện đại. Các tấm tôn được sơn lót trước khi chuyển đến phân xưởng. Giai đoạn lắp ráp phân và tổng đoạn diễn ra liên tục. Các tấm tôn riêng biệt được hàn vào với nhau. Quy trình khép kín đảm bảo hiệu quả sản xuất cao. Mỗi giai đoạn đều tiềm ẩn nguy cơ về an toàn lao động. Công nhân tiếp xúc với bụi kim loại, tiếng ồn và hóa chất độc hại. Bệnh nghề nghiệp công nhân đóng tàu là vấn đề đáng lo ngại. Cần có biện pháp can thiệp phù hợp tại từng công đoạn.

Tổng số lao động của nhà máy khoảng 4.106 người. Công ty mẹ có 3.745 người, trong đó nữ giới chiếm 929 người. Các công ty thành viên có 361 lao động. Phân theo trình độ: đại học 307 người, cao đẳng 97 người, trung cấp 87 người. Lao động sơ cấp và công nhân kỹ thuật chiếm đa số. Thu nhập bình quân đạt 3.000.000 đồng mỗi người mỗi tháng. Khối gián tiếp có thu nhập khoảng 4.000.000 đồng. Khối trực tiếp có mức lương thấp hơn. Công nhân lao động trực tiếp chịu ảnh hưởng lớn nhất từ điều kiện lao động. Sức khỏe công nhân nhà máy đóng tàu cần được quan tâm đặc biệt. Công tác bảo vệ sức khỏe người lao động đòi hỏi sự đầu tư thích đáng.

Ngành đóng tàu đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế biển. Việt Nam có tiềm năng lớn với đường bờ biển dài. Hạ Long ngành đóng tàu là một trong những trung tâm sản xuất trọng điểm. Công nghiệp đóng tàu phục vụ cả mục đích kinh tế và quốc phòng. Các loại tàu được đóng đa dạng từ tàu chở hàng đến tàu tuần tra. Tàu container có sức chở đến 1.700 TEU. Tàu dầu hóa chất đạt trọng tải 13.500 DWT. Kho chứa dầu nổi công suất 150.000 DWT. Ngành đóng tàu tạo công ăn việc làm cho hàng nghìn lao động. Đóng góp vào ngân sách nhà nước và kim ngạch xuất khẩu. Sự phát triển bền vững cần đi đôi với bảo vệ sức khỏe công nhân.

Công đoạn hàn và cắt hơi phát sinh nhiều loại khí độc hại. Khói hàn chứa các oxit kim loại như mangan, crôm, niken. Hơi dung môi hữu cơ từ sơn chứa toluene, xylene và các hợp chất bay hơi. Nhiễm độc chì hàn là nguy cơ nghiêm trọng đối với công nhân hàn. Chì tích lũy trong cơ thể gây tổn thương thần kinh và máu. Khí CO và NOx phát sinh từ quá trình cắt oxy-gas. Công nhân phun sơn tiếp xúc trực tiếp với hóa chất độc hại. Hơi sơn ảnh hưởng đến hệ hô hấp và thần kinh trung ương. Thời gian tiếp xúc kéo dài làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Cần trang bị mặt nạ phòng độc và hệ thống thông gió cục bộ.

Tiếng ồn tại xưởng đóng tàu thường xuyên vượt ngưỡng cho phép. Máy cắt plasma, máy mài và búa hơi tạo ra cường độ âm thanh cao. Tiếp xúc lâu dài với tiếng ồn gây suy giảm thính lực. Bệnh điếc nghề nghiệp là hậu quả nghiêm trọng nhất. Rung động toàn thân khi làm việc trên tàu đang thi công. Rung động cục bộ từ dụng cụ cầm tay gây bệnh mạch máu. Bức xạ tia cực tím từ hồ quang hàn gây tổn thương mắt. Bệnh mắt do hồ quang hàn là tai nạn thường gặp. Nhiệt độ cao trong hầm tàu mùa hè gây say nóng. Độ ẩm cao làm tăng nguy cơ mắc bệnh da liễu. Cần trang bị nút tai chống ồn và thiết bị bảo hộ phù hợp.

Bệnh hô hấp do bụi kim loại là bệnh nghề nghiệp đặc trưng của ngành đóng tàu. Công nhân phun cát, mài và cắt kim loại chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Bụi sắt, bụi silic và bụi sơn tích tụ trong phổi. Viêm phế quản mạn tính xuất hiện sau nhiều năm tiếp xúc. Bệnh bụi phổi silic tiến triển chậm nhưng không thể hồi phục. Khói hàn chứa các hạt siêu mịn xâm nhập sâu vào phế nang. Hen phế quản nghề nghiệp ngày càng gia tăng. Ho khan, khó thở và tức ngực là triệu chứng điển hình. Chụp X-quang phổi giúp phát hiện tổn thương sớm. Đo chức năng hô hấp đánh giá mức độ suy giảm. Công nhân có triệu chứng cần được chuyển công tác kịp thời. Dự phòng bằng cách sử dụng mặt nạ phòng bụi đạt chuẩn.

Nhiễm độc chì hàn là một trong những bệnh nghề nghiệp nguy hiểm nhất. Công nhân hàn tiếp xúc với chì từ que hàn và vật liệu hàn. Chì hấp thụ qua đường hô hấp và tiêu hóa. Triệu chứng sớm bao gồm mệt mỏi, đau bụng và táo bón. Chì ảnh hưởng đến hệ thần kinh ngoại biên và trung ương. Đau dây thần kinh, yếu cơ và tê bì chi là biểu hiện thường gặp. Nồng độ chì trong máu vượt ngưỡng cho phép cần can thiệp ngay. Nhiễm độc mangan từ khói hàn cũng rất nguy hiểm. Tổn thương não bộ giống bệnh Parkinson được ghi nhận. Tiếp xúc với hơi dung môi gây độc gan và thận. Cần xét nghiệm máu định kỳ để phát hiện nhiễm độc sớm. Thải độc và bổ sung dinh dưỡng giúp phục hồi sức khỏe.

Bệnh da liễu do tiếp xúc hóa chất chiếm tỷ lệ đáng kể. Công nhân phun sơn và sơn lót dễ bị viêm da tiếp xúc. Dầu mỡ công nghiệp và dung môi tẩy rửa gây chàm hóa. Da khô, nứt nẻ và ngứa là triệu chứng thường gặp. Tiếp xúc lâu dài với tia cực tím gây lão hóa da sớm. Tai nạn do ngã từ trên cao là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu. Công nhân làm việc trên tàu, trên giàn giáo và mái xưởng rất nguy hiểm. Thiếu lan can, sàn trơn trượt và thiếu thiết bị bảo hiểm là nguyên nhân chính. Bỏng do hồ quang hàn và tia lửa kim loại xảy ra thường xuyên. Đứt rời chi do máy cắt và máy ép. Ngạt khí trong hầm tàu kín là tai nạn thảm khốc. Cần trang bị đầy đủ thiết bị bảo hộ cá nhân. Huấn luyện an toàn lao động định kỳ cho tất cả công nhân.

Thiết kế nghiên cứu cắt ngang được áp dụng. Mẫu nghiên cứu bao gồm công nhân tiếp xúc và nhóm đối chứng. Khám lâm sàng toàn diện được thực hiện bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa. Chụp X-quang phổi để đánh giá tổn thương phổi. Đo chức năng hô hấp bằng máy spirometry. Xét nghiệm nồng độ chì trong máu và công thức máu. Đo nồng độ bụi hô hấp tại các vị trí làm việc. Đo cường độ tiếng ồn bằng máy đo tiếng ồn tiêu chuẩn. Đo nồng độ hơi khí độc trong không khí. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên dụng. So sánh tỷ lệ mắc bệnh giữa nhóm tiếp xúc và nhóm đối chứng. Phân tích mối tương quan giữa yếu tố nguy cơ và bệnh tật.

Nồng độ bụi tại khu vực phun cát và mài vượt tiêu chuẩn nhiều lần. Tiếng ồn tại xưởng cơ khí đạt 85-100 dB, vượt ngưỡng 85 dB cho phép. Khói hàn tại khu vực lắp ráp có hàm lượng kim loại nặng cao. Tỷ lệ viêm phế quản mạn tính ở nhóm tiếp xúc bụi là 18,5%. Nhóm đối chứng chỉ có 5,2% mắc bệnh tương tự. Suy giảm chức năng hô hấp ghi nhận ở 25% công nhân phun cát. Nồng độ chì máu ở công nhân hàn cao hơn nhóm đối chứng. 15% công nhân hàn có nồng độ chì máu vượt ngưỡng cho phép. Bệnh da liễu xuất hiện ở 12% công nhân phun sơn. Viêm kết mạc mắt ghi nhận ở 8% công nhân hàn. Cần khẩn trương triển khai các biện pháp phòng chống.

Tai nạn lao động trong đóng tàu xảy ra với tần suất đáng lo ngại. Nguyên nhân chính do ngã từ trên cao, bỏng và va chạm vật nặng. Công nhân trẻ và mới vào nghề có nguy cơ tai nạn cao hơn. Thiếu kinh nghiệm và chưa được huấn luyện đầy đủ là yếu tố nguy cơ. Thời gian làm việc liên tục quá dài làm tăng nguy cơ tai nạn. Mệt mỏi và mất tập trung là nguyên nhân gián tiếp. Sàn làm việc ẩm trơn và thiếu ánh sáng cũng góp phần. Thiếu biển cảnh báo và hàng rào bảo vệ tại khu vực nguy hiểm. Tai nạn nghiêm trọng gây tử vong và thương tật vĩnh viễn. Cần tăng cường công tác huấn luyện an toàn lao động. Kiểm tra định kỳ thiết bị bảo hộ cá nhân. Xây dựng văn hóa an toàn trong toàn nhà máy.

Khẩu trang phòng bụi đạt tiêu chuẩn được cấp phát cho công nhân. Hiệu quả lọc bụi đo được đạt trên 95%. Nồng độ bụi hô hấp giảm đáng kể sau khi sử dụng. Nút tai chống ồn giúp giảm cường độ âm thanh xuống dưới ngưỡng nguy hiểm. Khảo sát sự hài lòng của công nhân sau thời gian thử nghiệm. 70% công nhân đánh giá khẩu trang hiệu quả tốt. Tuy nhiên, 30% phản ánh cảm giác khó thở và nóng bức. Nút tai được chấp nhận tốt hơn khẩu trang. 80% công nhân hài lòng với khả năng chống ồn. Vấn đề vệ sinh và thay thế định kỳ cần được chú ý. Giá thành và chi phí cấp phát là yếu tố cần tính toán. Cần đa dạng loại khẩu trang phù hợp với từng công việc.

Lắp đặt hệ thống hút bụi cục bộ tại các vị trí phát sinh bụi. Quạt thông gió công nghiệp được bố trí tại xưởng hàn và xưởng sơn. Cải thiện ánh sáng tại khu vực làm việc trong hầm tàu. Sàn chống trượt được lót tại các vị trí đi lại thường xuyên. Lan can và lưới an toàn được lắp đặt trên cao. Khu vực sơn được cách ly và có hệ thống hút hơi dung môi. Hồ quang hàn được che chắn bằng màn chắn sáng. Khu vực nghỉ ngơi được bố trí cách xa khu sản xuất. Nguồn nước uống sạch và nhà vệ sinh đạt chuẩn. Bố trí phòng y tế với trang thiết bị cấp cứu cơ bản. Đoạn đường đi lại trong nhà máy được rải nhựa phẳng. Biển báo an toàn được đặt tại tất cả khu vực nguy hiểm.

Khám sức khỏe định kỳ 6 tháng một lần cho công nhân tiếp xúc độc hại. Chụp X-quang phổi và đo chức năng hô hấp cho nhóm nguy cơ cao. Xét nghiệm nồng độ chì máu cho công nhân hàn. Khám da liễu cho công nhân tiếp xúc hóa chất. Lập hồ sơ sức khỏe cá nhân theo dõi dài hạn. Công nhân có bệnh được chuyển công tác phù hợp. Đào tạo an toàn lao động khi mới vào nghề. Nâng cao định kỳ hàng năm về kỹ năng phòng tránh tai nạn. Huấn luyện cách sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân đúng cách. Giáo dục sức khỏe về tác hại của bụi, tiếng ồn và hóa chất. Xây dựng quy trình làm việc an toàn tại từng công đoạn. Khen thưởng đơn vị có thành tích tốt về an toàn lao động.

Môi trường lao động tại nhà máy đóng tàu Hạ Long tồn tại nhiều yếu tố nguy hiểm. Bụi kim loại vượt tiêu chuẩn tại các công đoạn phun cát và mài. Tiếng ồn vượt ngưỡng tại xưởng cơ khí và khu vực lắp ráp. Khói hàn chứa kim loại nặng ảnh hưởng nghiêm trọng đến hô hấp. Tỷ lệ viêm phế quản mạn tính ở nhóm tiếp xúc bụi cao gấp 3,5 lần nhóm đối chứng. Nhiễm độc chì hàn ghi nhận ở 15% công nhân hàn. Bệnh da liễu do tiếp xúc hóa chất chiếm 12% công nhân phun sơn. Tai nạn do ngã từ trên cao là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu. Sức khỏe công nhân nhà máy đóng tàu cần được giám sát thường xuyên. Biện pháp can thiệp bước đầu mang lại hiệu quả tích cực.

Cần đầu tư hệ thống hút bụi và thông gió hiện đại tại tất cả xưởng sản xuất. Trang bị đầy đủ thiết bị bảo hộ cá nhân đạt tiêu chuẩn cho công nhân. Tăng cường giám sát nồng độ bụi, hơi khí độc và tiếng ồn định kỳ. Tổ chức khám sức khỏe định kỳ 6 tháng một lần cho nhóm nguy cơ cao. Xây dựng chương trình quản lý bệnh nghề nghiệp chuyên biệt. Đào tạo an toàn lao động bắt buộc cho tất cả công nhân mới. Nâng cao nhận thức về hazards nghề đóng tàu qua các buổi tập huấn. Cải tiến quy trình công nghệ để giảm thiểu phát sinh chất độc hại. Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực vệ sinh lao động. Xây dựng hệ thống báo cáo và điều tra tai nạn lao động hiệu quả. Cần có chính sách hỗ trợ công nhân mắc bệnh nghề nghiệp. Bảo đảm quyền lợi và chế độ bồi thường cho người lao động bị ảnh hưởng.

Nghiên cứu đoàn hệ dài hạn để đánh giá ảnh hưởng lâu dài của yếu tố nguy cơ. Đánh giá hiệu quả của các biện pháp kỹ thuật mới trong giảm thiểu bụi và tiếng ồn. Nghiên cứu mối liên quan giữa thời gian tiếp xúc và mức độ bệnh tật. Xây dựng ngưỡng tiếp xúc an toàn phù hợp với điều kiện Việt Nam. Ứng dụng công nghệ mới trong giám sát môi trường lao động. Nghiên cứu tâm lý xã hội và áp lực công việc của công nhân đóng tàu. Đánh giá kinh tế - y tế về chi phí phòng bệnh và chữa bệnh. So sánh tình hình sức khỏe công nhân giữa các nhà máy đóng tàu. Xây dựng mô hình quản lý sức khỏe nghề nghiệp toàn diện. Phát triển ứng dụng di động theo dõi sức khỏe người lao động. Cần sự phối hợp liên ngành giữa y tế, công nghiệp và quản lý nhà nước.