Luận án: Thực trạng ô nhiễm Asen thực phẩm, tóc & hiệu quả can thiệp tại Thái Bình

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÁI BÌNH LÊ THỤC LAN THỰC TRẠNG Ô NHIỄM ASEN TRONG THỰC PHẨM, TÓC TẠI 6 XÃ VEN SÔNG HỒNG, TỈNH THÁI BÌNH VÀ HIỆU QUẢ MỘT SỐ BIỆN PHÁP CAN THIỆP LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC THÁI BÌNH – 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÁI BÌNH LÊ THỤC LAN THỰC TRẠNG Ô NHIỄM ASEN TRONG THỰC PHẨM, TÓC TẠI 6 XÃ VEN SÔNG HỒNG, TỈNH THÁI BÌNH VÀ HIỆU QUẢ MỘT SỐ BIỆN PHÁP CAN THIỆP LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Chuyên ngành : Vệ sinh XHH và TCYT Mã số : 62 72 01 64 Người hướng dẫn khoa học: 1. Ninh Thị Nhung 2. Phạm Ngọc Khái THÁI BÌNH – 2023 LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi luôn nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, tạo điều kiện của Ban Giám hiệu, Phòng Quản lý đào tạo Sau đại học, Khoa Y tế Công cộng, các Thầy Cô giáo và các Phòng, Ban chức năng của Trường Đại học Y Dược Thái Bình; Uỷ ban nhân dân và các Trạm Y tế xã, các cộng tác viên, người dân thuộc 6 xã: Bách Thuận, Hoà Bình, Nguyên Xá, Song An, Tân Lập, Tự Tân - huyện Vũ Thư - tỉnh Thái Bình. Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành về sự giúp đỡ đó.

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Lãnh đạo Viện và cán bộ Viện Kiểm nghiệm An toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia đã giúp đỡ tôi trong quá trình triển khai xét nghiệm Asen của luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể Lãnh đạo, đồng nghiệp của tôi đang công tác tại Thanh tra Bộ Y tế đã luôn tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận án này. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.Ninh Thị Nhung và PGS.Phạm Ngọc Khái, những người Thầy Cô tâm huyết đã tận tình, động viên khích lệ, dành nhiều thời gian để chỉ bảo và hướng dẫn cho tôi hoàn thành luận án này. Cuối cùng, tôi xin gửi tấm lòng ân tình tới gia đình và bạn bè của tôi là nguồn động viên và truyền nhiệt huyết để tôi hoàn thành luận án.

Xin chân thành cảm ơn! Tác giả luận án Lê Thục Lan LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu do bản thân tôi trực tiếp tiến hành. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong báo cáo này hoàn toàn trung thực theo kết quả điều tra và chưa từng được công bố tại các công trình khoa học nào khác. Tác giả luận án DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BCF Hệ số tích lũy Asen EPA United States Environmental Protection Agency - Cơ quan bảo vệ môi trường Hoa Kỳ FDA Food and Drug Administration - Cơ quan quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ HG-AAS Phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử sử dụng kĩ thuật hidrua hóa HGĐ Hộ gia đình IARC International Agency for Research on Cancer - Tổ chức Nghiên cứu ung thư quốc tế ICPAES Phương pháp phổ phát xạ nguyên tử cảm ứng cộng hưởng plasma KAP Knowlege - Attitude - Practice - Kiến thức, thái độ, thực hành LC-ICP-MS Phương pháp phổ khối plasma cảm ứng ppb Một phần tỷ (parts per billion) ppm Một phần triệu (parts per million) RPL Giới hạn cho phép được khuyến nghị QCVN Quy chuẩn Việt Nam THPT Trung học phổ thông TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TF Hệ số vận chuyển Asen UNICEF United Nations Children's Fund - Quỹ nhi đồng liệp hợp quốc UBND Ủy ban nhân dân WHO World Health Organzation - Tổ chức Y tế thế giới MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Đại cương về Asen. Khái niệm về Asen và các dạng tồn tại của Asen. Độc tính của Asen. Nguồn gây ô nhiễm Asen.

Cơ chế hấp thụ Asen từ thực phẩm vào cơ thể con người. Các Phương pháp xác định Asen trong thực phẩm. Tiêu chuẩn Asen trong nước và thực phẩm. Tình hình ô nhiễm Asen trên thế giới và tại Việt Nam.

Trên thế giới. Tại Việt nam. Một số nghiên cứu kiến thức, thực hành của người dân trong phòng chống ô nhiễm Asen. Các biện pháp can thiệp giảm nguy cơ phơi nhiễm Asen đối với con người.

Biện pháp can thiệp nhằm giảm ô nhiễm Asen trong môi trường… đất. Biện pháp can thiệp bằng giáo dục truyền thông. Địa bàn nghiên cứu. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Địa bàn nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu. Các biến số và chỉ số trong nghiên cứu.

Các kỹ thuật áp dụng trong nghiên cứu. Quá trình tổ chức nghiên cứu. Các qui ước và tiêu chuẩn sử dụng trong nghiên cứu. Phương pháp xử lý số liệu.

Các sai số có thể mắc phải và biện pháp khắc phục. Đạo đức nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Mức độ nhiễm Asen trong nước ao nuôi cá, thực phẩm và mức độ tồn dư Asen trong tóc người dân tại 6 xã ven sông Hồng tỉnh Thái Bình năm 2017.

Hiệu quả biện pháp can thiệp truyền thông lồng ghép giảm nguy cơ phơi nhiễm Asen đối với người dân tại địa bàn nghiên cứu. Kiến thức của người dân về những ảnh hưởng của Asen đối sức khỏe tại 6 xã ven sông Hồng tỉnh Thái Bình trước can thiệp…………79 3. Hiệu quả biện pháp can thiệp truyền thông làm giảm nguy cơ phơi nhiễm Asen đối với người dân tại địa bàn nghiên cứu…………. Mức độ nhiễm Asen trong nước ao nuôi cá, thực phẩm và mức độ tồn dư Asen trong tóc người dân tại 6 xã ven sông Hồng tỉnh Thái Bình năm 2017.

Hiệu quả biện pháp can thiệp truyền thông tích cực giảm nguy cơ phơi nhiễm Asen đối với người dân tại địa bàn nghiên cứu…. Tính mới của nghiên cứu. Hạn chế của nghiên cứu. 134 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 3.

Giá trị trung bình hàm lượng Asen (mg/lít) trong nước bề mặt theo loại ao chia theo mùa.Giá trị trung bình hàm lượng Asen (mg/lít) trong nước tầng đáy theo loại ao chia theo mùa. Giá trị trung bình hàm lượng Asen (mg/lít) nước tầng đáy. và tầng bề mặt theo địa điểm, theo mùa tại ao tù. Giá trị trung bình hàm lượng Asen (mg/lít) nước tầng đáy và tầng bề mặt theo địa điểm, theo mùa tại ao lưu thông.

Tỷ lệ nước ao tù, ao lưu thông nhiễm Asen theo mùa và theo tầng nước chia theo mức độ. Giá trị trung bình hàm lượng Asen (mg/kg) trong cá tầng bề mặt theo loại ao theo mùa. Giá trị trung bình hàm lượng Asen (mg/kg) trong. cá tầng đáy theo loại ao theo mùa.

Tỷ lệ cá vượt tiêu chuẩn Asen cho phép theo ao theo mùa. Tỷ lệ cá nuôi trong ao tù và ao lưu thông nhiễm Asen theo mùa và theo tầng nước chia theo mức độ. Giá trị trung bình hàm lượng Asen (mg/kg) trong nhuyễn thể theo loại ao. Tỷ lệ nhuyễn thể nhiễm Asen theo loại ao chia theo mức độ.

Giá trị trung bình hàm lượng Asen (mg/kg) trong. Tỷ lệ nhuyễn thể, rau, củ quả vượt tiêu chuẩn Asen cho phép. Giá trị trung bình hàm lượng Asen (mg/kg) trong tóc theo giới theo địa điểm nghiên cứu. Tỷ lệ tóc tồn dư Asen theo giới chia theo mức độ.

Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu. Tỷ lệ người dân đã nghe nói về Asen và nguồn thông tin theo trình độ học vấn. Tỷ lệ người dân biết nơi tồn tại và đường vào cơ thể của Asen theo trình độ học vấn. Tỷ lệ người dân biết cơ quan ảnh hưởng và các bệnh lý mạn tính do thâm nhiễm Asen theo trình độ học vấn.

Tỷ lệ người dân nhận biết các dấu hiệu nhiễm độc Asen theo trình độ học vấn. Tỷ lệ người dân biết các thực phẩm có nguy cơ nhiễm Asen theo trình độ học vấn. Tỷ lệ người dân biết về các loại phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. có nguy gây ô nhiễm Asen theo trình độ học vấn.

Hiệu quả thay đổi kiến thức của người dân về nơi tồn tại và đường vào cơ thể của Asen. Hiệu quả thay đổi kiến thức của người dân về bệnh lý mạn tính do thâm nhiễm Asen. Hiệu quả thay đổi kiến thức của người dân về dấu hiệu nhận biết. nhiễm độc asen.

Hiệu quả thay đổi kiến thức của người dân về thực phẩm có thể có nguy cơ nhiễm Asen. Hiệu quả thay đổi kiến thức của người dân về các loại phân bón,… thuốc bảo vệ thực vật có thể chứa Asen. Hiệu quả thay đổi kiến thức của người dân về phòng ngừa nhiễm. Asen trong trồng trọt và chế biến thực phẩm.

Hiệu quả thay đổi thực hành của người dân về sử dụng phân bón. để chăm sóc rau, quả. Hiệu quả thay đổi thực hành của người dân về sử dụng HCBVTV để chăm sóc rau, quả. Hiệu quả thay đổi thực hành của người dân về sử dụng thường….

xuyên nhóm rau trên cạn trước và sau can thiệp. Hiệu quả thay đổi thực hành của người dân sử dụng thường xuyên nhóm rau dưới nước trước và sau can thiệp. Hiệu quả thay đổi nguồn nước thường sử dụng của người dân. 100 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.

Tỷ lệ rau, củ, quả nhiễm Asen chia theo mức độ nguy cơ. Tỷ lệ tóc nhiễm Asen theo giới. Tỷ lệ người dân biết tác hại của Asen đối với sức khoẻ theo trình độ học vấn (n=1184). Tỷ lệ người dân biết các nguồn nước có nguy cơ nhiễm Asen theo trình độ học vấn.

Hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức của người dân về nguồn nước có nguy cơ nhiễm Asen. Hiệu quả can thiệp thay đổi thực hành của người dân về sử dụng phân bón. 97 DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ Hình 1.1: Các con đường Asen xâm nhập vào cơ thể người………….2: Cơ chế hấp thụ Asen trong cơ thể người……….3: Bản đồ các xã huyện Vũ Thư ………………………………. Sơ đồ thiết kế nghiên cứu…………………………………….48 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Asen được biết đến với tên gọi dân gian khác là “thạch tín” là một chất độc có lịch sử lâu đời trong lịch sử nhân loại.

Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm Asen trong môi trường đang diễn ra rất nghiêm trọng. Nhiều nghiên cứu cho thấy nồng độ Asen nhiều nơi đã vượt quá giới hạn cho phép của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) 10µg/L [1], [2].