Luận án tiến sĩ y tế công cộng kết quả mô hình thí điểm điều trị thay thế nghiện

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG  HOÀNG BÌNH YÊN KẾT QUẢ MÔ HÌNH THÍ ĐIỂM ĐIỀU TRỊ THAY THẾ NGHIỆN CHẤT DẠNG THUỐC PHIỆN BẰNG THUỐC METHADONE TẠI TUYẾN XÃ, HUYỆN QUAN HÓA, TỈNH THANH HÓA, NĂM 2015­2017 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG TẠI TUYẾN XÃ, HUYỆN QUAN HÓA,  TỈNH THANH HÓA, NĂM 2015­2017 CHUYÊN NGÀNH: Y TẾ CÔNG CỘNG MÃ SỐHOÀNG CHUYÊNBÌNH YÊN 62.01 NGÀNH: LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG KẾT QUẢ MÔ HÌNH THÍ ĐIỂM ĐIỀU TRỊ THAY THẾ NGHIỆN CHẤT DẠNG THUỐC PHIỆN BẰNG THUỐC METHADONE TẠI TUYẾN XÃ, HUYỆN QUAN HÓA, TỈNH THANH HÓA, NĂM 2015­2017 CHUYÊN NGÀNH: Y TẾ CÔNG CỘNG HÀ NỘI – 2021 MÃ SỐ: 62.01 LỜI CAM ĐOAN LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chưa được ai công bố GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN KHOA HỌC trong bất kỳ công trình nào khác. PGS, TS PHẠM ĐỨC MẠNH Tác giả luận án 2. PGS, TS HỒ THỊ HIỀN LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện.

Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới Ban giám hiệu Trường Đại học Y tế công cộng, Phòng Đào tạo sau đại học, Cục Phòng chống HIV/AIDS, Trung tâm phòng chống HIV/AIDS Thanh Hóa, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thanh Hóa, Trung tâm Y tế huyện Quan Hóa, Trạm Y tế xã Thành Sơn, Trạm Y tế xã Trung Sơn, các bạn đồng nghiệp đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới thầy PGS, TS Phạm Đức Mạnh, cô PGS, TS Hồ Thị Hiền, những người thầy, cô tâm huyết đã tận tình hướng dẫn, động viên khích lệ, dành nhiều thời gian trao đổi và định hướng cho tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Sở Y tế Thanh Hóa, Chi cục phòng chống tệ nạn xã hội tỉnh Thanh Hóa, Uỷ ban nhân dân huyện Quan Hóa, Uỷ ban nhân dân xã Thành Sơn, Uỷ ban nhân dân xã Trung Sơn đã ủng hộ, phối hợp, tạo điều kiện và chia sẻ thông tin, tài liệu cho nghiên cứu.

Cuối cùng, tôi xin gửi tấm lòng ân tình tới gia đình, bố mẹ, vợ và các con tôi là nguồn động viên và truyền nhiệt huyết để tôi hoàn thành luận án. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ AIDS Acquired Immune Deficiency Syndrome (Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải) ARV Antiretroviral (Thuốc kháng vi rút) ATS Amphetamine Type Stimulant (các chất kích thích thần kinh nhóm Amphetamine, còn gọi là Ma túy tổng hợp) BN Bệnh nhân BKT Bơm kim tiêm BCS Bao cao su CDTP Chất dạng thuốc phiện CSĐT Cơ sở điều trị CSHQ Chỉ số hiệu quả CTGTH Can thiệp giảm tác hại DVYT Dịch vụ y tế DVXH Dịch vụ xã hội ĐT Điều trị ĐTNC Đối tượng nghiên cứu FDA Food and Drug Administration (Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa kỳ) FHI Family Health International (Tổ chức Sức khỏe Gia đình Quốc tế ) HBV Hepatitis B virus (Vi rút gây bệnh viêm gan B) HCV Hepatitis C virus (Vi rút gây bệnh viêm gan C) HIV Human immunodeficiency virus: (Vi rút gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người) IBBS Integrated Biological and Behavioral Surveillance (Giám sát kết hợp hành vi và các chỉ số sinh học) LĐ­TB&XH Lao động ­ Thương binh và xã hội MMT Methadone Maintenance Therapy (Điều trị duy trì bằng Methadone) NCMT Nghiện chích ma túy QHTD Quan hệ tình dục PNBD Phụ nữ bán dâm PTTH Phổ thông trung học SAMHSA Substance Abuse and Mental Health Services Administration(Cục Quản lý Lạm dụng chất gây nghiện và Dịch vụ sức khỏe tâm thần của Hoa Kỳ) STI Sexually Transmitted Infection (Nhiễm trùng lây qua đường tình dục) TCMT Tiêm chích ma tuý THCS Trung học cơ sở TYT Trạm Y tế TTYT Trung tâm Y tế UNAIDS The Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (Chương trình Phối hợp của Liên Hợp Quốc về HIV/ AIDS) UNODC United Nations Office on Drugs and Crime (Cơ quan Phòng chống Ma túy và Tội phạm của Liên Hợp Quốc) VCT Voluntary Counseling and Testing (Tư vấn xét nghiệm tự nguyện) WHO World health Organization (Tổ chức Y tế Thế giới) XN Xét nghiệm PHỤ LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.1 Chất gây nghiện và chất ma tuý.2 Chất dạng thuốc phiện (CDTP).3 Khái niệm về nghiện chất và người nghiện CDTP.5 Hội chứng cai và tái nghiện.6 Điều trị thay thế Methadone và cơ sở điều trị Methadone.7 Tuân thủ điều trị Methadone.8 Bỏ liều, bỏ điều trị Methadone và tái sử dụng ma tuý.9 Vi phạm pháp luật.5 Vi phạm pháp luật là hành vi trái pháp luật, có lỗi, do chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện, xâm hại đến các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ. Vi phạm pháp luật có các dấu hiệu cơ bản: 1) Hành vi của con người gồm hành vi hành động và hành vi không hành động; 2) Là hành ví trái quy định của pháp luật.

Tính trái pháp luật của hành vi thể hiện ở chỗ làm không đúng điểu pháp luật cho phép, không làm hoặc làm không đầy đủ điều pháp luật bắt buộc phải làm hoặc làm điều mà pháp luật cấm; 3) Là hành vi có chứa đựng lỗi của chủ thể ­ trạng thái tâm lí thể hiện thái độ tiêu cực của chủ thể đối với hành vi của mình ở thời điểm chủ thể thực hiện hành vi trái pháp luật; 4) Là hành vi do chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lí thực hiện (nếu chủ thể hành vi trái pháp luật là cá nhân thì người đó phải đến độ tuổi chịu trách nhiệm pháp lí theo luật định, không mắc các bệnh tâm thần, có khả năng nhận thức được hậu quả nguy hiểm cho xã hội của hành vi của mình và hậu quả pháp lí của nó).10 Chất lượng cuộc sống.2 TÌNH HÌNH NGHIỆN MA TUÝ VÀ NHIỄM HIV/AIDS.1 Tình hình nghiện ma túy và nhiễm HIV/AIDS trên thế giới.2 Tình hình nghiện ma túy và nhiễm HIV/AIDS ở Việt Nam.3 Tình hình nghiện ma túy và nhiễm HIV/AIDS tại tỉnh Thanh Hoá.3 MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA NGƯỜI SỬ DỤNG MA TUÝ.1 Đặc điểm kinh tế và xã hội của người nghiện ma túy tại Việt Nam.2 Đặc điểm về sử dụng ma túy và hành vi nguy cơ.3 Tác động của ma tuý đến sức khỏe, gia đình và xã hội.4 ĐIỀU TRỊ NGHIỆN MA TUÝ.1 Các nguyên tắc trong điều trị nghiện ma túy.2 Điều trị nghiện ma túy trên thế giới.3 Điều trị nghiện ma túy tại Việt Nam.5 ĐIỀU TRỊ THAY THẾ CHẤT DẠNG THUỐC PHIỆN BẰNG METHADONE.1 Khái niệm về Methadone.2 Mục đích của điều trị.3 Chỉ định điều trị Methadone.4 Chống chỉ định điều trị Methadone.5 Tác dụng không mong muốn.7 Duy trì điều trị Methadone.8 Lịch sử phát triển của điều trị thay thế CDTP bằng Methadone.6 MÔ HÌNH ĐIỀU TRỊ METHADONE.7 CÁC NGHIÊN CỨU VỀ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ METHADONE.1 Làm giảm sử dụng ma túy bất hợp pháp.2 Giảm hành vi tiêm chích ma túy và dùng chung bơm kim tiêm.3 Cải thiện hành vi tình dục không an toàn.4 Giảm tỷ lệ lây nhiễm HIV, viêm gan B, viêm gan C.5 Cải thiện sức khỏe cho bệnh nhân tham gia điều trị.6 Làm giảm hành vi vi phạm pháp luật.7 Làm tăng cơ hội có việc làm.8 Hiệu quả kinh tế của điều trị thay thế bằng Methadone.9 Các yếu tố ảnh hưởng đến chương trình điều trị Methadone.8 THÔNG TIN VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU.1 Một số thông tin về huyện Quan Hóa và 2 xã Thành Sơn, Trung Sơn 37 1.2 Tình hình nghiện ma túy và dịch HIV/AIDS tại huyện Quan Hoá.3 Tình hình điều trị Methadone tại huyện Quan Hoá.4 Mô hình thí điểm điều trị Methadone tại xã miền núi tỉnh Thanh Hoá 38 1.9 KHUNG LÝ THUYẾT CỦA NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 ĐỊA ĐIỂM, ĐỐI TƯỢNG VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU.1 Địa điểm nghiên cứu .2 Đối tượng nghiên cứu.3 Thời gian nghiên cứu.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Thiết kế nghiên cứu.2 Mẫu nghiên cứu .3 Nội dung và phương pháp nghiên cứu.4 Phương pháp thu thập số liệu và công cụ nghiên cứu.54 + XÉT NGHIỆM XÁC ĐỊNH TÌNH TRẠNG NHIỄM HIV THEO NGUYÊN TẮC “TVXNTN CHO CÁC ĐỐI TƯỢNG CÓ HÀNH VI NGUY CƠ CAO” THEO QUYẾT ĐỊNH SỐ 647/QĐ­BYT NGÀY 22 THÁNG 02 NĂM 2007 CỦA BỘ TRƯỞNG BỘ Y TẾ VÀ THÔNG TƯ 01/2015/TT­BYT NGÀY 27/2/2015 CỦA BỘ Y TẾ VỀ VIỆC HƯỚNG DẪN TƯ VẤN PHÒNG, CHỐNG HIV/AIDS TẠI CƠ SỞ Y TẾ.55 + XÉT NGHIỆM VIÊM GAN B BẰNG TEST NHANH – TEST THỬ NHANH VIRUT VIÊM GAN B;.55 + XÉT NGHIỆM VIÊM GAN C BẰNG TEST NHANH ­ TEST THỬ NHANH VIRUT VIÊM GAN C.5 Phương pháp phân tích và xử lý số liệu.6 Đạo đức trong nghiên cứu.7 Các biện pháp khống chế sai số. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.1 THỰC TRẠNG SỬ DỤNG MA TUÝ Ở NGƯỜI NGHIỆN MA TUÝ TRƯỚC KHI THAM GIA MÔ HÌNH THÍ ĐIỂM ĐIỀU TRỊ METHADONE TẠI TUYẾN XÃ, HUYỆN QUAN HOÁ, TỈNH THANH HOÁ (2015­2017).1 Đặc điểm nhân khẩu, xã hội, việc làm của đối tượng nghiên cứu.2 Thực trạng sử dụng ma túy trước khi tham gia điều trị Methadone.3 Hành vi nguy cơ cao lây nhiễm HIV của đối tượng nghiên cứu.4 Một số kết quả xét nghiệm trước khi điều trị Methadone.5 Tình trạng sức khỏe của đối tượng nghiên cứu.6 Chất lượng cuộc sống và sự hài lòng về sức khỏe.7 Đặc điểm liên quan đến tiếp cận với dịch vụ y tế tại trạm y tế.2 KẾT QUẢ CỦA MÔ HÌNH THÍ ĐIỂM ĐIỀU TRỊ METHADONE TẠI TUYẾN XÃ, HUYỆN QUAN HÓA, TỈNH THANH HÓA (2015­2017).1 Tình trạng tham gia nghiên cứu sau 12 tháng và 24 tháng điều trị Methadone.2 Kết quả về giảm sử dụng ma tuý của đối tượng nghiên cứu.3 Kết quả về giảm các hành vi nguy cơ, dự phòng lây nhiễm HIV, viêm gan B, viêm gan C của đối tượng nghiên cứu.4 Kết quả về tăng sự tiếp cận xét nghiệm HIV và điều trị ARV.5 Kết quả đạt được về làm giảm phạm tộivà bạo lực gia đình.6 Kết quả về thay đổi khả năng lao động và thu nhập của bệnh nhân.7 Kết quả về thay đổi sức khỏe và thay đổi chất lượng cuộc sống.8 Một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị Methadone tại xã Thành Sơn và Trung Sơn. Thuận lợi, khó khăn khi triển khaimô hình điều trị.

Tính phù hợp và khả năng duy trì của mô hình.1 THỰC TRẠNG SỬ DỤNG MA TUÝCỦA BỆNH NHÂN TRƯỚC KHI THAM GIA MÔ HÌNH THÍ ĐIỂM ĐIỀU TRỊ METHADONE TẠI TUYẾN XÃ, HUYỆN QUAN HÓA, TỈNH THANH HÓA (2015­2017).