Luận án tiến sĩ y tế công cộng: Đánh giá tác động của mô hình tăng cường phát hiện sớm khuyết tật đối với các bà mẹ có con dưới 6 tuổi tại huyện Hoài Đức, Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG NGUYỄN HỮU CHÚT ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA MÔ HÌNH TĂNG CƢỜNG PHÁT HIỆN SỚM KHUYẾT TẬT ĐỐI VỚI CÁC BÀ MẸ CÓ CON DƢỚI 6 TUỔI TẠI HUYỆN HOÀI ĐỨC - THÀNH PHỐ HÀ NỘI GIAI ĐOẠN 2014 - 2016 Luận án tiến sỹ Y tế công cộng Mã số: 62.01 Hà Nội, 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG NGUYỄN HỮU CHÚT ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA MÔ HÌNH TĂNG CƢỜNG PHÁT HIỆN SỚM KHUYẾT TẬT ĐỐI VỚI CÁC BÀ MẸ CÓ CON DƢỚI 6 TUỔI TẠI HUYỆN HOÀI ĐỨC – THÀNH PHỐ HÀ NỘI GIAI ĐOẠN 2014 - 2016 Luận án tiến sỹ Y tế công cộng Mã số: 62.01 Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thị Minh Thủy 2. Nguyễn Xuân Trƣờng Hà Nội, 2017 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi, đƣợc tiến hành một cách nghiêm túc, trung thực, đảm bảo tính khoa học. Các thông tin, số liệu trong nghiên cứu là mới và của riêng tôi, không trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứu của tác giả nào khác trong và ngoài nƣớc.

Ngƣời viết luận án Nguyễn Hữu Chút ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến Ban giám hiệu nhà trường, phòng đào tạo sau Đại học, các bộ môn cùng toàn thể các thầy, cô giáo trường Đại Học Y tế công cộng đã tận tình giảng dạy, giúp đỡ tôi trong suốt khóa học vừa qua. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới thầy, cô giáo hướng dẫn là cô Nguyễn Thị Minh Thủy và thầy Nguyễn Xuân Trường. Thầy, cô đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô trong hội đồng bảo vệ đề cương luận án, đã có nhiều ý kiến quý báu để tôi hoàn thành đề cương và tiến hành nghiên cứu đề tài này.

Xin trân trọng cảm ơn Ban giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, Ban lãnh đạo khoa Phục hồi chức năng và các bạn đồng nghiệp đã tạo điều kiện quí báu để tôi học tập nghiên cứu trong suốt khóa học này. Tôi cũng xin cảm ơn các bà mẹ có con khuyết tật dưới 6 tuổi và các bà mẹ có con từ 0 - 12 tuổi tại huyện Hoài Đức đã đồng ý tham gia nghiên cứu. Đồng thời tôi xin chân thành cảm ơn ban lãnh đạo Trung tâm y tế, các bác sỹ, cộng tác viên của 20 trạm Y tế tại huyện Hoài Đức đã tạo điều kiện giúp đỡ chúng tôi hoàn thành nghiên cứu này. Cuối cùng, tôi xin gửi lòng biết ơn tới gia đình, bạn bè thân thiết đã luôn bên tôi để động viên, hỗ trợ trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu của tôi.

Mặc dù đã rất cố gắng song đề tài không thể tránh khỏi những mặt còn hạn chế, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của thầy cô, đồng nghiệp và bạn đọc. Xin trân trọng cảm ơn! iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ.

ix DANH MỤC HÌNH. x DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. xi ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU.

Khái niệm về khuyết tật và phát hiện sớm khuyết tật. Tình hình khuyết tật và các phƣơng pháp phát hiện sớm khuyết tật ở trẻ em. Hoạt động PHSKT ở trẻ em trên thế giới và Việt Nam. Nghiên cứu về phát hiện khuyết tật ở trẻ em trên thế giới và tại Việt Nam.

Mô hình tăng cƣờng PHSKT ở trẻ em trên thế giới và tại Việt Nam. Một số mô hình, lý thuyết thay đổi hành vi. Nghiên cứu về kiến thức, thái độ và thực hành PHSKT ở trẻ em của các bà mẹ trên thế giới và tại Việt Nam. Giới thiệu tóm tắt về địa bàn nghiên cứu.

ĐỐI TƢƠNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Mẫu và phƣơng pháp chọn mẫu. Chỉ số đánh giá chính trƣớc và sau can thiệp. Khái niệm và phƣơng pháp đánh giá trong nghiên cứu. Tổ chức thu thập số liệu.

Các hoạt động can thiệp. Phƣơng pháp xử lý số liệu. Đạo đức nghiên cứu. Sai số và cách hạn chế sai số trong nghiên cứu.

Đóng góp của đề tài. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thông tin chung của đối tƣợng nghiên cứu. Thực trạng PHSKT và một số yếu tố liên quan đến các thời điểm PHSKT.

Đánh giá hiệu quả của can thiệp tăng cƣờng PHSKT lên sự thay đổi kiến thức, thái độ và thực hành PHSKT ở trẻ em của các bà mẹ có con từ 0 - 12 tháng tuổi. Đánh giá sự thay đổi tuổi phát hiện khuyết tật ở TKT dƣới 6 tuổi sau can thiệp. Thực trạng PHSKT và một số yếu tố liên quan đến các thời điểm PHSKT. Đánh giá hiệu quả của can thiệp tăng cƣờng PHSKT lên sự thay đổi kiến thức, thái độ và thực hành PHSKT ở trẻ em của các bà mẹ có con từ 0 - 12 tháng.

Đánh giá sự thay đổi tuổi phát hiện khuyết tật ở TKT dƣới 6 tuổi sau can thiệp. Bàn luận về mô hình IMB. Khả năng duy trì và nhân rộng của mô hình can thiệp. Bàn luận về quá trình can thiệp.

Đánh giá về tài liệu can thiệp truyền thông. Thực trạng PHSKT và một số yếu tố liên quan. Đánh giá hiệu quả của can thiệp tăng cƣờng PHSKT lên sự thay đổi kiến thức, thái độ và thực hành PHSKT ở trẻ em của các bà mẹ có con từ 0 - 12 tháng tuổi. Đánh giá sự thay đổi tuổi phát hiện khuyết tật ở TKT dƣới 6 tuổi sau can thiệp.

103 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƢỢC CÔNG BỐ. 104 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Phiếu phỏng vấn bà mẹ TKT dƣới 6 tuổi về thực trạng PHSKT. Phiếu phỏng vấn kiến thức, thái độ và thực hành PHSKT của bà mẹ có con từ 0 - 12 tháng tuổi.

Thông tin chung của bà mẹ TKT dƣới 6 tuổi. Thông tin về thai sản và gia đình của bà mẹ có con từ 0 - 12 tháng tuổi. Phân tích đơn biến một số yếu tố liên quan đến thời điểm phát hiện DHBT đầu tiên………. Phân tích đơn biến một số yếu tố liên quan đến thời điểm chẩn đoán xác định khuyết tật.

Mối tƣơng quan giữa các yếu tố tác động đến thời điểm phát hiện DHBT đầu tiên và đánh giá các mô hình hồi qui. Mối tƣơng quan giữa các yếu tố tác động đến thời điểm chẩn đoán, phân loại khuyết tật và đánh giá các mô hình hồi qui. Sự thay đổi vai trò của các thành viên trong cộng đồng đối với PHSKT ở TKT dƣới 6 tuổi sau can thiệp. Nguồn thông tin PHSKT và đánh giá về thông tin PHSKT các bà mẹ nhận đƣợc trƣớc và sau can thiệp.

Sự thay đổi kiến thức, thái độ và thực hành PHSKT của các bà mẹ có con từ 0 - 12 tháng tuổi sau can thiệp. Phân tầng kiến thức, thái độ và thực hành theo thu nhập bình quân đầu ngƣời của các xã. Mối tƣơng quan giữa các yếu tố tác động đến kiến thức, thái độ và thực hành PHSKT của bà mẹ có con từ 0 -12 tháng tuổi trƣớc can thiệp. Mô hình hồi qui logistic xác định các yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ và thực hành PHSKT của bà mẹ có con từ 0 -12 tháng tuổi trƣớc can thiệp.

Mối tƣơng quan giữa các yếu tố tác động đến kiến thức, thái độ và thực hành PHSKT của bà mẹ có con từ 0 - 12 tháng tuổi sau can thiệp. Mô hình hồi qui logistic xác định các yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ và thực hành PHSKT của bà mẹ có con từ 0 - 12 tháng tuổi sau can thiệp. Mối liên quan giữa kiến thức với thái độ, giữa kiến thức với thực hành và giữa thái độ với thực hành PHSKT của nhóm bà mẹ sau can thiệp. Đánh giá về tính bền vững, khả năng duy trì và khả năng nhân rộng mô hình tăng cƣờng PHSKT của các bà mẹ.

166 vi Phụ lục 19: Hƣớng dẫn tính điểm đánh giá Kiến thức – Thái độ – Thực hành của bà mẹ có từ 0 - 12 tháng tuổi. Các hoạt động can thiệp đã đƣợc thực hiện. 169 vii DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Phân bố mẫu.

Phân bố dạng khuyết tật của trẻ khuyết tật trƣớc và sau san thiệp. Thông tin chung về bà mẹ có con từ 0 - 12 tháng tuổi. Tuổi trung bình của trẻ qua các giai đoạn phát hiện sớm khuyết tật theo tháng50 Bảng 3. Tuổi trung bình của trẻ qua các giai đoạn PHSKT và thời gian từ khi phát hiện DHBT đầu tiên đến khi đƣợc chẩn đoán xác định theo dạng khuyết tật.

Mô hình hồi qui đa biến xác định yếu tố liên quan đến thời điểm phát hiện DHBT đầu tiên. Mô hình hồi qui đa biến xác định yếu tố liên quan đến thời điểm trẻ đƣợc chẩn đoán xác định khuyết tật. Kiến thức về khuyết tật và các biện pháp phòng ngừa khuyết tật của bà mẹ có con từ 0 -12 tháng tuổi trƣớc và sau can thiệp. Kiến thức về PHSKT của bà mẹ có con từ 0 -12 tháng tuổi trƣớc và sau can thiệp …………………………………………………………………………………….

Kiến thức về các dấu hiệu nhận biết TKT của bà mẹ có con từ 0 - 12 tháng tuổi trƣớc và sau can thiệp. Kiến thức chung về PHSKT của các bà mẹ có con từ 0 - 12 tháng tuổi trƣớc và sau can thiệp. Quan điểm/thái độ đối với TKT của bà mẹ có con từ 0 - 12 tháng tuổi ở nhóm trƣớc và nhóm sau can thiệp. Quan niệm/niềm tin về vai trò của bà mẹ trong việc PHSKT của bà mẹ có con từ 0 -12 tháng tuổi ở nhóm trƣớc và nhóm sau can thiệp.

Thái độ đối PHSKT tại cộng đồng của bà mẹ có con từ 0 -12 tháng tuổi ở nhóm trƣớc và nhóm sau can thiệp. Thái độ tham gia các hoạt động PHSKT tại cộng đồng của bà mẹ có con từ 0 - 12 tháng tuổi trƣớc và sau can thiệp. Thái độ PHSKT chung của các bà mẹ có con từ 0 -12 tháng tuổi trƣớc và sau can thiệp. Thực hành theo dõi các dấu hiệu phát triển trẻ em của bà mẹ có con từ 0 -12 tháng tuổi trƣớc và sau can thiệp .