Luận án tiến sĩ y tế công cộng: Can thiệp phòng chống đuối nước cho học sinh tiểu học huyện Cao Lãnh, Đồng Tháp (2015-2019)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO – BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG PHAN THANH HÒA CAN THIỆP PHÒNG CHỐNG ĐUỐI NƯỚC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TẠI HUYỆN CAO LÃNH TỈNH ĐỒNG THÁP GIAI ĐOẠN 2015 – 2019 Chuyên ngành Y tế công cộng Mã số: 9720701 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG Hướng dẫn khoa học PGS.TS Phạm Việt Cường HÀ NỘI, 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Phan Thanh Hòa ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban Giám Hiệu, Phòng Quản lý đào tạo Sau đại học, Trung tâm Nghiên cứu chính sách và Phòng chống chấn thương, quý Thầy Cô của Trường Đại học Y tế công cộng. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, quý Thầy Cô và các bạn đồng nghiệp của Trường Cao đẳng Y tế Đồng Tháp đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập.

Tôi xin cảm ơn sâu sắc và chân thành tới Phó giáo sư, Tiến sĩ Phạm Việt Cường, người Thầy tâm huyết đã tận tình hướng dẫn, động viên khích lệ, dành nhiều thời gian trao đổi và đôn đốc giúp tôi hoàn thành luận án. Tôi xin cảm ơn tới Trung tâm Nghiên cứu chấn thương, Trường Đại học Johns Hopkins, Sở Giáo dục & Đào tạo, Trung tâm thể dục thể thao tỉnh, Phòng giáo dục huyện Cao Lãnh và 05 Trường tiểu học của huyện Cao Lãnh đã hỗ trợ, phối hợp, tạo điều kiện thực hiện thành công chương trình dạy bơi an toàn và chia sẻ thông tin, tài liệu cho nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các thành viên phụ trách đã hỗ trợ xây dựng bể bơi, làm hàng rào, máy che bể bơi và hỗ trợ mua sắm trang thiết bị dụng cụ cho hoạt động dạy bơi; Xin cảm ơn nhóm xây dựng chương trình đã có những ý kiến đóng góp quý báu trong quá trình xây dựng chương trình và đặc biệt là các huấn luyện viên triển khai chương trình can thiệp. Cuối cùng, tôi xin gửi tấm lòng ân tình tới Gia đình, bạn bè đã động viên, truyền động lực và giúp đỡ để tôi hoàn thành luận án này.

iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.v DANH MỤC CÁC BẢNG. vi ĐẶT VẤN ĐỀ .1 Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Một số khái niệm.

Dịch tễ học đuối nước. Các giải pháp phòng chống đuối nước. Mô hình dạy bơi an toàn cho trẻ. Giới thiệu tóm tắt về địa bàn nghiên cứu .32 Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu.

Phương pháp chọn mẫu. Các bước tiến hành nghiên cứu (PL 4. Phương pháp thu thập số liệu. Các biến số nghiên cứu (phụ lục 7).

Khái niệm và thang đánh giá. Phương pháp phân tích số liệu. Đạo đức nghiên cứu .43 Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .44 Chương 4 BÀN LUẬN .106 TÀI LIỆU THAM KHẢO .107 iv CÁC PHỤ LỤC .116 Phụ lục 1: Bộ câu hỏi đánh giá kiến thức, thực hành của người chăm sóc trẻ về vấn đề phòng chống đuối nước trẻ em .116 Phụ lục 2: Hướng dẫn Phỏng vấn sâu .123 Phụ lục 3: Các chỉ số đánh giá trong nghiên cứu .127 Phụ lục 4: Triển khai can thiệp dạy bơi an toàn cho học sinh tiểu học .129 Phụ lục 5: Tài liệu truyền thông về phòng chống đuối nước .162 Phụ lục 6: Thang đánh giá kiến thức, thực hành của người chăm sóc trẻ và kỹ năng bơi của học sinh .166 Phụ lục 7: Các biến số trong nghiên cứu .173 Phụ lục 8: Một số hình ảnh triển khai nghiên cứu.179 v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BGH Ban giám hiệu ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long ĐTV Điều tra viên GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo GSV Giám sát viên NCS Nghiên cứu sinh PHHS Phụ huynh học sinh PRECISE (Prevention of Child Injuries through Social-intervention and Education) Phòng chống thương tích trẻ em thông qua can thiệp - Xã hội và Giáo dục PVS Phỏng vấn sâu TĐHV Trình độ học vấn TLN Thảo luận nhóm TNTT Tai nạn thương tích UNICEF (United Nations Children's Fund) Quỹ nhi đồng Liên Hiệp Quốc VMIS 2001 Điều tra chấn thương tại Việt Nam năm 2001 VNIS 2010 Điều tra quốc gia về tai nạn thương tích năm 2010 WHO (World Health Organization) Tổ chức Y tế Thế giới vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3. Thông tin chung về tuổi, giới, trình độ học vấn của người chăm sóc trẻ.

Thông tin chung về nghề nghiệp, hôn nhân, kinh tế và số con trong gia đình của người chăm sóc trẻ. Kiến thức của người chăm sóc trẻ về đuối nước. Kiến thức của người chăm sóc trẻ về nguyên nhân tử vong do đuối nước. Kiến thức của người chăm sóc trẻ về đuối nước theo các yếu tố khác.

Nguồn thông tin tiếp cận của người chăm sóc trẻ về đuối nước. Thực hành của người chăm sóc trẻ về những biện pháp phòng chống đuối nước cho trẻ ở khu vực ngoài nhà. Thực hành của người chăm sóc trẻ về những biện pháp phòng chống đuối nước cho trẻ ở khu vực trong nhà. Thực hành của người chăm sóc trẻ về cách trông giữ trẻ và cho trẻ học bơi để phòng chống đuối nước.

Yếu tố liên quan đến kiến thức về đuối nước của người chăm sóc trẻ với nhóm tuổi. Yếu tố liên quan đến kiến thức về đuối nước của người chăm sóc trẻ với giới tính. Yếu tố liên quan đến kiến thức về đuối nước của người chăm sóc trẻ với trình độ học vấn. Yếu tố liên quan đến kiến thức về đuối nước của người chăm sóc trẻ với nghề nghiệp.

Yếu tố liên quan đến kiến thức về đuối nước của người chăm sóc trẻ với tình trạng hôn nhân. Yếu tố liên quan đến kiến thức về đuối nước của người chăm sóc trẻ với kinh tế gia đình. Yếu tố liên quan đến kiến thức về đuối nước của người chăm sóc trẻ với số con trong gia đình. Yếu tố liên quan đến thực hành về phòng chống đuối nước của người chăm sóc trẻ với nhóm tuổi.

Yếu tố liên quan đến thực hành về phòng chống đuối nước của người chăm sóc trẻ với giới tính. Yếu tố liên quan đến thực hành về phòng chống đuối nước của người chăm sóc trẻ với trình độ học vấn. Yếu tố liên quan đến thực hành về phòng chống đuối nước của người chăm sóc trẻ với nghề nghiệp. Yếu tố liên quan đến thực hành về phòng chống đuối nước của người chăm sóc trẻ với tình trạng hôn nhân.

Yếu tố liên quan đến thực hành về phòng chống đuối nước của người chăm sóc trẻ với kinh tế gia đình. Yếu tố liên quan đến thực hành về phòng chống đuối nước của người chăm sóc trẻ với số con trong gia đình. Yếu tố liên quan giữa kiến thức với thực hành về phòng chống đuối nước của người chăm sóc trẻ. Mô hình phân tích đa biên mối liên quan giữa kiến thức về đuối nước của người chăm sóc trẻ với đặc điểm thông tin chung.

Mô hình phân tích đa biến mối liên quan giữa thực hành về phòng chống đuối nước của người chăm sóc trẻ với đặc điểm thông tin chung. Xây dựng và hỗ trợ bể bơi tại huyện Cao Lãnh, Đồng Tháp. Thông tin chung về học sinh tham gia lớp học bơi. Tỷ lệ học sinh biết bơi trước can thiệp của các trường theo tuổi.

Tỷ lệ học sinh biết bơi sau can thiệp của các trường theo tuổi. Tỷ lệ học sinh biết bơi sau can thiệp của các trường theo giới tính. Tỷ lệ học sinh tham gia học bơi của các trường theo số buổi dự học. Tỷ lệ biết bơi sau can thiệp giữa các trường.

Yếu tố liên quan giữa giới tính của học sinh với tỷ lệ biết bơi sau can thiệp. Yếu tố liên quan giữa số buổi tham gia học bơi của học sinh với tỷ lệ biết bơi sau can thiệp. Đánh giá kiến thức và kỹ năng bơi an toàn của học sinh trước và sau can thiệp .76 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới ước tính hàng năm có khoảng 236.000 người tử vong do đuối nước (1). Tại Việt Nam báo cáo gánh nặng bệnh tật cũng chỉ ra đuối nước là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em dưới 15 tuổi trong các tai nạn thương tích và hầu hết đuối nước thường gặp ở nhóm tuổi từ 5- 14 tuổi (2),(3).

Đuối nước xảy ra thường xuyên ở Đồng bằng sông Cửu Long, nơi có hệ thống sông ngòi, kênh rạch chằng chịt, đặc biệt vào mùa mưa nguy cơ đuối nước là rất cao. Theo báo cáo nghiên cứu về tai nạn thương tích quốc gia năm 2010 (VNIS), ước tính có khoảng 1.400 trẻ tử vong do đuối nước tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Nghiên cứu cho thấy các trường hợp đuối nước thường xảy ra vào ban ngày, thời điểm vào buổi sáng và có đến 97% đuối nước ở trẻ em xảy ra ở khu vực không có biển cảnh báo hoặc không có rào chắn bảo vệ (4),(5). Nghiên cứu của Nguyễn Tấn Hưng chỉ ra 80% trường hợp đuối nước xảy ra do nguyên nhân là thiếu sự giám sát của người lớn.

Có 42% trẻ em từ 5-10 tuổi là biết bơi (6). Tương tự, nghiên cứu của Đặng Văn Chính và cộng sự về kiến thức, thái độ, thực hành của người dân về phòng chống đuối nước trẻ em ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long đã chỉ ra nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến đuối nước ở trẻ em là do sự bất cẩn của người chăm sóc trẻ (7). Việt Nam đã có chiến lược quốc gia phòng chống tai nạn thương tích trẻ em giai đoạn 2016-2020, trong đó đưa ra mục tiêu giảm 6% số trẻ em tử vong do đuối nước so với năm 2015 và 100% các tỉnh thành phố trực thuộc trung ương triển khai thí điểm chương trình dạy bơi an toàn cho trẻ em. Tiếp theo giai đoạn 2021-2030 chiến lược đề ra mục tiêu giảm 10% số trẻ em bị tử vong do đuối nước năm 2025 và 20% vào năm 2030 (8),(9).

Bên cạnh đó Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã ban hành quyết định 4501/QĐ-BGDĐT về chương trình phòng, chống tai nạn, thương tích trẻ em giai đoạn 2021-2025 với mục tiêu từng bước kiểm soát, giảm thiểu tình hình tai nạn thương tích, đặc biệt là tai nạn đuối nước đối với trẻ em, học sinh.