Luận án: Thừa cân béo phì trẻ mẫu giáo Q5 TP.HCM & hiệu quả GDSK - Phùng Đức Nhật

BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO BOÄ Y TEÁ ÑAÏI HOÏC Y DÖÔÏC THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH PHUØNG ÑÖÙC NHAÄT THÖØA CAÂN BEÙO PHÌ ÔÛ TREÛ MAÃU GIAÙO QUAÄN 5 THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH VAØ HIEÄU QUAÛ GIAÙO DUÏC SÖÙC KHOÛE LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ Y HOÏC TP. HOÀ CHÍ MINH – NAÊM 2014 BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO BOÄ Y TEÁ ÑAÏI HOÏC Y DÖÔÏC THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH PHUØNG ÑÖÙC NHAÄT THÖØA CAÂN BEÙO PHÌ ÔÛ TREÛ MAÃU GIAÙO QUAÄN 5 THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH VAØ HIEÄU QUAÛ GIAÙO DUÏC SÖÙC KHOÛE Chuyeân ngaønh: Dòch teã hoïc Maõ soá: 62.01 LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ Y HOÏC Ngöôøi höôùng daãn khoa hoïc: 1. Tröông Phi Huøng 2. Leâ Hoaøng Ninh TP.

HOÀ CHÍ MINH – NAÊM 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả nghiên cứu Phùng Đức Nhật MỤC LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Trang ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƯƠNG 1 - TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Sự phát triển của trẻ em lứa tuổi mẫu giáo. Dịch tễ học thừa cân béo phì ở trẻ em. Tình hình thừa cân béo phì trên thế giới. Tình hình thừa cân béo phì tạiViệt Nam.

Cơ chế sinh lý thừa cân béo phì. Các yếu tố nguy cơ thừa cân béo phì. Tác hại của thừa cân béo phì. Can thiệp phòng chống thừa cân béo phì ở trẻ em.

30 CHƯƠNG 2 - ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Các bước tiến hành.

54 CHƯƠNG 3 - KẾT QUẢ. Đặc tính dân số học của mẫu nghiên cứu. Liên quan các yếu tố nguy cơ với tình trạng thừa cân béo phì của trẻ. Đánh giá hiệu quả biện pháp truyền thông giáo dục sức khoẻ giảm nguy cơ thừa cân béo phì ở trẻ.

83 CHƯƠNG 4 – BÀN LUẬN. Xác định tỉ lệ thừa cân béo phì. Xác định mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ với tình trạng thừa cân béo phì của trẻ. Đánh giá hiệu quả can thiệp truyền thông giáo dục sức khỏe.

120 DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.1 Phân loại thừa cân béo phì theo WHO 8 Bảng 1.2 So sánh mốc phân loại thừa cân béo phì của thế giới và 9 châu Á Bảng 1.3 Vị trí và cách đo bề dầy lớp mỡ dưới da 14 Bảng 1.4 Tỉ lệ thừa cân béo phì toàn cầu ở trẻ em lứa tuổi học đường 15 Bảng 1.5 Tình hình thừa cân béo phì khu vực ASEAN năm 2005 và 16 dự báo đến năm 2015 Bảng 1.6 Các đặc tính của đại dưỡng chất 21 Bảng 1.7 Ảnh hưởng lối sống hiện đại lên hoạt động thể chất 24 Bảng 1.8 Các nghiên cứu về chi phí cho thừa cân béo phì 30 Bảng 3.1 Tần số và tỉ lệ trẻ phân bố theo giới, tuổi, dân tộc 55 Bảng 3.2 Tần số và tỉ lệ phụ huynh phân bố theo nhóm tuổi, dân tộc, 56 nghề nghiệp, trình độ học vấn Bảng 3.3 Chỉ số nhân trắc trẻ phân bố theo tuổi và giới 57 Bảng 3.4 Tỉ lệ suy dinh dưỡng và thừa cân béo phì của trẻ theo BMI 58 theo tuổi và giới, theo cân nặng/chiều cao, và phân bố theo giới, tuổi Bảng 3.5 Mức độ hoạt động tĩnh tại và vận động trung bình của trẻ 59 (giờ/ngày) Bảng 3.6 Phân bố đặc điểm tuổi, giới, dân tộc của trẻ 60 Bảng 3.7 Phân bố dân tộc và trình độ học vấn của cha mẹ trẻ 61 Bảng 3.8 Liên quan giới, tuổi, dân tộc với tình trạng thừa cân béo phì 62 của trẻ (CN/CC) Bảng 3.9 Phân bố tỉ lệ thừa cân béo phì của trẻ theo các đặc tính dân 63 tộc, nghề nghiệp, trình độ học vấn của cha mẹ Bảng 3.10 Liên quan thói quen, sở thích ăn uống với tình trạng thừa 64 cân béo phì của trẻ Bảng 3.11 Liên quan thói quen ăn uống hàng ngày với tình trạng thừa 66 cân béo phì của trẻ Bảng 3.12 Liên quan thời gian vận động với tình trạng thừa cân béo 67 phì của trẻ Bảng 3.13 Liên quan thời gian ngủ với tình trạng thừa cân béo phì của 68 trẻ (giờ/đêm) Bảng 3.14 Tỉ lệ bà mẹ có kiến thức đúng về dinh dưỡng 68 Bảng 3.15 Liên quan kiến thức phòng chống thừa cân béo phì của mẹ 71 với tình trạng thừa cân béo phì của trẻ Bảng 3.16 Liên quan kiến thức dinh dưỡng, kiến thức phòng chống 72 thừa cân béo phì của mẹ với tình trạng thừa cân béo phì của trẻ Bảng 3.17 Liên quan dân tộc cha, dân tộc mẹ, trình độ học vấn cha, 73 trình độ học vấn mẹ với tình trạng thừa cân béo phì của trẻ Bảng 3.18 Liên quan tăng cân mẹ lúc mang thai, cân nặng lúc sanh của 74 trẻ, suy dinh dưỡng bào thai trẻ, loại sữa bú năm đầu với tình trạng thừa cân béo phì của trẻ Bảng 3.19 Liên quan kinh tế gia đình với tình trạng thừa cân béo phì 75 của trẻ Bảng 3.20 Liên quan thói quen ăn uống với tình trạng thừa cân béo phì 75 của trẻ Bảng 3.21 Liên quan sở thích ăn uống với tình trạng thừa cân béo phì 76 của trẻ Bảng 3.22 Liên quan tần suất sử dụng thức ăn với tình trạng thừa cân 77 béo phì của trẻ Bảng 3.23 Liên quan vận động với tình trạng thừa cân béo phì của trẻ 78 Bảng 3.24 Liên quan kiến thức dinh dưỡng của mẹ với tình trạng thừa 80 cân béo phì của trẻ Bảng 3.25 Liên quan kiến thức phòng chống thừa cân béo phì của mẹ 81 với tình trạng thừa cân béo phì của trẻ Bảng 3.26 Liên quan thái độ của mẹ về hình dạng bề ngoài của trẻ với 81 tình trạng thừa cân béo phì của trẻ Bảng 3.27 Kết hợp tình trạng thừa cân béo phì và các đặc trưng của trẻ 82 và phụ huynh qua phân tích đơn biến và đa biến Bảng 3.28 Các đặc điểm lúc khởi đầu của trẻ tham gia nghiên cứu và 84 còn lại vào cuối giai đoạn nghiên cứu can thiệp Bảng 3.29 Các đặc điểm lúc khởi đầu của các nhóm đối tượng là cha 85 bị loại ra và còn lại vào cuối giai đoạn nghiên cứu can thiệp Bảng 3.30 Các đặc điểm lúc khởi đầu của các nhóm đối tượng là mẹ bị 86 loại ra và còn lại vào cuối giai đoạn nghiên cứu can thiệp Bảng 3.31 So sánh tỉ lệ có kiến thức dinh dưỡng đúng sau can thiệp 87 của các bà mẹ giữa trường can thiệp và trường đối chứng Bảng 3.32 So sánh tỉ lệ có kiến thức phòng chống thừa cân béo phì 88 đúng, thái độ đúng đối với thừa cân béo phì sau can thiệp của các bà mẹ giữa trường can thiệp và trường đối chứng Bảng 3.33 So sánh tỉ lệ về một số thói quen ăn uống của trẻ sau can 89 thiệp giữa trường can thiệp và trường đối chứng Bảng 3.34 So sánh thời gian hoạt động tĩnh tại trung bình và thời gian 90 hoạt động thể chất trung bình của trẻ sau can thiệp giữa trường can thiệp và trường đối chứng Bảng 3.35 So sánh tỉ lệ tiếp xúc một số yếu tố môi trường sống của trẻ 91 sau can thiệp giữa trường can thiệp và trường đối chứng Bảng 3.36 So sánh thời gian hoạt động tĩnh tại trung bình ở trường đối 92 chứng qua điều tra trước can thiệp và sau can thiệp Bảng 3.37 So sánh thời gian hoạt động vận động trung bình ở trường 93 đối chứng qua điều tra trước can thiệp và sau can thiệp Bảng 3.38 So sánh thời gian hoạt động tĩnh tại trung bình ở trường can 94 thiệp qua điều tra trước và sau can thiệp Bảng 3.39 So sánh thời gian hoạt động vận động trung bình ở trường 94 can thiệp qua điều tra trước và sau can thiệp DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1.1 Cách đo chiều dài nằm của trẻ 10 Hình 1.2 Cách đo chiều cao đứng của trẻ 11 Hình 1.3 Các loại cân để cân trẻ: cân treo dùng cho trẻ nhỏ, cân 12 đứng cho trẻ lớn, người lớn Hình 1.4 Minh họa cách đo bề dày lớp mỡ dưới da bằng compa 13 Hình 3.1 So sánh tỉ lệ thừa cân béo phì của trẻ ở các nhóm theo 65 tốc độ ăn Hình 3.2 Tỉ lệ bà mẹ có kiến thức đúng về phòng ngừa thừa cân béo 69 phì Hình 3.3 Tỉ lệ bà mẹ có thái độ đúng về hình dáng bề ngoài của trẻ 70 Hình 3.4 So sánh thời gian hoạt động của trẻ thừa cân béo phì và trẻ 78 không thừa cân béo phì Hình 3.5 So sánh thời gian hoạt động tĩnh tại, hoạt động vận động 93 qua hai đợt điều tra trước can thiệp và sau can thiệp của trẻ tại trường đối chứng Hình 3.6 So sánh thời gian hoạt động tĩnh tại, hoạt động vận động 95 qua hai đợt điều tra trước và sau can thiệp của trẻ tại trường can thiệp DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ Trang Sơ đồ 1.1 Sơ đồ cân bằng năng lượng 19 Sơ đồ 1.2 Ảnh hưởng của thừa năng lượng đến việc tích lũy cân 20 nặng Sơ đồ 1.3 Mô hình chia sẻ trách nhiệm 33 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ASEAN (Association of Southeast Asian Nations) : Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á BMI (body mass index) : chỉ số khối cơ thể CBVC Cán bộ viên chức CC/T Chiều cao theo tuổi CN/CC Cân nặng theo chiều cao CN/T Cân nặng theo tuổi CT Can thiệp HDL (high density lipo-protein) : lipo-protein trọng lượng phân tử cao IDI (International Diabetic Institute) : Viện nghiên cứu Đái tháo đường quốc tế KCT không can thiệp KTC 95% khoảng tin cậy 95% LDL (low density lipo-protein) : lipo-protein trọng lượng phân tử thấp NCHS (National Center for Health Statistics) : Trung tâm Quốc gia về Thống kê y tế (Mỹ) OR (odds ratio) : tỉ số số chênh, tỉ số chênh PAL (physical activity level) : mức vận động cơ thể SD (standard deviation) : độ lệch chuẩn TCBP thừa cân béo phì TP. Thành phố UBND Ủy ban nhân dân USD (United States dollar) : đô-la Mỹ Ẍ ± SD Trung bình ± độ lệch chuẩn WHO (World Health Organisation) : Tổ chức Y tế Thế giới WPRO-WHO (Western Pacific Regional Office – WHO) : Văn phòng khu vực Châu Á Thái Bình Dương Tổ chức Y tế Thế giới 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Năm 2008, theo số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), số người thừa cân béo phì đã tăng gấp đôi so với năm 1980, trên thế giới có khoảng 1,4 tỉ người lớn từ 20 tuổi trở lên bị thừa cân béo phì; trong đó có 500 triệu là béo phì (200 triệu ở nam giới và 300 triệu ở nữ giới).