Luận án TS Phạm Quốc Hùng: Bổ sung đa vi chất với sắt acid folic cho phụ nữ mang thai Hà Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DINH DƢỠNG QUỐC GIA PHẠM QUỐC HÙNG SO SÁNH HIỆU QUẢ BỔ SUNG ĐA VI CHẤT VỚI SẮT - ACID FOLIC LÊN TÌNH TRẠNG DINH DƢỠNG CỦA PHỤ NỮ MANG THAI VÀ TĂNG TRƢỞNG CỦA TRẺ ĐẾN 12 THÁNG TUỔI TẠI HÀ NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ DINH DƢỠNG Hà Nội - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DINH DƢỠNG QUỐC GIA PHẠM QUỐC HÙNG SO SÁNH HIỆU QUẢ BỔ SUNG ĐA VI CHẤT VỚI SẮT - ACID FOLIC LÊN TÌNH TRẠNG DINH DƢỠNG CỦA PHỤ NỮ MANG THAI VÀ TĂNG TRƢỞNG CỦA TRẺ ĐẾN 12 THÁNG TUỔI TẠI HÀ NAM CHUYÊN NGÀNH: DINH DƢỠNG MÃ SỐ: 62 72 03 03 LUẬN ÁN TIẾN SĨ DINH DƢỠNG NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Lê Danh Tuyên 2. Nguyễn Công Khẩn Hà Nội - 2017 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chƣa đƣợc tác giả khác công bố trong bất kỳ công trình nào.

Tác giả Phạm Quốc Hùng ii LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới Ban Giám đốc Viện Dinh dưỡng, Trung tâm Đào tạo Dinh dưỡng và Thực phẩm, các Thầy Cô giáo và các Khoa, Phòng liên quan của Viện đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập. Tôi xin đặc biệt bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới PGS. Lê Danh Tuyên, GS. Nguyễn Công Khẩn, PGS.

Nguyễn Đỗ Huy, những người Thầy tâm huyết đã tận tình hướng dẫn, động viên khích lệ và định hướng cho tôi trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận án. Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành, sâu sắc tới TS. Trần Thúy Nga, Trưởng Khoa Vi chất Viện Dinh dưỡng; TS. Đặng Đình Thoảng, Giám đốc Sở Khoa học Công nghệ tỉnh Hà Nam; TS.

Trần Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Phát triển Cộng đồng; ThS. Trần Thu Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Phát triển Cộng đồng đã hỗ trợ giúp đỡ tôi tiến hành nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Hà Nam, Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Phát triển Cộng đồng và các cán bộ, nhân viên y tế huyện và các xã thuộc Lý Nhân đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt thời gian nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, người thân, đồng nghiệp, anh chị em, bè bạn đã quan tâm, động vi n, chia sẻ, giúp đỡ t i trong quá trình học tập và hoàn thành đề tài.

iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BMI Body Mass Index (Chỉ số khối cơ thể) CDTB Chiều dài trung bình CNTB Cân nặng trung bình ĐVC Đa vi chất Hb Hemoglobin HT Huyết thanh INACG International Nutritional Anemia Consultative Group (Nhóm tƣ vấn thiếu máu dinh dƣỡng quốc tế) PNMT Phụ nữ mang thai SAF Sắt - acid folic SDD Suy dinh dƣỡng SSNC Sơ sinh nhẹ cân TB Trung bình TfR Transferrin Receptor TB  SD Trung bình  Độ lệch chuẩn TV(25th-75th) Trung vị (Tứ phân vị 1 - Tứ phân vị 3) TMDD Thiếu máu dinh dƣỡng TTDD Tình trạng dinh dƣỡng TNLTD Thiếu năng lƣợng trƣờng diễn (Chronic Energy Deficiency) UNIMMAP United Nations International Multiple Micronutrient reparation (Công thức đa vi chất quốc tế của UNICEF, WHO, UNU) VCDD Vi chất dinh dƣỡng VDDQG Viện Dinh dƣỡng Quốc gia VĐTB Vòng đầu trung bình WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế Thế giới) YNSKCĐ Ý nghĩa sức khỏe cộng đồng Z- score Độ lệch chuẩn = (Kích thƣớc đo đƣợc - số trung bình quần thể)/Độ lệch chuẩn của quần thể tham chiếu iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. iii MỤC LỤC. iv DANH MỤC BẢNG.

vi DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ. vii ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Vi chất dinh dƣỡng.

Khái niệm về vi chất dinh dƣỡng. Vai trò của một số vi chất dinh dƣỡng thiết yếu. Nguyên nhân và hậu quả của thiếu vi chất dinh dƣỡng. Nhu cầu khuyến nghị cho phụ nữ mang thai.

Tình trạng dinh dƣỡng của phụ nữ mang thai. Nhân trắc của phụ nữ mang thai. Thiếu vi chất dinh dƣỡng ở phụ nữ mang thai. Thiếu máu dinh dƣỡng ở phụ nữ mang thai.

Thay đổi cơ thể trong thời kỳ mang thai. Tăng trƣởng của trẻ đến 12 tháng tuổi. Phát triển của bào thai và trẻ sơ sinh. Tăng trƣởng của trẻ sau sinh đến 12 tháng tuổi.

Can thiệp, nghiên cứu bổ sung sắt - acid folic, đa vi chất ở PNMT. Các can thiệp bổ sung sắt - acid folic, đa vi chất cho PNMT. Các nghiên cứu trong nƣớc và thế giới về bổ sung ĐVC cho PNMT. Những vấn đề còn tranh luận cần tiếp tục nghiên cứu.

ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Địa điểm, đối tƣợng, thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. Lý do chọn địa bàn nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Cỡ mẫu, chọn mẫu. Phƣơng pháp và công cụ thu thập số liệu. Chế phẩm vi chất dinh dƣỡng dùng cho nghiên cứu. Biến số, chỉ số nghiên cứu và các chỉ tiêu đánh giá.

Tổ chức triển khai nghiên cứu. Xử lý số liệu. Hạn chế sai số. Đạo đức nghiên cứu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Tình trạng dinh dƣỡng của phụ nữ mang thai 6-16 tuần. Những đặc điểm về nhân khẩu, thai sản của phụ nữ mang thai. Tình trạng thiếu máu, thiếu sắt của phụ nữ mang thai 6-16 tuần.

Tình trạng dinh dƣỡng và một số yếu tố liên quan của PNMT. Hiệu quả bổ sung đa vi chất, sắt - acid folic lên TTDD ở PNMT. Đặc điểm PNMT tham gia nghiên cứu can thiệp. Hiệu quả bổ sung đa vi chất với sắt - acid folic lên tình trạng thiếu máu.

Hiệu quả bổ sung đa vi chất với sắt - acid folic lên tình trạng dinh dƣỡng. Tác động bổ sung đa vi chất, sắt - acid folic ở PNMT đối với tăng trƣởng của trẻ đến 12 tháng tuổi. Tác động bổ sung đa vi chất, sắt - acid folic ở PNMT đối với cuộc đẻ và trẻ sơ sinh. Tác động bổ sung đa vi chất, sắt - acid folic ở PNMT đối với tăng trƣởng của trẻ sau sinh đến 12 tháng tuổi.

Tình trạng dinh dƣỡng của phụ nữ mang thai. Đặc điểm nhân khẩu, thai sản của PNMT. Tình trạng thiếu máu, thiếu sắt của phụ nữ mang thai 6-16 tuần. Tình trạng dinh dƣỡng và một số yếu tố liên quan của PNMT.

Hiệu quả bổ sung đa vi chất, sắt - acid folic lên TTDD của PNMT. Hiệu quả bổ sung đa vi chất, sắt - acid folic lên tình trạng thiếu máu. Hiệu quả bổ sung đa vi chất với sắt - acid folic lên tình trạng dinh dƣỡng. Tác động bổ sung đa vi chất, sắt - acid folic ở PNMT đối với tăng trƣởng của trẻ đến 12 tháng tuổi.

Tác động bổ sung đa vi chất, sắt - acid folic ở PNMT đối với kết quả cuộc đẻ và trẻ sơ sinh. Tác động bổ sung đa vi chất, sắt - acid folic ở PNMT đối với tăng trƣởng của trẻ sau sinh đến 12 tháng tuổi .117 Hạn chế của nghiên cứu .127 NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA NGHIÊN CỨU.1 TÀI LIỆU THAM KHẢO .2 CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .12 vi DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Nghiên cứu bổ sung đa vi chất ở PNMT trên thế giới. Đặc điểm dân tộc, hôn nhân, trình độ, nghề nghiệp, kinh tế.

Đặc điểm tuổi, thai sản, số con, tuổi con gần nhất. Nồng độ Hemoglobin, Ferritin và Transferrin Receptor. Tỷ lệ thiếu máu và thiếu sắt ở PNMT. Nồng độ Hb, Ferritin của PNMT theo nhóm tuổi.

Các chỉ số nhân trắc của phụ nữ trƣớc khi có thai. Nhân trắc và tuổi thai của PNMT khi tham gia nghiên cứu. Tình trạng Acid folic và Vitamin B12 huyết thanh. Tình trạng bổ sung VCDD tới khi điều tra trƣớc can thiệp.

Đặc điểm tuổi, thai sản, số con, tuổi con gần nhất. Đặc điểm dinh dƣỡng, vi chất dinh dƣỡng trƣớc khi can thiệp. Một số yếu tố liên quan đến dinh dƣỡng, thiếu máu. Thay đổi hàm lƣợng Hb của hai nhóm ở tuần thai 32.

Thay đổi hàm lƣợng Ferritin của PNMT ở tuần thai 32. Thay đổi hàm lƣợng Hemoglobin sau sinh 6 tháng. Thay đổi hàm lƣợng Ferritin sau sinh 6 tháng. Thay đổi hàm lƣợng TfR sau sinh 6 tháng.

Thay đổi hàm lƣợng hemoglobin sau sinh 12 tháng. Thay đổi cân nặng của hai nhóm qua từng thời điểm. Tỷ lệ BMI của hai nhóm trƣớc và sau sinh 12 tháng. Thay đổi vòng cánh tay trƣớc và sau sinh.

So sánh tỷ lệ vòng cánh tay dƣới 23 cm của hai nhóm. Nồng độ iốt niệu tại thời điểm thai 32 tuần và sau sinh 6 tháng. Hàm lƣợng vitamin D huyết thanh tại thời điểm thai 32 tuần. So sánh đặc điểm về thai sản của hai nhóm.

So sánh đặc điểm nhân trắc trẻ sơ sinh. Đặc điểm nhân trắc trẻ 6 tuần tuổi. Đặc điểm tình hình nuôi dƣỡng trẻ nhỏ đến 6 tuần tuổi. Đặc điểm nhân trắc trẻ 6 tháng tuổi.

Đặc điểm tình hình nuôi dƣỡng trẻ nhỏ ở 6 tháng. Đặc điểm nhân trắc của trẻ 12 tháng tuổi ở hai nhóm. Chế độ ăn của hai nhóm khi trẻ 12 tháng tuổi. 93 vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Hình 1.

Sơ đồ ảnh hƣởng của thiếu vi chất dinh dƣỡng. Sơ đồ tóm tắt nghiên cứu. Tỷ lệ thiếu máu ở PNMT theo nhóm tuổi. Tỷ lệ dự trữ sắt thấp và cạn kiệt ở theo nhóm tuổi.

Thay đổi chế độ ăn khi có thai ở PNMT điều tra trƣớc can thiệp. Số ngày ăn thịt trung bình 1 tuần của PNMT. Thay đổi tỷ lệ thiếu máu của PNMT ở tuần thai 32. Thay đổi tỷ lệ thiếu dự trữ sắt của PNMT ở tuần thai 32.

Sự thay đổi tỷ lệ thiếu máu ở sau sinh 6 tháng. Thay đổi tỷ lệ thiếu dự trữ sắt sau sinh 6 tháng. Thay đổi tỷ lệ thiếu máu sau sinh 12 tháng. Thay đổi tỷ lệ thiếu máu qua các thời điểm nghiên cứu.

Tình hình ệnh tật trong 1 tháng khi trẻ 12 tháng tuổi. 94 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Thiếu vi chất dinh dƣỡng (VCDD) đang là một vấn đề quan trọng đối với sức khỏe toàn cầu.