Luận án tiến sĩ: Hiệu quả bổ sung bánh tăng cường vi chất cải thiện dinh dưỡng và trí lực trẻ 6-9 tuổi tại huyện Cờ Đỏ, Cần Thơ - Lê Văn Khoa

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DINH DƯỠNG ****** LÊ VĂN KHOA HIỆU QUẢ CỦA BỔ SUNG BÁNH TĂNG CƯỜNG VI CHẤT ĐẾN TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG VÀ TRÍ LỰC CỦA TRẺ 6 – 9 TUỔI TẠI HUYỆN CỜ ĐỎ, THÀNH PHỐ CẦN THƠ LUẬN ÁN TIẾN SĨ DINH DƯỠNG HÀ NỘI – 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DINH DƯỠNG ****** LÊ VĂN KHOA HIỆU QUẢ CỦA BỔ SUNG BÁNH TĂNG CƯỜNG VI CHẤT ĐẾN TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG VÀ TRÍ LỰC CỦA TRẺ 6 – 9 TUỔI TẠI HUYỆN CỜ ĐỎ, THÀNH PHỐ CẦN THƠ CHUYÊN NGÀNH: DINH DƯỠNG MÃ SỐ: 9720401 LUẬN ÁN TIẾN SĨ DINH DƯỠNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. LÊ BẠCH MAI 2. PHẠM THỊ TÂM HÀ NỘI – 2020 iii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả Lê Văn Khoa iv LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới Ban Giám đốc Viện Dinh dưỡng, Trung tâm Đào tạo Dinh dưỡng và Thực phẩm, các Thầy Cô giáo và các Khoa - Phòng liên quan của Viện đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Bạch Mai và Phó giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Phạm Thị Tâm, những người Thầy đã tận tình hướng dẫn, động viên khích lệ, dành nhiều thời gian trao đổi và giúp đỡ cho tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến Viện Dinh dưỡng, Ban Chỉ đạo Mục tiêu Quốc gia Phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em, đã hỗ trợ kinh phí và Công ty TNHH BELL Việt Nam (nhà máy tại Bình Dương) đã tài trợ Bánh GOODI giúp tôi hoàn thành việc nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Uỷ ban nhân dân huyện Cờ Đỏ Thành phố Cần Thơ; Phòng giáo dục, Bệnh viện và Trung Tâm Y tế huyện Cờ Đỏ; Ban giám hiệu, các Thầy Cô giáo, các cộng tác viên, các phụ huynh và học sinh thuộc các trường tiểu học huyện Cờ Đỏ đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi tiến hành nghiên cứu.

Tôi xin chân thành cảm ơn cán bộ Trung tâm y tế dự phòng Thành phố Cần Thơ, cán bộ phòng thí nghiệm Khoa Nghiên cứu Vi chất Dinh dưỡng - Viện Dinh dưỡng đã giúp đỡ tôi trong quá trình triển khai các xét nghiệm sinh hoá của luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các bạn sinh viên Y6 Trường đại học Y dược Cần Thơ khoá 2005-2011 (YK32) đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình triển khai can thiệp và thu thập số liệu tại thực địa. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu, các Thầy Cô giáo, các bạn đồng nghiệp Trường Đại học Y Dược Cần Thơ đã nhiệt tình giúp đỡ và chia sẻ kinh nghiệm giúp tôi hoàn thành luận án. v Cuối cùng, tôi xin gửi tấm lòng chân thành tới Gia đình của tôi là nguồn động viên để tôi hoàn thành luận án.

vi MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN……………………………………………………….iii LỜI CẢM ƠN……………………………………………………………………….iv MỤC LỤC……………………………………………………………………….v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT……………………………………………….x DANH MỤC CÁC BẢNG………………………………………………………… xii DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ………………………………….xv MỞ ĐẦU…….01 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU……. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. SUY DINH DƯỠNG Ở TRẺ EM……………………………………………. Khái niệm suy dinh dưỡng trẻ em…….

Phương pháp đánh giá tình trạng dinh dưỡng trẻ em. Thực trạng suy dinh dưỡng ở trẻ dưới 5 tuổi………. Thực trạng suy dinh dưỡng ở trẻ tiểu học………. Nguyên nhân suy dinh dưỡng trẻ em…………………………….

Hậu quả suy dinh dưỡng trẻ em………. Các giải pháp phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em………………………. VI CHẤT DINH DƯỠNG VÀ THỰC TRẠNG THIẾU MỘT SỐ VI CHẤT DINH DƯỠNG Ở TRẺ EM. Vai trò của một số vi chất dinh dưỡng.

Thực trạng thiếu một số vi chất dinh dưỡng của trẻ em. Nguyên nhân, hậu quả của thiếu vi chất dinh dưỡng. HOẠT ĐỘNG THẦN KINH CAO CẤP Ở TRẺ EM. Các đặc điểm về hoạt động thần kinh cấp cao.

Các nghiên cứu về hoạt động thần kinh cấp cao. HIỆU QUẢ CAN THIỆP BỔ SUNG, TĂNG CƯỜNG VI CHẤT ĐỐI VỚI TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG, THIẾU VI CHẤT DINH DƯỠNG VÀ CẢI THIỆN TRÍ TUỆ Ở TRẺ EM. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.

Tiêu chuẩn lựa chọn trẻ vào nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu.

Cỡ mẫu nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu……………………………………………………… 43 2. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU VÀ TIÊU CHUẨN ĐÁNH GIÁ.

XỬ LÝ VÀ PHÂN TÍCH SỐ LIỆU. SAI SỐ VÀ CÁC BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC. ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 3.

THÔNG TIN CHUNG. HIỆU QUẢ CỦA CAN THIỆP ĐẾN TÌNH TRẠNG NHÂN TRẮC CỦA TRẺ………………………………………………………………………………. Hiệu quả của can thiệp đến cân nặng và chiều cao. Hiệu quả của can thiệp đến chỉ số Z- score.

Hiệu quả của can thiệp đến tỉ lệ suy dinh dưỡng. Các chỉ số hiệu quả can thiệp đối với tình trạng dinh dưỡng sau 6 tháng can thiệp (T0-T6)………………………………………………………………………. Các chỉ số hiệu quả can thiệp trên các trẻ bị suy dinh dưỡng trong các nhóm sau 6 tháng can thiệp (T0-T6) …………………………………………………. HIỆU QUẢ CAN THIỆP TRÊN CÁC CHỈ SỐ SINH HÓA CỦA TRẺ VÀ CÁC CHỈ SỐ HIỆU QUẢ CAN THIỆP……………………………………………….

Một số đặc điểm sinh hóa của trẻ ở thời điểm T 0……………………. Hiệu quả can thiệp đối với nồng độ Hemoglobin, vitamin A và vitamin D huyết thanh………………………………………………………………………………. Hiệu quả can thiệp đối với nồng độ canxi ion hóa, ferritin, transferrin receptor huyết thanh và iod niệu……………………………………………………………. Các chỉ số hiệu quả can thiệp đối với các chỉ số sinh hóa sau 6 tháng can thiệp (T0-T6)…………………………………………………………………………….

HIỆU QUẢ CAN THIỆP TRÊN TRÍ TUỆ CỦA TRẺ………………………. Hiệu quả can thiệp trên trung bình IQ và các chỉ số hiệu quả sau 6 tháng can thiệp (T0 – T6)………………………………………………………………………87 3. Phân tích hồi quy tuyến tính chuẩn hóa đa biến……………………………… 96 CHƯƠNG 4. THÔNG TIN CHUNG.

HIỆU QUẢ CỦA CAN THIỆP ĐẾN TÌNH TRẠNG NHÂN TRẮC CỦA TRẺ SAU 6 THÁNG CAN THIỆP (T0 – T6)…………………………………………… 110 x 4. Hiệu quả của can thiệp đối với cân nặng, chiều cao, Z-score và tỉ lệ suy dinh dưỡng……………………………………………………………………………. Các chỉ số hiệu quả can thiệp đối với tình trạng dinh dưỡng sau 6 tháng can thiệp (T0-T6)……………………………………………………………………… 116 4. HIỆU QUẢ CAN THIỆP TRÊN CÁC CHỈ SỐ SINH HÓA CỦA TRẺ VÀ CÁC CHỈ SỐ HIỆU QUẢ CAN THIỆP……………………………………………….

HIỆU QUẢ CAN THIỆP TRÊN TRÍ TUỆ CỦA TRẺ……………………… 125 4. Hiệu quả can thiệp lên trí tuệ và các chỉ số hiệu quả sau 6 tháng can thiệp (T 0 – T6)……………………………………………………………………………… 125 4. Phân tích hồi quy tuyến tính chuẩn hóa đa biến……………………………. NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN…………………………………….

NHỮNG HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU………………………………….133 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC xi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AR (Absolute Risk): Nguy cơ tuyệt đối ARR (Absolute Risk Reduction): Giảm nguy cơ tuyệt đối BMI (Body Mass Index): Chỉ số khối cơ thể CC/T: Chiều cao theo tuổi CN/CC: Cân nặng theo chiều cao CN/T: Cân nặng theo tuổi EAR (Estimated Average Requirement): Nhu cầu ước lượng trung bình FAO (Food Agriculture Organization): Tổ chức Nông lương Liên Hiệp Quốc HAZ (Height for Age Z-score): Z-score chiều cao theo tuổi IVACG (International Vitamin A Consultive Group): Tổ chức chuyên gia quốc tế về vitamin A. IZiNCG (International Zinc Nutrition Consultive Group): Nhóm tư vấn dinh dưỡng kẽm quốc tế ICD (International Classification of Diseases): Phân loại bệnh tật quốc tế IQ (Intelligent Quotient): Chỉ số thông minh IU (International Unit): Đơn vị quốc tế MUAC (Measuring mid upper arm circumference): Đo chu vi vòng cánh tay NCHS (National Center for Health Statistics): Trung tâm thống kê Y tế quốc gia NNT (Number needed to treat): Số người cần điều trị QTTC: Quần thể tham chiếu RR (Relative Risk): Nguy cơ tương đối RRR (Relative Risk Reduction): Giảm nguy cơ tương đối SEA-RDAs (Southeast Asian – Recommended Dietary Allowances): Nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho Đông Nam Á SD (Standard deviation): Độ lệch chuẩn SDD: Suy dinh dưỡng T0: Thời điểm trước can thiệp T6: Thời điểm sau 6 tháng can thiệp xii UNICEF (United Nations Children’s Fund): Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc VA: Vitamin A VAD (Vitamin A Deficiency): Thiếu vitamin A VCDD: Vi chất dinh dưỡng WAZ (Weight for Age Z-score): Z-score cân nặng theo tuổi WHO (World Health Organization): Tổ chức Y tế Thế giới WHZ (Weight for Height Z-score): Z-score cân nặng theo chiều cao YNSKCĐ: Ý nghĩa sức khoẻ cộng đồng xiii DANH MỤC CÁC BẢNG BẢNG Trang Bảng 1. Ngưỡng đánh giá mức độ SDD của quần thể 06 Bảng 1. Ngưỡng đánh giá mức độ SDD thấp còi của quần thể với 5 mức độ 07 Bảng 1.

Diễn biến suy dinh dưỡng thể thấp còi ở trẻ dưới 5 tuổi theo các vùng 08 lãnh thổ trên thể giới từ 1990 – 2015 Bảng 1. Nhu cầu khuyến nghị kẽm 18 Bảng 1. Nhu cầu khuyến nghị vitamin A 19 Bảng 1. Phân loại nồng độ Vitamin D 20 Bảng 1.

Nhu cầu khuyến nghị vitamin D 20 Bảng 1. Thực phẩm giàu vitamin D 21 Bảng 1. Nhu cầu khuyến nghị Canxi 22 Bảng 1. Nhu cầu khuyến nghị iod 24 Bảng 1.

Tình hình hạ canxi máu trẻ em tại một số quốc gia trên thế giới 27 Bảng 2. Thành phần Vitamin và khoáng chất trong bánh GOODI 45 Bảng 2. Tóm tắt các chỉ số giám sát và đánh giá 49 Bảng 2.3 Phân loại trí lực dựa vào IQ theo Weschler 1981 54 Bảng 2.4 Phân loại chậm phát triển trí tuệ dựa vào IQ theo ICD – 10 54 Bảng 2. Phân loại thiếu Vitamin D (theo IOM 2010) 58 Bảng 3.

Số lượng mẫu tại từng thời điểm 66 Bảng 3. Đặc điểm tuổi và giới của trẻ tại thời điểm bắt đầu can thiêp (T0) 67 Bảng 3. Giá trị dinh dưỡng khẩu phần của của học sinh trước can thiệp 67 Bảng 3.4: Tính cân đối khẩu phần của học sinh trước can thiệp 69 Bảng 3. Giá trị dinh dưỡng khẩu phần của của học sinh sau can thiệp 69 xiv Bảng 3.6: Tính cân đối khẩu phần của học sinh sau can thiệp 71 Bảng 3.

Đặc điểm nhân trắc của các nhóm tại thời điểm T0 71 Bảng 3. Hiệu quả về cân nặng và chiều cao trung bình sau 6 tháng can thiệp 72 Bảng 3. Hiệu quả về chỉ số Z-score nhân trắc sau 6 tháng can thiệp 74 Bảng 3. Sự thay đổi tỉ lệ SDD sau 6 tháng can thiệp (T0-T6) 76 Bảng 3.

Hiệu quả của sử dụng sản phẩm lên tình trạng SDD nhẹ cân 77 Bảng 3. Hiệu quả của sử dụng sản phẩm lên tình trạng SDD thấp còi 78 Bảng 3. Hiệu quả của sử dụng sản phẩm lên tình trạng SDD gày còm 79 Bảng 3. Hiệu quả của sử dụng sản phẩm trên trẻ SDD nhẹ cân 80 Bảng 3.

Hiệu quả của sử dụng sản phẩm lên trẻ SDD thấp còi 81 Bảng 3.