Luận án nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học lâm sàng và đánh giá kết quả can thiệp điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tại tỉnh Nghệ An - Lê Nhật Huy, Trường Đại học Y Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI LÊ NHẬT HUY NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC LÂM SÀNG VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CAN THIỆP ĐIỀU TRỊ BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH TẠI TỈNH NGHỆ AN Chuyên ngành : Nội Hô hấp Mã số : 62720144 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS CHU THỊ HẠNH HÀ NỘI - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi là Lê Nhật Huy, nghiên cứu sinh khóa K34 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Nội Hô hấp, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Cô: Chu Thị Hạnh 2. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam 3. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này.

Hà Nội, ngày 02 tháng 9 năm 2020 Người viết cam đoan Lê Nhật Huy luan an CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI ATS Hội lồng ngực Hoa Kỳ (American Thoracic Society) BMI Chỉ số khối cơ thể (Body Mass Index) CAT Bảng câu hỏi đánh giá COPD (COPD Assessment Test) CBYT Cán bộ y tế CNTK Chức năng thông khí COPD Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) FEV1 Thể tích thở ra gắng sức trong giây đầu tiên (Forced Expiratory Volume in one second) FEV1/FVC Chỉ số Gaensler FVC Dung tích sống thở mạnh (Forced Vital Capacity) GOLD Khởi động toàn cầu cho bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease) HPPQ Hồi phục phế quản HPQ Hen phế quản ICS Corticoid đường hít (Inhaler corticosteroid) KAP Kiến thức, thái độ và thực hành (Knowledge, Attitude and Practice) LABA Cường beta 2 tác dụng kéo dài (Long Acting Beta 2 Agonist) LAMA Kháng cholinergic tác dụng kéo dài (Long Acting Muscarinic Antagonist) MEF25% Lưu lượng thở ra tối đa tại vị trí còn lại 25% FVC (Maximal Expiratory Flow when 25% of the FVC remains in the lungs) MEF50% Lưu lượng thở ra tối đa tại vị trí còn lại 50% FVC (Maximal Expiratory Flow when 50% of the FVC remains in the lungs) MEF75% Lưu lượng thở ra tối đa tại vị trí còn lại 75% FVC (Maximal Expiratory Flow when 75% of the FVC remains in the lungs) mMRC Hội đồng nghiên cứu Y khoa cải biên (modified Medical Research Council) pMDI Bình hít định liều dưới áp lực (pressurized Metered Dose Inhaler) SABA Cường beta 2 tác dụng ngắn (Short Acting Beta 2 Agonist) luan an SAMA Kháng cholinergic tác dụng ngắn (Short Acting Muscarinic Antagonist) WHO Tổ chức y tế thế giới (World Health Organization) YTNC Yếu tố nguy cơ luan an MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chương 1: TỔNG QUAN. 3 Thuật ngữ và định nghĩa bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. 3 Dịch tễ học của COPD.

Dịch tễ COPD trên thế giới. Tình hình dịch tễ COPD ở Việt Nam. Các YTNC của COPD. Các yếu tố môi trường.

Các yếu tố cơ địa. Sinh lý bệnh học COPD. Lâm sàng, cận lâm sàng, chẩn đoán COPD. Biểu hiện lâm sàng của COPD.

Cận lâm sàng. Các phương pháp nghiên cứu dịch tễ học. Nghiên cứu cắt ngang trong điều tra dịch tễ học COPD. Nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng.

Vai trò của truyền thông giáo dục sức khỏe. Quản lý COPD tại cộng đồng. Nghiên cứu về tuân thủ điều trị của bệnh nhân mắc COPD. Khái niệm, nghiên cứu tuân thủ điều trị đối với COPD.

Các yếu tố ảnh hưởng tới tuân thủ điều trị COPD. Các biện pháp đánh giá tuân thủ điều trị COPD. 33 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu và kỹ thuật chọn mẫu. Biến số và chỉ số nghiên cứu. Xây dựng kế hoạch và triển khai thực hiện nghiên cứu.

Cán bộ tham gia nghiên cứu. Bộ câu hỏi. Phương tiện nghiên cứu:. Triển khai thực hiện nghiên cứu.

Sai số và cách hạn chế. Xử lý số liệu. Đạo đức nghiên cứu. 57 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Tỷ lệ mắc và YTNC của COPD ở người từ 40 tuổi trở lên. Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu. Kết quả về tỷ lệ mắc COPD tại tỉnh Nghệ An. Liên quan giữa các YTNC với COPD.

Phân tích đa biến hồi quy Logistic các yếu tố liên quan đến COPD. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của đối tượng mắc COPD. Đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu. Kết quả CNTK của đối tượng nghiên cứu.

Kết quả điện tâm đồ của đối tượng mắc COPD. Kết quả đánh giá hiệu quả can thiệp tư vấn điều trị. Đặc điểm chung nhóm chứng và nhóm can thiệp trước nghiên cứu. Kết quả đánh giá hiệu quả can thiệp sau 12 tháng.

83 Chương 4: BÀN LUẬN. Tỷ lệ mắc và các YTNC của COPD. Phương pháp nghiên cứu. Tỷ lệ mắc và các YTNC liên quan đến COPD.

Kết quả về tỷ lệ mắc COPD. Ảnh hưởng của các YTNC với COPD. Đặc điểm lâm sàng, CNTK và điện tâm đồ của đối tượng mắc COPD. Đặc điểm lâm sàng của đối tượng mắc COPD.

Đặc điểm CNTK. Đặc điểm điện tâm đồ. Đánh giá hiệu quả can thiệp cho người bệnh COPD. Đánh giá hiệu quả can thiệp về đặc điểm lâm sàng.

Đánh giá kỹ thuật dùng dụng cụ phân phối thuốc đường hô hấp. Kết quả đạt được và hạn chế của nghiên cứu. 133 KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT. 135 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Phân loại mức độ tắc nghẽn đường thở theo GOLD. Bảng đánh giá COPD theo bảng điểm mMRC. Phân loại mức độ tắc nghẽn đường thở theo GOLD 2019. Phân loại rối loạn thông khí theo ATS/ERS.

Phân loại các mức độ tuân thủ theo Morisky. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo giới, tuổi. Tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu. Trình độ học vấn của đối tượng nghiên cứu.

Tiếp xúc với các YTNC mắc COPD của các ĐTNC. Mức độ hút thuốc của các ĐTNC. Mức độ tiếp xúc khói bếp của đối tượng nghiên cứu. Tiếp xúc với bụi nghề nghiệp.

Tỷ lệ mắc theo huyện, giới. Phân bố tỷ lệ mắc theo nhóm tuổi và giới tính. Liên quan giữa nhóm tuổi và COPD. Liên quan giữa giới tính và COPD.

Liên quan chỉ số BMI và COPD. Liên quan giữa hút thuốc và COPD tại các huyện nghiên cứu. Liên quan giữa mức độ hút thuốc và COPD. Liên quan giữa phơi nhiễm khói bếp ≥ 30 năm và COPD.

Liên quan giữa phơi nhiễm bụi nghề nghệp và COPD. Liên quan tiền sử mắc bệnh lý hô hấp mạn tính và COPD. Phân tích hồi quy đa biến các YTNC đến COPD. Tỷ lệ xuất hiện các triệu chứng cơ năng của ĐTNC.

Liên quan giữa hút thuốc và mắc các triệu chứng hô hấp. 73 luan an Bảng 3. Các triệu chứng thực thể của nhóm mắc COPD. Kết quả CNTK của đối tượng nghiên cứu.

Kết quả CNTK của đối tượng mắc COPD sau test HPPQ. Các thay đổi trên điện tâm đồ của ĐTNC. Liên quan giữa COPD và điện tâm đồ bất thường. Đặc điểm chung của 2 nhóm chứng trước nghiên cứu can thiệp.

Trung bình đợt cấp và nhập viện của ĐTNC. Sử dụng sai các bước pMDI của ĐTNC sau 12 tháng. Sử dụng sai các bước Turbuhaler của ĐTNC sau 12 tháng. Tỷ lệ tuân thủ tái khám sau 12 tháng.

Tỷ lệ mức độ tuân thủ theo bảng điểm Morisky. 95 luan an DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1.1 Mười nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên thế giới. Tỷ lệ mắc COPD tại cộng đồng. Các YTNC có ý nghĩa thống kê đối với COPD.

Tỷ lệ xuất hiện các triệu chứng cơ năng của đối tượng mắc COPD. Phân loại COPD theo nhóm GOLD 2019. Phân loại mức độ tắc nghẽn đường thở theo tỷ lệ FEV1. Kết quả CNTK của đối tượng mắc COPD trước và sau test HPPQ.

Kết quả CNTK của đối tượng mắc COPD theo giới. Tỷ lệ hút thuốc trước và sau can thiệp của ĐTNC. Triệu chứng ho trước và sau can thiệp của ĐTNC. Triệu chứng khạc đờm trước và sau can thiệp của ĐTNC.

Tỷ lệ đợt cấp trước và sau can thiệp của ĐTNC. Tỷ lệ nhập viện vì đợt cấp trước và sau can thiệp của ĐTNC. Tỷ lệ sử dụng pMDI trước và sau can thiệp của ĐTNC. Tỷ lệ sử dụng bình Turbuhaler trước và sau can thiệp của ĐTNC.

Tỷ lệ sử dụng pMDI và Turbuhaler trước và sau can thiệp. Tỷ lệ sử dụng đúng pMDI trước và sau can thiệp. Tỷ lệ sử dụng đúng Turbuhaler trước và sau can thiệp. 93 luan an DANH MỤC HÌNH Hình 1.

Đánh giá COPD theo thang điểm CAT. Đánh giá COPD theo nhóm ABCD. Các phương pháp nghiên cứu dịch tễ học. Máy đo CNTK – Chestgraph HI-105.

Tư vấn điều trị cho người bệnh tại tuyến cơ sở. 55 luan an 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là bệnh hô hấp phổ biến có thể phòng và điều trị được. Bệnh đặc trưng bởi các triệu chứng hô hấp dai dẳng và giới hạn luồng khí, là hậu quả của những bất thường đường thở và/hoặc phế nang thường do phơi nhiễm với các phân tử hoặc khí độc hại, trong đó khói thuốc là yếu tố nguy cơ chính, ô nhiễm không khí và khói chất đốt cũng là yếu tố nguy cơ quan trọng gây COPD. Các bệnh đồng mắc và đợt kịch phát làm nặng thêm tình trạng bệnh [1].

Theo báo cáo của Tổ chức y tế thế giới năm 2017, COPD là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ 3 với khoảng 3,2 triệu người chết và 329 triệu người mắc trên toàn thế giới. Theo dự đoán, tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong sẽ còn tiếp tục gia tăng trong những thập kỷ tới do tăng tiếp xúc các yếu tố nguy cơ COPD và tình trạng già đi của dân số [2],[3],[4]. COPD thường xuất hiện ở người trên 40 tuổi, yếu tố nguy cơ chính thường liên quan đến tình trạng hút thuốc lá thuốc lào, cùng với sự xuất hiện các triệu chứng cơ năng ho, khạc đờm, khó thở [5],[6].