Luận án tiến sĩ: Thực trạng chẩn đoán điều trị lao tiềm ẩn tại Quảng Nam Đà Nẵng - Lương Anh Bình, Đại học Y Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI LƯƠNG ANH BÌNH THỰC TRẠNG CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ LAO TIỀM ẨN TẠI HAI TỈNH QUẢNG NAM, ĐÀ NẴNG VÀ KẾT QUẢ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CAN THIỆP LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG HÀ NỘI - 2021 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI LƯƠNG ANH BÌNH THỰC TRẠNG CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ LAO TIỀM ẨN TẠI HAI TỈNH QUẢNG NAM, ĐÀ NẴNG VÀ KẾT QUẢ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CAN THIỆP Chuyên ngành : Y tế công cộng Mã số : 62720301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Viết Nhung 2. Lưu Ngọc Hoạt HÀ NỘI - 2021 luan an LỜI CẢM ƠN Trong quá trình hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các Thầy Cô giáo, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình. Trước hết, với tất cả sự kính trọng và biết ơn sâu sắc nhất, tôi xin chân thành cảm ơn PGS.

Nguyễn Viết Nhung và GS. Lưu Ngọc Hoạt, người đã dạy dỗ, tận tình hướng dẫn và tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận án tiến sỹ này. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu Trường Đại học Y Hà Nội, Ban lãnh đạo và các thầy cô giáo ở Viện Đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng, Phòng quản lý đào tạo sau đại học đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án tiến sỹ. Tôi xin chân thành cảm ơn TS.

Nguyễn Thu Anh, TS. Trần Ngọc Bửu, TS. Greg Fox và các nhân viên ở Viện Nghiên cứu Y khoa Woolcock đã tận tình giúp đỡ, động viên khích lệ, quan tâm nhắc nhở tôi hoàn thành các giai đoạn của quá trình nghiên cứu và học tập. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến Ban lãnh đạo và các anh, chị, em đồng nghiệp tại Bệnh viện Phổi Đà Nẵng, Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch tỉnh Quảng Nam, Trung tâm Y tế các quận Liên Chiểu, Sơn Trà, Thanh Khê, Hải Châu, thành phố Đà Nẵng, Trung tâm y tế thành phố Tam Kỳ, các huyện Phú Ninh, Núi Thành, Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ và hỗ trợ cho tôi trong quá trình thu thập số liệu phục vụ cho nghiên cứu, tạo mọi điều kiện tốt nhất có thể để tôi hoàn thành luận án.

Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến những người bệnh lao, người tiếp xúc hộ gia đình với người bệnh lao đã tham gia vào nghiên cứu, cho tôi cơ hội được gặp gỡ, khảo sát và đóng góp những thông tin vô cùng quý báu, xác đáng để tôi hoàn thành nghiên cứu này. luan an Tôi xin dành tình cảm và lòng biết ơn đến bạn bè, đồng nghiệp nơi tôi công tác đã luôn ở bên khích lệ, giúp đỡ, chia sẻ những khó khăn trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Cuối cùng, tôi xin gửi tấm lòng ân tình tới Gia đình của tôi là nguồn động viên và truyền nhiệt huyết để tôi hoàn thành luận án. Một lần nữa, tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày … tháng … năm 2021 Nghiên cứu sinh Lương Anh Bình luan an LỜI CAM ĐOAN Kính gửi: - Ban giám hiệu Trường Đại học Y Hà Nội - Phòng Quản lý đào tạo sau đại học trường Đại học Y Hà Nội - Viện Đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng - Hội đồng chấm luận án tiến sỹ Tên tôi là: Lương Anh Bình, nghiên cứu sinh khoá 35, Trường Đại học Y Hà Nội, Chuyên ngành Y tế công cộng, xin cam đoan: 1.

Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Nguyễn Viết Nhung và GS. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu.

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày … tháng … năm 2021 Nghiên cứu sinh Lương Anh Bình luan an MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Bệnh lao và lao tiềm ẩn.

Giới thiệu chung về bệnh lao. Giới thiệu chung về lao tiềm ẩn. Tình hình lao tiềm ẩn trên thế giới và các chiến lược can thiệp. Tình hình bệnh lao và lao tiềm ẩn trên thế giới.

Chiến lược kiểm soát bệnh lao. Tình hình lao tiềm ẩn ở Việt Nam và các chiến lược can thiệp. Tình hình bệnh lao và lao tiềm ẩn ở Việt Nam. Chương trình quản lý lao tiềm ẩn ở Việt Nam.

25 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Công thức tính cỡ mẫu, cỡ mẫu, kỹ thuật chọn mẫu. Biến số, chỉ số nghiên cứu và kỹ thuật, công cụ thu thập thông tin.

Mục tiêu cụ thể 1. Mục tiêu cụ thể 2. Mục tiêu cụ thể 3. Sai số và khống chế sai số.

Quản lý và phân tích số liệu. Các định nghĩa sử dụng trong nghiên cứu. Đạo đức nghiên cứu. 53 CHƯƠNG 3: 55KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Mục tiêu cụ thể 1. Mục tiêu cụ thể 2. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu. Chuỗi đa bậc quản lý lao tiềm ẩn trong nhóm người tiếp xúc hộ gia đình với người bệnh chỉ điểm.

Chuỗi đa bậc quản lý lao tiềm ẩn trong nhóm người tiếp xúc hộ gia đình với người bệnh chỉ điểm theo địa bàn can thiệp. Phân bố xác suất người tiếp xúc hoàn thành các giai đoạn trong chuỗi đa bậc quản lý lao tiềm ẩn, mối tương quan với nhóm tuổi, giới, địa bàn can thiệp. Quản lý lao tiềm ẩn tại địa bàn can thiệp và địa bàn đối chứng, giai đoạn trước và sau can thiệp. Mục tiêu cụ thể 3.

Rào cản đối với sàng lọc lao tiềm ẩn. Rào cản đối với điều trị lao tiềm ẩn. 98 CHƯƠNG 4: 102BÀN LUẬN. Sàng lọc người tiếp xúc với người bệnh lao phổi và điều trị lao tiềm ẩn tại Quảng Nam và Đà Nẵng năm 2016.

Chuỗi đa bậc quản lý lao tiềm ẩn tại Quảng Nam và Đà Nẵng sau khi triển khai can thiệp. Giai đoạn sàng lọc lao tiềm ẩn. Giai đoạn thẩm định y khoa. Giai đoạn điều trị.

Rào cản ảnh hưởng tới sàng lọc, chẩn đoán và điều trị lao tiềm ẩn. Đánh giá kết quả các can thiệp nghiên cứu. Điểm mới, giá trị khoa học và giá trị thực tiễn của nghiên cứu. Hạn chế của nghiên cứu.

135 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 137 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AIDS Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (Acquired immunodeficiency syndrome) BCG Vắc-xin ngừa lao cấp tính ở trẻ em (Bacillus Calmette-Guérin) BHYT Bảo hiểm y tế BN Người bệnh BVP Bệnh viện Phổi CAN Canada CBYT Nhân viên y tế CDC Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ (Center for Disease Control) CTCL Chương trình Chống lao CTCLQG Chương trình Chống lao Quốc gia ĐN Đà Nẵng DOTS Quy trình chẩn đoán, điều trị và theo dõi người bệnh lao do Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo (Directly Observed Treatment Short course strategy) HIV Vi-rút làm suy giảm miễn dịch ở người (Human immunodeficiency virus) HGĐ Hộ gia đình HP Viên kháng sinh kháng lao, phối hợp giữa Isoniazid (INH) và Rifapentine (RPT) INH Viên kháng sinh kháng lao Isoniazid IRGA Xét nghiệm định lượng Interferon gamma trong máu chẩn đoán nhiễm lao LTA Lao tiềm ẩn luan an NTX Người tiếp xúc QN Quảng Nam RIF Kháng sinh kháng lao Rifampicin RPT Rifapentine TB Bệnh lao (Tuberculosis) TCL Tổ chống lao TCYTTG Tổ chức Y tế thế giới (World Health Organization) TĐYK Thẩm định y khoa TST Xét nghiệm Mantoux (Tuberculin Skin Test) TƯ Trung ương USA Hợp chủng quốc Hoa Kỳ/ Mỹ (The United State of American) VITIMES Hệ thống điện tử giám sát và quản lý thông tin người bệnh lao (Vietnam TB Information Management Electronic System) WIMR Viện Nghiên cứu Y khoa Woolcock (Woolcock Institute of Medical Resrearch) Xpert Xét nghiệm phát hiện vi khuẩn lao/kháng Rifampicin MTB/RIF luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Phân biệt giữa lao tiềm ẩn và lao hoạt động .2: So sánh xét nghiệm Mantoux và IGRA .3: Số người bệnh bỏ trị hoặc mất theo dõi tại các giai đoạn khác nhau trong chẩn đoán và điều trị lao tiềm ẩn .4: Các ví dụ về thử nghiệm can thiệp cụm đa bậc về bệnh lao mới đây .5: Tình hình dịch tễ bệnh lao tại Việt nam 2018 .6: Điều trị dự phòng INH cho trẻ dưới 15 tuổi năm 2017 .7: Phác đồ điều trị lao tiềm ẩn. Tình hình thu nhận và điều trị bệnh lao tại 8 huyện nghiên cứu, trung bình/ năm trong giai đoạn 2017-2019*.

Quản lý lao tiềm ẩn trong nhóm tiếp xúc hộ gia đình năm 2016 tại 04 huyện can thiệp. Quản lý lao tiềm ẩn trong nhóm tiếp xúc hộ gia đình năm 2016 theo huyện. Quản lý lao tiềm ẩn trong nhóm tiếp xúc hộ gia đình năm 2016 tại 04 huyện đối chứng. Quản lý lao tiềm ẩn trong nhóm tiếp xúc hộ gia đình năm 2016 theo huyện đối chứng và huyện can thiệp .5: Đặc điểm chung của người bệnh chỉ điểm theo tỉnh .6: Đặc điểm chung của người bệnh chỉ điểm theo huyện can thiệp .7: Đặc điểm người tiếp xúc qua .8: Đặc điểm người tiếp xúc .9: Tình trạng liên quan đến bệnh Lao của người tiếp xúc.

Chuỗi đa bậc quản lý lao tiềm ẩn trong nhóm người tiếp xúc hộ gia đình với người bệnh chỉ điểm. Chuỗi đa bậc quản lý lao tiềm ẩn trong nhóm người tiếp xúc hộ gia đình với người bệnh chỉ điểm. Các kết quả sàng lọc, thẩm định y khoa của người tiếp xúc. 69 luan an Bảng 3.

Người tiếp xúc đủ điều kiện thẩm định y khoa theo nhóm tuổi. Tỷ lệ người bệnh lao tiềm ẩn trong số người tiếp xúc đến khám sàng lọc. Người tiếp xúc được chỉ định điều trị và tiến hành điều trị lao tiềm ẩn theo nhóm tuổi. Kết quả điều trị người bệnh lao tiềm ẩn.

Nhận diện người tiếp xúc hộ gia đình với người bệnh chỉ điểm theo tỉnh can thiệp .