Luận án tiến sĩ khảo sát mô hình bệnh tật và tử vong trẻ em tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2010-2014 - Bùi Quang Nghĩa, Đại học Y Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI BÙI QUANG NGHĨA KHẢO SÁT MÔ HÌNH BỆNH TẬT VÀ TỬ VONG CỦA TRẺ EM TỈNH VĨNH LONG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI BÙI QUANG NGHĨA KHẢO SÁT MÔ HÌNH BỆNH TẬT VÀ TỬ VONG TRẺ EM TỈNH VĨNH LONG Chuyên ngành : Nhi Khoa Mã số : 62720135 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học GS. Phạm Nhật An PGS. Phạm Thị Tâm HÀ NỘI – 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi là Bùi Quang Nghĩa, nghiên cứu sinh khóa 31, trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Nhi khoa, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của các Thầy, Cô: - Hướng dẫn 1: GS.

Phạm Nhật An - Hướng dẫn 2: PGS. Phạm Thị Tâm 2. Công trình này không trùng lập với bất cứ nghiên cứu nào khác đã công bố tại Việt Nam và thế giới. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nghiên cứu.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết đã nêu ở trên. Hà Nội, ngày .năm 2020 Người viết cam đoan Bùi Quang Nghĩa luan an DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BLCM : Bệnh lý của mẹ BYT : Bộ Y tế CDC : Centers for Disease Control : Trung tâm kiểm soát bệnh tật CRNN : Chưa rõ nguyên nhân DDTT : Dạ dày tá tràng GPLN : Giải phẫu lời nói (Verbal autopsy) HH : Hô hấp ICD : International classification of diseases : Phân loại quốc tế về bệnh tật KRNN : Không rõ nguyên nhân KTC : Khoảng tin cậy KTCN : Khó tiêu chức năng NCHS : National Center for Health Statistics : Trung tâm Thống kê Y tế Quốc gia SCSK : Sang chấn sản khoa SDD : Suy dinh dưỡng SS : Sơ sinh SXH : Sốt xuất huyết THA : Tăng huyết áp TPQ : Tiểu phế quản TNTT : Tai nạn thương tích YLL : Years of life lost : Số năm sống bị mất do tử vong sớm WHO : World Health Organization : Tổ chức Y tế thế giới luan an MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chương 1: TỔNG QUAN. Bảng phân loại thống kê quốc tế về bệnh tật và các vấn đề sức khỏe liên quan.

Một số chỉ số đo lường bệnh tật và tử vong. Tỷ số, tỷ lệ, tỷ suất. Đơn vị đo tần số mắc bệnh. Các đơn vị đo tần số tử vong.

Mô hình bệnh tật. Mô hình bệnh tật tại bệnh viện. Mô hình bệnh tật tại cộng đồng. Mô hình tử vong.

Phương pháp điều tra giám sát tử vong. Nguyên nhân tử vong trẻ em. Sơ lược tình hình tử vong trẻ em trên thế giới. Sơ lược tình hình tử vong trẻ em ở trong nước.

Đặc điểm địa bàn nghiên cứu. 26 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Đối tượng nghiên cứu .1 Tiêu chuẩn chọn .2 Tiêu chuẩn loại trừ .2 Thời gian, địa điểm nghiên cứu .1 Thời gian nghiên cứu.2 Địa điểm nghiên cứu .3 Thiết kế nghiên cứu .4 Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu. Nội dung và các chỉ số nghiên cứu. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu.

Mô hình bệnh tật và tử vong trẻ em tại một số bệnh viện của tỉnh Vĩnh Long trong 05 năm 2010 - 2014.3 Mô hình bệnh tật và tử vong trẻ em tại các phường, xã tỉnh Vĩnh Long. Phương pháp thu thập số liệu .1 Thiết kế mẫu phiếu điều tra .2 Tập huấn điều tra viên .3 Các bước tiến hành nghiên cứu .4 Kỹ thuật đánh giá thể lực .5 Theo dõi, giám sát phiếu điều tra. Quản lý và phân tích số liệu. Nhập số liệu.

Phân tích số liệu. Đạo đức trong nghiên cứu. 53 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu .1 Đặc điểm chung tại các bệnh viện.

Đặc điểm chung tại cộng đồng. Mô hình bệnh tật và tử vong trẻ em tại bệnh viện .1 Mô hình bệnh tật trẻ em tại bệnh viện. Mô hình tử vong trẻ em tại bệnh viện. Mô hình bệnh tật và tử vong trẻ em tại cộng đồng .1 Mô hình bệnh tật trẻ em tại cộng đồng .2 Mô hình tử vong trẻ em tại cộng đồng.

82 luan an CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu. Đặc điểm chung tại bệnh viện. Đặc điểm chung của cộng đồng.

Mô hình bệnh tật và tử vong trẻ em tại bệnh viện. Mô hình bệnh tật trẻ em tại bệnh viện. Mô hình tử vong trẻ em tại bệnh viện. Mô hình bệnh tật và tử vong trẻ em tại cộng đồng.

Mô hình bệnh tật trẻ em tại cộng đồng .2 Mô hình tử vong trẻ em tại cộng đồng .4 Hạn chế của đề tài. 120 CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Các nguyên nhân tử vong tại An Hải, Hải Phòng. Tỷ suất tử vong trẻ dưới 5 tuổi.

Mức độ thiếu máu dựa trên nồng độ hemoglobin. Phân bố trẻ theo nhóm tuổi của bệnh nội trú và ngoại trú. Phân bố theo giới tính. Phân bố trẻ nhập viện theo mùa.

Tỷ lệ trẻ tham gia nghiên cứu tại cộng đồng theo tuổi và giới. Tỷ lệ tử vong tại cộng đồng. Phân bố bệnh ngoại trú 21 chương bệnh theo ICD-10. Phân bố bệnh nội trú 21 chương bệnh theo ICD-10.

Phân bố 10 bệnh thường gặp ở trẻ em. Phân bố 10 bệnh thường gặp ở trẻ sơ sinh và 1 tháng - 1 tuổi. Phân bố 10 bệnh thường gặp ở nhóm trẻ 1-5 tuổi và > 5 tuổi. Phân bố 10 bệnh thường gặp theo quý.

Phân bố nhóm bệnh theo quý. Phân bố nhóm bệnh theo năm. 10 bệnh thường gặp trong chương bệnh hô hấp và nhiễm trùng. 10 bệnh thường gặp trong chương bệnh TNTT.

Tỷ lệ tử vong theo chương bệnh. Phân bố tử vong 21 chương bệnh theo ICD-10 từ 2010-2014. Phân bố 10 bệnh tử vong nhiều nhất. Phân bố tử vong theo nhóm bệnh.

Phân bố tử vong theo năm. Tình trạng dinh dưỡng của trẻ. Tỷ lệ mắc bệnh qua khám lâm sàng. Phân bố các bệnh lý cấp tính.

75 luan an Bảng 3. Phân bố các bệnh lý mạn tính. Tình trạng thiếu máu của trẻ. Số lần mắc bệnh theo nhóm tuổi.

Phân bố triệu chứng bệnh của trẻ. Số ngày mắc bệnh trong năm theo nhóm tuổi. Số ngày nằm viện trong năm theo nhóm tuổi. Mối liên quan giữa suy dinh dưỡng và tình trạng bệnh.

Phân bố 10 bệnh thường gặp ở trẻ nhập viện. Phân bố số lượt trẻ bệnh theo chương bệnh trong một năm. Số ngày nghỉ do tai nạn thương tích theo nhóm tuổi. Phân bố các tổn thương của tai nạn thương tích.

Tỷ suất tử vong và phân bố tử vong cộng đồng theo nhóm tuổi. Phân bố nhóm nguyên nhân tử vong theo năm. Phân bố nhóm nguyên nhân tử vong theo nhóm tuổi. Phân bố nguyên nhân tử vong theo chương bệnh.

Phân bố 10 nguyên nhân tử vong cộng đồng. 84 luan an DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Phân bố nhóm bệnh nội trú theo nhóm tuổi. Phân bố nhóm bệnh ngoại trú theo nhóm tuổi.

64 luan an DANH MỤC HÌNH Hình 2. Bản đồ ranh giới hành chánh tỉnh Vĩnh Long (Tỷ lệ 1:50. Sơ đồ nghiên cứu: Mô hình bệnh tật tại cộng đồng. Sơ đồ nghiên cứu: Mô hình tử vong tại cộng đồng.

35 luan an 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Mô hình bệnh tật và tử vong của cộng đồng phản ánh khách quan điều kiện, môi trường kinh tế, xã hội, văn hóa và sức khỏe toàn dân. Tại Việt Nam cũng như trên thế giới, việc nghiên cứu mô hình bệnh tật và tử vong cũng được các nhà khoa học quan tâm. Việc xác định mô hình bệnh tật và tử vong sẽ là cơ sở khoa học giúp ngành y tế xây dựng kế hoạch phát triển mạng lưới y tế hoàn chỉnh, chăm sóc sức khỏe cho người dân một cách tốt nhất, đầu tư cho công tác phòng bệnh, điều trị bệnh để làm giảm tỷ lệ tử vong và nâng cao sức khỏe người dân. Tuy nhiên, trẻ em có đặc thù về hình thái học cơ thể cũng như tình trạng sức khỏe riêng nên có mô hình bệnh tật khác so với người lớn.

Mô hình bệnh tật ở trẻ em phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chủng tộc, điều kiện môi trường, kinh tế, văn hóa, chính trị, tập quán và vùng địa lý. Vào những năm 90 của thế kỷ trước, mô hình bệnh tật ở trẻ em Việt Nam chủ yếu là bệnh lý nhiễm trùng. Hiện nay, với sự phát triển của xã hội mô hình bệnh tật trẻ em Việt Nam đã có sự thay đổi tỷ lệ các bệnh không lây và đặc biệt là tai nạn thương tích tăng lên [1]. Năm 2001, Nguyễn Thu Nhạn và cộng sự đã thực hiện nghiên cứu về thực trạng sức khỏe và mô hình bệnh tật trẻ em Việt Nam, và đề xuất các biện pháp cải thiện.

Nghiên cứu này cho thấy mô hình bệnh tật trẻ em Việt Nam vẫn còn là mô hình bệnh tật của một nước đang phát triển, tuy tình hình tử vong ở trẻ em đã giảm đáng kể đặc biệt là tử vong do nguyên nhân tiêu chảy, suy dinh dưỡng. Trong nghiên cứu cũng ghi nhận có sự khác biệt giữa mô hình bệnh tật tại bệnh viện và mô hình bệnh tật tại cộng đồng [2]. Tương tự, nghiên cứu mô hình bệnh tật tại bệnh viện Nhi Đồng 2 từ năm 2005 – 2007 cho thấy bệnh thường gặp ở trẻ em vẫn là nhiễm khuẩn [3]. luan an 2 Mô hình bệnh tật và tử vong cũng khác nhau theo từng khu vực do đặc thù địa lý, khí hậu, nhân chủng học … Đồng bằng sông Cửu Long được xác định như là một vùng chịu sự ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và nước biển dâng.

Đồng bằng sông Cửu Long có hệ thống sông ngòi nhiều. Những đặc điểm này ảnh hưởng đến mô hình bệnh tật và tử vong của trẻ em như bệnh lý nhiễm trùng, tai nạn thương tích có khác hơn với các vùng khác. Vĩnh Long là một tỉnh thuộc hạ lưu sông Mê Kông, nằm giữa sông Tiền, sông Hậu và ở trung tâm khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.