Nghiên cứu ứng dụng quy trình thu thập xử lý bảo quản tế bào gốc máu dây rốn cộn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI ĐẶNG THỊ THU HẰNG NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG QUY TRÌNH THU THẬP, XỬ LÝ, BẢO QUẢN TẾ BÀO GỐC MÁU DÂY RỐN CỘNG ĐỒNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI ĐẶNG THỊ THU HẰNG NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG QUY TRÌNH THU THẬP, XỬ LÝ, BẢO QUẢN TẾ BÀO GỐC MÁU DÂY RỐN CỘNG ĐỒNG Chuyên ngành : Huyết học – Truyền máu Mã số : 62720151 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYỄN ANH TRÍ 2. TRẦN NGỌC QUẾ HÀ NỘI - 2020 LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được nhiều sự hướng dẫn chỉ bảo tận tình, tâm huyết, trách nhiệm và những sự động viên nhiệt tình từ các Thầy, Cô, các anh chị bác sĩ, cử nhân kỹ thuật, kỹ thuật viên, điều dưỡng viên, bạn bè và gia đình, đặc biệt những những sản phụ hiến tế bào gốc máu dây rốn đã cho tôi những số liệu quý giá. Với tình cảm và sự biết ơn sâu sắc, tôi xin kính gửi lời cám ơn chân thành đến: - Đảng ủy, Ban Giám hiệu, Phòng Quản lý Đào tạo Sau đại học, Bộ môn Huyết học - Truyền máu, Trường Đại học Y Hà Nội đã đào tạo, dạy dỗ và giúp đỡ để tôi hoàn thành chương trình học tập và luận án Tiến sĩ; - Đảng ủy, Ban Lãnh đạo Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, các khoa/phòng của Viện đã ủng hộ và tạo mọi điều kiện cho tôi trong quá trình công tác, học tập và thực hiện đề tài nghiên cứu.

- Đảng ủy, Ban Giám hiệu Trường Đại học Y Dược Thái Bình, Bộ môn Huyết học Truyền máu, Khoa Huyết học trường Đại học Y Dược Thái Bình, đã ủng hộ và tạo mọi điều kiện cho tôi trong quá trình công tác, học tập và thực hiện đề tài nghiên cứu. - Đảng ủy, Ban Lãnh đạo Viện Phụ sản Hà Nội, đặc biệt khoa C3 đã thu thập mẫu máu dây rốn, tạo điều kiện cho tôi trong quá trình công tác, học tập và thực hiện đề tài nghiên cứu. - Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cám ơn GS. Nguyễn Anh Trí – Nguyên Viện trưởng Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương.

Thầy đã tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất ngay từ khi em bắt đầu nhận đề tài. Thầy luôn tâm huyết, tận tình chỉ bảo, truyền đạt cho em những kiến thức cũng như phương pháp làm việc và những sáng tạo trong nghiên cứu khoa học vô cùng quý giá. Thầy luôn động viên và tạo điều kiện tốt nhất cho em trong suốt quá trình thực hiện luận án. - Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cám ơn TS.

Trần Ngọc Quế - Giám đốc Ngân hàng Tế bào gốc, Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, người Thầy đã hướng dẫn giúp đỡ và dìu dắt em từ khi bắt đầu thực hiện luận án. Thầy luôn tạo mọi điều kiện, luôn động viên, khích lệ, chỉ bảo tỉ mỉ, tận tình, giảng dạy những kiến thức chuyên sâu trong lĩnh vực nghiên cứu và định hướng trong quá trình nghiên cứu để em tự tin hoàn thành luận án. - Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cám ơn GS. Phạm Quang Vinh – Nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Huyết học - Truyền máu, Trường Đại học Y Hà Nội, người Thầy đã dìu dắt em từ khi em thực hiện luận văn thạc sĩ.

Thầy luôn động viên, giúp đỡ để em có được những kiến thức giá trị, định hướng nghiên cứu, tạo điều kiện và đóng góp những ý kiến rất quý báu cho em trong suốt thời gian học tập và thực hiện nghiên cứu này. - Tôi xin chân thành cảm ơn các bác sĩ, các anh chị em cử nhân, điều dưỡng… làm việc tại Ngân hàng Tế bào gốc, Viện Huyết học Truyền máu – Trung ương, những người luôn sát cánh, động viên, giúp đỡ tôi nhiệt tình. Nơi đây như cơ quan làm việc thứ 2 trong cuộc đời tôi. - Tôi gửi lòng biết ơn sâu sắc tới những sản phụ và thai nhi đã hiến tặng các mẫu máu quý giá để tôi thực hiện thành công đề tài.

Xin được cảm ơn chân thành nhất tới các anh, chị, em đồng nghiệp và bạn bè đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ, luôn quan tâm, động viên, chia sẻ, thường xuyên khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Nhân dịp này, Con xin được tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới Cha, Mẹ, xin được trân trọng cảm ơn các anh, các chị, các em và những người thân trong gia đình, trong họ tộc Nội, Ngoại đã luôn động viên, cổ vũ để con học tập, phấn đấu và trưởng thành trong cuộc sống và sự nghiệp. Cám ơn Chồng và hai con thân yêu đã hy sinh rất nhiều cả tâm, sức, thời gian, tiền bạc và là nguồn sức mạnh thôi thúc để tôi phấn đấu vươn lên, chuyên tâm học tập và nghiên cứu. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày 2 tháng 12 năm 2020 Học viên Đặng Thị Thu Hằng LỜI CAM ĐOAN Tôi là Đặng Thị Thu Hằng nghiên cứu sinh khóa 35 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Huyết học và Truyền máu, xin cam đoan: 1.

Đây là công trình nghiên cứu do tôi tham gia và trực tiếp thu thập số liệu, thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy Nguyễn Anh Trí và Thầy Trần Ngọc Quế 2. Luận án này không trùng lặp với bất kỳ luận án nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong luận án là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được thông qua hội đồng đạo đức trường Đại học Y Hà Nội và có xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này.

Hà Nội, ngày 2 tháng 12 năm 2020 Tác giả luận án Đặng Thị Thu Hằng DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Ý nghĩa AT Adipose tissue Mô mỡ BM Bone marrow Tủy xương BFU-E Burst Forming Unit - Erythrocyte Đơn vị tạo cụm hồng cầu lớn CD Cluster of diffirentiation antigens Kháng nguyên biệt hóa CFU-E Colony Forming Unit - Erythocyte Đơn vị tạo cụm hồng cầu nhỏ Colony forming unit- CFU- granulocyte/erythrocyte/monocyte/ Đơn vị tạo cụm hỗn hợp GEMM megakaryocyte CFU- Colony Forming Unit - Granulocyte/ Đơn vị tạo cụm dòng hạt-đại GM Macrophage thực bào CIBMTR Center for International Blood and Trung tâm nghiên cứu về máu Marrow Transplant Research và ghép tủy thế giới CMV Cytomegalovirus Virus Cytomegalo CXCR4 C-X-C chemokine receptor type 4 Receptor loại 4 của C-X-C FHCRC The Fred Hutchinson Cancer Trung tâm nghiên cứu ung Research Center thư Fred Hutchinson G-CSF Granulocyte colony-stimulating Yếu tố tăng trưởng bạch cầu factor hạt GVHD Graft versus host disease Bệnh ghép chống chủ HBV Hepatitis B virus virus viêm gan B HGB Hemoglobin Huyết sắc tố HCV Hepatitis C virus Virus viêm gan C HES Hydroxyethyl Starch Dung dịch cao phân tử HIV Human immunodeficiency virus Virus gây suy giảm miễn dịch ở người HLA Human leukocyte antigen Kháng nguyên bạch cầu người JMDP The Japan Marrow Donor Program Chương trình hiến tủy của Nhật Bản KN Kháng nguyên KT Kháng thể MCV Mean corpuscular volume Thể tích trung bình hồng cầu MDR Umbilical cord blood Máu dây rốn MPB Mobilized peripheral blood Máu ngoại vi ssau huy động MSC Mesenchymal stem cell Tế bào gốc trung mô NK Natural killer Tế bào diệt tự nhiên NMDP United Stated National Marrow Chương trình hiến tủy quốc Donor Program gia Hoa Kỳ TB Tế bào TBCN Tế bào có nhân TBG Tế bào gốc XN Xét nghiệm MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. Đặc điểm của dây rốn, bánh rau và tế bào gốc máu dây rốn. Đặc điểm của dây rốn và bánh rau. Đặc điểm của tế bào gốc máu dây rốn.

Tạo nguồn tế bào gốc từ máu dây rốn. Quy trình thu thập, xử lý và bảo quản máu dây rốn. Các loại hình ngân hàng máu dây rốn. Tìm kiếm tế bào gốc máu dây rốn cho ghép.

Ứng dụng nguồn tế bào gốc từ máu dây rốn. Ứng dụng ghép máu dây rốn trong các bệnh lý huyết học. Ứng dụng của TBG máu dây rốn trong y học tái tạo. Một số hình thức ghép tế bào gốc máu dây rốn trong điều trị bệnh lý.

Tình hình nghiên cứu tế bào gốc máu dây rốn trong và ngoài nước. Tình hình nghiên cứu tế bào gốc máu dây rốn trên thế giới. Tình hình nghiên cứu tế bào gốc máu dây rốn tại Việt Nam. 32 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu.

Các xét nghiệm thực hiện. Các biến số nghiên cứu. Phương tiện, vật liệu và các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu. Các trang thiết bị.

Vật liệu nghiên cứu. Hóa chất, sinh phẩm. Các kỹ thuật thực hiện trong nghiên cứu. Quy trình thu thập máu dây rốn.

Quy trình xử lý máu dây rốn bằng để lắng có HES ly tâm 1 lần. Quy trình bảo quản khối tế bào gốc sau xử lý bằng nitơ lỏng. Quy trình đếm CD34 bằng máy Beckman Coulter FC500. Quy trình xét nghiệm HLA bằng kỹ thuật PCR-SSO.

Quy trình nuôi cấy tạo cụm tế bào. Quy trình rã đông đơn vị tế bào gốc. Địa điểm nghiên cứu. Xử lý số liệu.

Đạo đức nghiên cứu. 55 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Một số đặc điểm sản phụ và thai nhi của các đơn vị MDR được bảo quản. Kết quả thu thập, xử lý, bảo quản máu dây rốn cộng đồng.

Kết quả thu thập máu dây rốn. Kết quả xử lý và bảo quản. Một số yếu tố liên quan đến chất lượng và khả năng sử dụng đơn vị TBG MDR cộng đồng. Một số yếu tố liên quan đến chất lượng đơn vị TBG MDR cộng đồng.

Khả năng sử dụng đơn vị TBG MDR cộng đồng. 81 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. Một số đặc điểm sản phụ và thai nhi của các đơn vị MDR được lựa chọn. Kết quả thu thập, xử lý, bảo quản máu dây rốn cộng đồng.

Kết quả thu thập máu dây rốn. Kết quả xử lý và bảo quản. Một số yếu tố liên quan đến chất lượng và khả năng sử dụng đơn vị TBG MDR cộng đồng. Một số yếu tố liên quan đến chất lượng đơn vị TBG MDR cộng đồng.

Khả năng sử dụng đơn vị TBG MDR cộng đồng .