Nghiên cứu đánh giá mức độ hoạt động, tổn thương mô bệnh học và tính đa hình thái gen STAT4, IRF5, CDKN1A trong viêm thận lupus - Nghiêm Trung Dũng - Đại học Y Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNGĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGHIÊM TRUNG DŨNG NGHIÊN CỨUĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ HOẠT ĐỘNG, TỔN THƯƠNG MÔ BỆNH HỌC VÀ TÍNH ĐA HÌNH THÁI GEN STAT4, IRF5, CDKN1A TRONG VIÊM THẬN LUPUS LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNGĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGHIÊM TRUNG DŨNG NGHIÊN CỨUĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ HOẠT ĐỘNG, TỔN THƯƠNG MÔ BỆNH HỌC VÀ TÍNH ĐA HÌNH THÁI GEN STAT4, IRF5, CDKN1A TRONG VIÊM THẬN LUPUS Chuyên ngành: Nội Thận - Tiết niệu Mã số: 62720146 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Đỗ Gia Tuyển HÀ NỘI - 2018 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này tôi xin trân thành cảm ơn Ban Giám Đốc Bệnh viện Bạch Mai, Phòng Đào Tạo Sau Đại Học Trƣờng Đại Học Y Hà Nội, Khoa Thận-Tiết niệu Bệnh viện Bạch Mai đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Xin chân thành cảm ơn các Giáo sƣ trong hội đồng đã có những ý kiến quý báu cho bản luận án và có những đánh giá xác đáng về công trình nghiên cứu này. Xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS.TS Đỗ Gia Tuyển – Trƣởng Khoa Thận-Tiết niệu Bệnh viện Bạch Mai; PGS.TS Đinh Thị Kim Dung, nguyên Trƣởng Khoa Thận-Tiết niệu Bệnh viện Bạch Mai là những ngƣời thầy đặt nền móng, đào tạo và trực tiếp hƣớng dẫn tôi tận tình trong thời gian tôi thực hiện luận án.

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong Trung Tâm Gen-Protein Trƣờng Đại Học Y Hà Nội đã tận tình giúp đỡ và hƣớng dẫn tôi trong một lĩnh vực hoàn toàn mới mẻ về sinh học phân tử. Xin chân thành cảm ơn PGS.TS Nguyễn Văn Hƣng và tập thể bác sỹ, kỹ thuật viên Trung Tâm Giải Phẫu Bệnh viện Bạch Mai đã tạo điều kiện và hết sức giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu. Đặc biệt xin chân thành cảm ơn sâu sắc đến tập thể nhân viên khoa Thận- Tiết niệu Bệnh viện Bạch Mai đã ủng hộ và hết lòng giúp đỡ tôi về mọi mặt để tôi có thể hoàn thành luận án này. Có đƣợc kết quả này, bên cạnh sự cố gắng của bản thân, tôi vô cùng biết ơn sự động viên, chia sẻ và khích lệ của gia đình, bạn bè và đồng nghiệp.

Tác giả LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nghiêm Trung Dũng, nghiên cứu sinh khóa 32 trƣờng Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Nội Thận tiết niệu, xin cam đoan: Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn của PGS.TS Đỗ Gia Tuyển. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã đƣợc công bố tại Việt nam 2. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã đƣợc xác nhận và chấp thuận của cơ sở nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật về những cam đoan này.

Hà Nội, ngày 10 tháng 10 năm 2017 Ngƣời viết cam đoan Nghiêm Trung Dũng DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ANA Antinuclear antibody (Kháng thể kháng nhân) ACR American College of Rheumatology (Hội thấp khớp Mỹ) BC Bạch cầu BCR B-cell receptor (Thụ thể tế bào B) DsDNA Double stranded DNA (Chuỗi kép DNA) HC Hồng cầu HCTH Hội chứng thận hư HE Hematoxyline Eosin HVĐT Hiển vi điện tử HVHQ Hiển vi huỳnh quang HVQH Hiển vi quang học IL Interleukin INF Interferon ISN International Society of Nephrology (Hội thận học quốc tế) KDIGO Kidney Disease Improving Global Outcomes KTKN Kháng thể kháng nhân LBĐHT Lupus ban đỏ hệ thống MDHQ Miễn dịch huỳnh quang MLCT Mức lọc cầu thận NIH National Institute of Health (Viện Y tế quốc gia – Hoa Kỳ) PAS Periodic acid–Schiff’s PCR Polemerase Chain Reaction (phản ứng khuếch đại gen) PHMD Phức hợp miễn dịch PL Phân loại RPS Renal Pathology Society (Hội mô bệnh học thận) SELENA Safety of Estrogens in Lupus Erythematosus National Assessment SLEDAI Systemic Lupus Erythematosus Disease Activity Index TB Tế bào TC Tiểu cầu TNF Tumor necrosis factors (Yếu tố hoại tử khối u) TLR Toll_like Receptor VTL Viêm thận lupus WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế thế giới) MỤC LỤC DANH MỤC BẢNG. i DANH MỤC HÌNH.iii ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN. Lupus ban đỏ hệ thống và viêm thận lupus.

Lịch sử bệnh. Dịch tễ học. Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng. Chẩn đoán lupus ban đỏ hệ thống và viêm thận lupus.

Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh của lupus ban đỏ hệ thống và viêm thận lupus. Nguyên nhân gây bệnh. Sinh bệnh học và cơ chế bệnh sinh của viêm thận lupus. Yếu tố di truyền trong cơ chế bệnh sinh của viêm thận lupus.

Vai trò của gen STAT4, IRF5 và CDKN1A trong cơ chế bệnh sinh của lupus ban đỏ hệ thống và viêm thận lupus. Phân loại tổn thƣơng mô bệnh học viêm thận lupus. Lịch sử phân loại tổn thƣơng mô bệnh học viêm thận lupus. Phân loại tổn thƣơng mô bệnh học viêm thận lupus của WHO.

Phân loại tổn thƣơng mô bệnh học viêm thận lupus theo ISN/RPS 2003 và bảng tính điểm hoạt động/mạn tính theo NIH. Đợt kịch phát của lupus ban đỏ hệ thống. Khái niệm đợt kịch phát của lupus ban đỏ hệ thống. Thang điểm SLEDAI trong đánh giá đợt kịch phát của lupus ban đỏ hệ thống 34 1.

So sánh các thang điểm trong đánh giá độ hoạt động của lupus ban đỏ hệ thống. Điều trị lupus ban đỏ hệ thống và viêm thận lupus. Dự phòng. Điều trị cơ bản.

Điều trị tấn công. Điều trị duy trì. 41 CHƢƠNG 2 ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu. Các tiêu chuẩn chẩn đoán áp dụng trong nghiên cứu.

Xử lý số liệu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Đạo đức trong nghiên cứu của đề tài. 56 CHƢƠNG 3 KẾT QUẢ.

Đặc điểm nhóm nghiên cứu. Đặc điểm về tuổi và giới. Thời gian mắc bệnh và yếu tố gia đình. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng nhóm bệnh nhân nghiên cứu.

Đặc điểm lâm sàng. Đặc điểm cận lâm sàng. Đánh giá mức độ hoạt động của viêm thận lupus bằng thang điểm SLEDAI. Đặc điểm chung kết quả SLEDAI.

Mối liên quan giữa điểm SLEDAI với đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng. Đặc điểm tổn thƣơng mô bệnh học thận của nhóm bệnh nhân nghiên cứu và phân loại theo ISN/RPS 2003. Đặc điểm chung tổn thƣơng mô bệnh học thận. Phân loại tổn thƣơng mô bệnh học theo ISN/RPS 2003.

Đối chiếu tổn thƣơng mô bệnh học với các đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng. Đặc điểm tổn thƣơng dạng hoạt động và mạn tính ở các nhóm bệnh nhân theo phân loại ISN/RPS 2003. Mối liên quan giữa tổn thƣơng mô bệnh học với mức độ hoạt động qua thang điểm SLEDAI. Đa hình kiểu gen STAT4, CDKN1A và IRF5 ở nhóm nghiên cứu và mối liên quan kiểu gen với biểu hiện lâm sàng và cận lâm sàng.

Đa hình kiểu gian STAT4. Đa hình kiểu gen CDKN1A. Đa hình kiểu gen IRF5. Mối liên quan giữa kiểu gen với tổn thƣơng mô bệnh học và mức độ hoạt động bệnh qua thang điểm SLEDAI.

Mối liên quan giữa kiểu gen với thang điểm SLEDAI. Mối liên quan giữa kiểu gen với tổn thƣơng mô bệnh học. Mối liên quan giữa kiểu gen và thời gian mắc bệnh. 95 CHƢƠNG 4 BÀN LUẬN.

Đặc điểm chung của đối tƣợng nghiên cứu. Đặc điểm tuổi. Đặc điểm về giới. Thời gian mắc bệnh và yếu tố gia đình.

Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng theo thang điểm SLEDAI. Đánh giá mức độ hoạt động viêm thận lupus bằng thang điểm SLEDAI. Đánh giá mức độ hoạt động theo thang điểm SLEDAI. Mối liên quan giữa điểm SLEDAI với đặc điểm lâm sàng.

Mối tƣơng quan giữa điểm SLEDAI với cận lâm sàng. Đặc điểm tổn thƣơng mô bệnh học viêm thận lupus và phân loại theo ISN/RPS2003. Đặc điểm tổn thƣơng chung trên mô bệnh học nhóm bệnh nhân nghiên cứu 112 4. Đặc điểm lắng đọng miễn dịch trên miễn dịch huỳnh quang.

Phân loại tổn thƣơng mô bệnh học theo ISN/RPS 2003. Chỉ số hoạt động và mạn tính. Mối liên quan giữa tổn thƣơng trên mô bệnh học với các biểu hiện lâm sàng 119 4. Mối liên quan giữa tổn thƣơng mô bệnh học với một số xét nghiệm cận lâm sàng.

Mối liên quan giữa tổn thƣơng mô bệnh học với điểm SLEDAI. Đa hình thái gen STAT4, CDKN1A và IRF5 của nhóm bệnh nhân viêm thận lupus và nhóm chứng. Đa hình kiểu gen STAT4. Đa hình kiểu gen CDKN1A.

Đa hình kiểu gen IRF5.133 CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC i DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Tỷ lệ xuất hiện các triệu chứng lâm sàng trong LBĐHT. Bảng phân loại mô bệnh học viêm thận lupus theo WHO 1982. So sánh các thang điểm đánh giá độ hoạt động của LBĐHT.

Giá trị các xét nghiệm Ig. Bảng phân loại tổn thƣơng mô bệnh học viêm thận lupus theo ISN/RPS 2003. Loại tổn thƣơng cầu thận hoạt động và mạn tính theo ISN/RPS. Tính điểm chỉ số hoạt động (AI) và mạn tính (CI) theo NIH.

Đặc điểm tuổi và giới của nhóm nghiên cứu. Thời gian mắc bệnh và yếu tố gia đình. Tình trạng thiếu máu của nhóm bệnh nhân nghiên cứu. Đặc điểm xét nghiệm sinh hóa, phân tích nƣớc tiểu và miễn dịch của nhóm bệnh nhân nghiên cứu.

Các tham số của chỉ số SLEDAI ở nhóm bệnh nhân nghiên cứu. Phân loại mức độ hoạt động theo điểm SLEDAI. Phân bố điểm SLEDAI theo hệ cơ quan. Phân bố điểm SLEDAI theo giới.

Mối liên quan giữa điểm SLEDAI với các triệu chứng lâm sàng. Mối liên quan giữa điểm SLEDAI với các đặc điểm cận lâm sàng. Các loại tổn thƣơng dạng hoạt động thƣờng gặp. Đặc điểm tổn thƣơng cầu thận, ống thận, mô kẽ và mạch máu.

Phân loại chi tiết dƣới class của class III và IV. Phân loại chỉ số hoạt động (AI) dựa trên mô bệnh học. Phân loại chỉ số mạn tính (CI) dựa trên mô bệnh học. Mối liên quan giữa tổn thƣơng mô bệnh học với lâm sàng.

Mối liên quan giữa tổn thƣơng mô bệnh học với cận lâm sàng. Mối liên quan tổn thƣơng mô bệnh học với xét nghiệm miễn dịch. Tỷ lệ xuất hiện tổn thƣơng hoạt động ở các class. Tỷ lệ gặp tổn thƣơng dạng mạn tính ở các class.

So sánh giá trị trung bình chỉ số hoạt động (AI) ở các nhóm tổn thƣơng thận theo ISN/RPS 2003 .