Luận án tiến sĩ: Rối loạn chức năng phụ nữ mãn kinh tại Huế và hiệu quả điều trị

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y - DƯỢC NGUYỄN ĐÌNH PHƯƠNG THẢO NGHIÊN CỨU CÁC RỐI LOẠN CHỨC NĂNG Ở PHỤ NỮ MÃN KINH TẠI THÀNH PHỐ HUẾ VÀ HIỆU QUẢ CỦA MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐIỀU TRỊ Chuyên ngành: SẢN PHỤ KHOA Mã số: 62.31 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS. CAO NGỌC THÀNH PGS. NGUYỄN VŨ QUỐC HUY HUẾ - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trong luận án này là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nghiên cứu nào khác.

Tác giả luận án Nguyễn Đình Phương Thảo MỤC LỤC Trang ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Định nghĩa, chẩn đoán, các giai đoạn của mãn kinh và phân loại mãn kinh. Dịch tể học mãn kinh.

Những thay đổi nội tiết thời kỳ mãn kinh. Thay đổi giải phẩu của cơ quan sinh dục nữ ở phụ nữ mãn kinh. Những rối loạn chức năng của phụ nữ mãn kinh. Các phương pháp điều trị những rối loạn chức năng ở phụ nữ mãn kinh.

Tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong nước. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Xử lý số liệu. Biện pháp khắc phục sai số. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu. Các dấu hiệu rối loạn chức năng ở phụ nữ mãn kinh. Hiệu quả của các biện pháp điều trị rối loạn chức năng ở phụ nữ mãn kinh. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu.

Các dấu hiệu rối loạn chức năng ở phụ nữ mãn kinh. Hiệu quả của các biện pháp điều trị rối loạn chức năng ở phụ nữ mãn kinh. 129 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ACTH : Adrenocorticotropic Horrmon (Nội tiết tố kích thích vỏ thượng thận) DHEA : Dehydroepiandrosteron DHEAS : Dehydroepiandrosteron sulfat E2 : Estradiol E1 : Estrone FSH : Follicle Stimulating Hormone (Nội tiết tố kích thích nang noãn) GnRH : Gonadotropin - releasing hormone (Nội tiết tố giải phóng-nội tiết tố hướng sinh dục) H-P-O : Hypothalamus Pituitary Ovarian (Hạ đồi – Tuyến yên – Buồng trứng) HRT : Hormone Replacement Therapy (Liệu pháp nội tiết thay thế: LPNTTT) INH-B : Inhibin B LH : Luteinizing Hormone (Nội tiết tố kích thích hoàng thể hóa) MHT : Menopausal Hormone Therapy (Liệu pháp nội tiết mãn kinh) SHBG : Sex hormone binding globulin (Globulin gắn hormone sinh dục) SERMs : Selective Estrogen Receptors Modulators Chất điều hòa thụ thể estrogen chọn lọc FSFI : Femal Sexual Function Index (Chỉ số Chức năng tình dục nữ) RLCN : Rối loạn chức năng WHO : World Health Organization: Tổ chức Y tế Thế giới CSFQ-14 : 14-Item Changes in Sexual Functioning Questionnaire (Bộ công cụ đánh giá chức năng tình dục theo thang điểm CSFQ-14) UQOL : Utian Quality of Life Scale (Bộ công cụ đánh giá chất lượng sống theo thang điểm UQOL) DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 3. Phân bố theo trình độ học vấn, nghề nghiệp, kinh tế, hôn nhân, số con.

Phân bố theo số lần mang thai. Tuổi mãn kinh trung bình theo độ tuổi có kinh lần đầu. Tuổi mãn kinh trung bình theo trình độ học vấn. Tuổi mãn kinh trung bình theo tình trạng hôn nhân.

Nồng độ estradiol trung bình theo tuổi mãn kinh. Phân bố mẫu nghiên cứu theo kết quả Pap/smear với nồng độ estradiol huyết thanh. Kết quả đo pH dịch âm đạo. Sự xuất hiện các triệu chứng rối loạn vận mạch, tâm sinh lý và cơ xương khớp trong mẫu nghiên cứu.

Sự xuất hiện các triệu chứng rối loạn niệu dục trong mẫu nghiên cứu. Liên quan giữa estradiol với các biểu hiện về vận mạch theo nhóm mãn kinh. Rối loạn về tâm sinh lý theo nhóm mãn kinh. Phân bố đặc điểm về rối loạn cơ xương khớp theo nhóm mãn kinh.

Phân bố triệu chứng rối loạn tiểu tiện theo nhóm mãn kinh. Phân bố triệu chứng rối loạn sinh dục theo nhóm mãn kinh. Chỉ số chất lượng sống chung theo thang điểm UQOL trước điều trị. Chỉ số chức năng tình dục theo thang điểm CSFQ trước điều trị.

Tương quan giữa Estradiol với các triệu chứng rối loạn chức năng ở nhóm nghiên cứu trước điều trị. Triệu chứng rối loạn vận mạch trước và sau điều trị. Sự cải thiện số cơn bốc hỏa trước và sau can thiệp. Triệu chứng rối loạn tâm sinh lý trước và sau điều trị.

Triệu chứng cơ xương khớp trước và sau điều trị. Tác dụng không mong muốn của nhóm điều trị Cyclo-progynova. Chất lượng sống và chức năng tình dục trước và sau điều trị. Tương quan giữa Estradiol với các triệu chứng rối loạn chức năng ở nhóm nghiên cứu trước điều trị.

Triệu chứng rối loạn niệu dục trước và sau điều trị. Triệu chứng rối loạn tâm sinh lý trước và sau điều trị. Triệu chứng cơ xương khớp trước và sau điều trị. Tác dụng không mong muốn của nhóm điều trị Ovestin.

Chất lượng sống và chức năng tình dục trước và sau điều trị Ovestin. Tương quan giữa Estradiol với các triệu chứng rối loạn chức năng ở nhóm nghiên cứu trước điều trị. Triệu chứng rối loạn vận mạch trước và sau điều trị. Sự cải thiện số cơn bốc hỏa trước và sau can thiệp.

Triệu chứng rối loạn tâm sinh lý trước và sau điều trị. Triệu chứng rối loạn niệu dục trước và sau can thiệp. Triệu chứng rối loạn cơ, xương, khớp trước và sau can thiệp. Chất lượng sống và chức năng tình dục trước và sau can thiệp.

95 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 3. Phân bố tuổi. Phân bố mẫu nghiên cứu theo tuổi mãn kinh. Phân bố mẫu nghiên cứu theo số năm mãn kinh.

Tương quan giữa Estradiol với triệu chứng rối loạn vận mạch trước can thiệp. Tương quan giữa Estradiol với triệu chứng rối loạn tâm sinh lý trước can thiệp. Tương quan giữa Estradiol với triệu chứng rối loạn niệu dục trước can thiệp. Tương quan giữa Estradiol với triệu chứng rối loạn tâm sinh lý trước can thiệp.

Tương quan giữa Estradiol với triệu chứng rối loạn tâm sinh lý trước can thiệp. 91 DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 2. Kỹ thuật lấy mẫu tế bào và phết lên lam. 57 DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ Trang Sơ đồ 2.

Thiết kế nghiên cứu mô tả và can thiệp giảm rối loạn chức năng. Sơ đồ can thiệp nhóm1 (Nhóm có rối loạn vận mạch). Sơ đồ can thiệp nhóm 2 (Nhóm có rối loạn niệu dục). Sơ đồ can thiệp nhóm 3 (Nhóm có một trong các triệu chứng RLCN).

65 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Mãn kinh là tình trạng không hành kinh vĩnh viễn và không còn khả năng sinh sản tự nhiên, là một hiện tượng sinh lý bình thường do buồng trứng suy tàn, các hormon sinh dục không còn được chế tiết dẫn đến những biến đổi và rối loạn tạm thời một số chức năng tâm sinh lý [3], [6], [124]. Mãn kinh được xác định khi người phụ nữ không hành kinh 12 tháng. Hơn 80% phụ nữ có những thay đổi ảnh hưởng không nhỏ tới cuộc sống ở quanh thời kỳ mãn kinh. Ở các nước phát triển, tuổi mãn kinh trung bình là 51-52 [110].

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tuổi mãn kinh trung bình là 50 nhưng cũng có thể xảy ra giữa 40 đến 60 tuổi [153]. Phạm Minh Đức và cộng sự (2004), nghiên cứu mãn kinh bảy vùng sinh thái đại diện cho Việt Nam, tuổi mãn kinh trung bình phụ nữ Việt Nam là 46-52 [7]. Theo Cao Ngọc Thành (1990-1998), tuổi mãn kinh trung bình của phụ nữ tại thành phố Huế là 49,54 ± 3,27 [30]. Bước vào tuổi mãn kinh, người phụ nữ có nguy cơ cao đối với bệnh tật do tình trạng thiếu hụt estrogen (là nguyên nhân chính) và gánh nặng của tuổi tác cũng như môi trường sống và điều kiện xã hội.

Ngoài những rối loạn về tâm sinh lý và các triệu chứng cơ năng như bốc hỏa, vã mồ hôi đêm, rối loạn giấc ngủ, khô âm đạo, giảm ham muốn tình dục, người phụ nữ còn phải đối mặt với nguy cơ của bệnh tim mạch, bệnh loãng xương, bệnh Alzheimer.làm giảm chất lượng sống, hiệu quả lao động cũng như hạnh phúc gia đình của phụ nữ mãn kinh [26], [69]. Theo Tổng cục Thống kê năm 2010, tuổi thọ trung bình của phụ nữ Việt Nam là 72,4 tuổi [28]. Như vậy sau mãn kinh, phụ nữ còn sống thêm trung bình là 25 năm nữa. Vì vậy những rối loạn trong thời kỳ mãn kinh hiện nay đang là mối quan tâm của chuyên ngành Sản Phụ khoa ở Việt Nam nói riêng và ngành Sản Phụ khoa trên thế giới nói chung.

2 Theo khuyến cáo của Hiệp hội Mãn kinh Quốc tế, cửa sổ thời gian tốt nhất để điều trị những triệu chứng rối loạn chức năng ở phụ nữ mãn kinh là thời gian mãn kinh dưới 10 năm và phụ nữ mãn kinh dưới 60 tuổi, bởi vì ở lứa tuổi này nếu được điều trị sẽ đem lại kết quả và nhiều lợi ích hơn và sẽ làm giảm nguy cơ bệnh tật so với nhóm phụ nữ mãn kinh trên 60 tuổi [48]. Đã có nhiều nghiên cứu về mãn kinh nhưng vấn đề mãn kinh luôn luôn mới, vì số lượng phụ nữ cao tuổi ngày càng tăng. Bên cạnh đó những sinh hoạt thói quen của cá nhân, vùng miền nơi cư trú ảnh hưởng đến những rối loạn chức năng cũng như chất lượng sống của phụ nữ mãn kinh. Vì vậy phát hiện những rối loạn chức năng cũng như các triệu chứng thiếu hụt estrogen để có những can thiệp kịp thời giảm gánh nặng của sức khỏe thời kỳ mãn kinh và cải thiện chất lượng sống hiện nay cho phụ nữ mãn kinh là hết sức cần thiết của chuyên ngành Sản Phụ khoa và xã hội.

Huế là một thành phố ở miền Trung Việt Nam, phụ nữ Huế vẫn giữ nhiều thói quen, phong tục tập quán ảnh hưởng đến tình trạng mãn kinh.