Luận án tiến sĩ Nguyễn Văn Hùng: TP53 và Ki-67 trong ung thư tế bào đáy/vảy da đầu cổ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN VĂN HÙNG NGHIÊN CỨU MỨC XÂM LẤN VÀ BỘC LỘ GEN TP53, Ki-67 TRONG UNG THƯ TẾ BÀO ĐÁY VÀ TẾ BÀO VẢY DA ĐẦU MẶT CỔ LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN VĂN HÙNG NGHIÊN CỨU MỨC XÂM LẤN VÀ BỘC LỘ GEN TP53, Ki-67 TRONG UNG THƯ TẾ BÀO ĐÁY VÀ TẾ BÀO VẢY DA ĐẦU MẶT CỔ Chuyên ngành : UNG THƯ Mã số : 62720149 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. TẠ VĂN TỜ HÀ NỘI LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo sau đại học, Bộ môn Ung thư - Trường Đại học Y Hà Nội, Ban Giám đốc, Phòng Kế hoạch Tổng hợp, Khoa Ngoại Đầu Cổ, Khoa Giải phẫu bệnh - Bệnh viện K đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập. Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới: PGS. Tạ Văn Tờ - người Thầy đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án, bổ sung cho tôi nhiều kiến thức chuyên môn và những kinh nghiệm quý báu trong nghiên cứu.

Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc đến: PGS. Nguyễn Văn Hiếu, PGS. Lê Văn Quảng, PGS. Vũ Hồng Thăng, TS.

Nguyễn Phi Hùng đã đóng góp cho tôi nhiều ý kiến quý báu để tôi hoàn thành luận án này. Các Thầy Cô, anh chị đồng nghiệp cùng toàn thể cán bộ nhân viên trong Bộ môn Ung thư - Trường Đại học Y Hà Nội đã nhiệt tình giảng dạy và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập tại Bộ môn. Các đồng nghiệp tại Khoa GPB, Phòng Xét nghiệm SHPT đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn, hỗ trợ và giúp đỡ tôi thực hiện kỹ thuật trong phân tích giải phẫu bệnh và xét nghiệm gen. Các đồng nghiệp tại Khoa Ngoại Đầu Cổ đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình hoàn thành luận án này.

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn và chia sẻ thành quả nhỏ bé này với tất cả những người thân trong gia đình tôi, bè bạn đã luôn động viên, giúp đỡ, tạo những điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành tốt chương trình học tập và thực hiện thành công luận án này. Đặc biệt, tôi xin được cảm ơn những bệnh nhân - những người không may mắn bị mắc bệnh nhưng đã giúp tôi có được những thông tin quý báu để tiến hành nghiên cứu này. Nguyễn Văn Hùng LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nguyễn Văn Hùng, nghiên cứu sinh khóa 30 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Ung thư, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy Tạ Văn Tờ.

Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam 3. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Người viết cam đoan Nguyễn Văn Hùng MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

MÔ HỌC CỦA DA. Phần phụ của da. DỊCH TỄ HỌC UNG THƯ DA. Ung thư tế bào đáy.

Ung thư tế bào vảy. SINH BỆNH HỌC UTTB ĐÁY VÀ UTTB VẢY. Ung thư tế bào đáy. Ung thư tế bào vảy.

ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG UNG THƯ DA. Triệu chứng lâm sàng. Phân loại giai đoạn theo TNM. MÔ BỆNH HỌC UNG THƯ DA.

Phân loại mô bệnh học UTTB đáy. Mô bệnh học và độ mô học UTTB vảy. ĐIỀU TRỊ UNG THƯ DA. NGHIÊN CỨU VỀ GEN TP53 TRONG UNG THƯ DA.

Cấu trúc gen TP53. Chức năng gen TP53. Cơ chế bệnh sinh ung thư da. Phương pháp phát hiện đột biến gen TP53.

NGHIÊN CỨU VỀ KI-67 TRONG UNG THƯ DA. Vai trò và chức năng trong cơ chế bệnh sinh liên quan đến Ki-67. Phương pháp phát hiện và một số nghiên cứu liên quan đến Ki-67. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI.

Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.

Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân. Tiêu chuẩn loại trừ. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu:.

Cỡ mẫu nghiên cứu. Kỹ thuật thu thập số liệu. Cách thức tiến hành. XỬ LÝ SỐ LIỆU.

KHÍA CẠNH ĐẠO ĐỨC CỦA ĐỀ TÀI. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG. Tuổi và giới tính.

Tỷ lệ của UTTB đáy và UTTB vảy. Vị trí tổn thương. Kích thước u. ĐẶC ĐIỂM MÔ BỆNH HỌC.

Phân loại hình thái học UTTB đáy. Phân độ mô học UTTB vảy. ĐÁNH GIÁ MỨC XÂM LẤN CỦA UT DA. Khoảng cách tới rìa u.

Liên quan giữa diện cắt dương tính với thể GPBL. Diện cắt dương tính ở các hình thái UTTB đáy. Diện cắt dương tính ở các độ mô học UTTB vảy. Diện cắt dương tính ở các vị trí u.

Diện cắt dương tính ở các kích thước u. KẾT QUẢ NHUỘM HMMD VỚI P53 VÀ KI-67. Liên quan giữa mức độ dương tính p53 và Ki-67 với thể GPBL. Đối chiếu bộc lộ p53, Ki-67 với thể lâm sàng UTTB đáy.

Đối chiếu bộc lộ p53, Ki-67 với độ mô học UTTB vảy. Mối liên quan giữa bộc lộ p53, Ki-67 và kích thước u. KẾT QUẢ GIẢI TRÌNH TỰ GEN TP53. Phân loại đột biến gen TP53.

Các loại đột biến TP53. Tình trạng đột biến gen TP53 trên các exon. Biểu hiện tình trạng đột biến gen TP53 UTTB đáy và UTTB vảy.Tình trạng đột biến TP53 ở các thể lâm sàng UTTB đáy. Tình trạng đột biến TP53 theo độ mô học UTTB vảy.

Liên quan giữa bộc lộ p53 bằng HMMD và đột biến gen TP53. Liên quan giữa bộc lộ Ki-67 bằng HMMD và đột biến gen TP53. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG. Tuổi và giới tính.

Tỷ lệ của UTTB đáy và UTTB vảy. Phân bố theo vị trí tổn thương. Phân bố theo kích thước tổn thương. ĐẶC ĐIỂM GIẢI PHẪU BỆNH.

Đặc điểm đại thể UTTB đáy. Đặc điểm mô bệnh học UTTB vảy. ĐÁNH GIÁ MỨC XÂM LẤN CỦA UT DA. Khoảng cách tới rìa u.

Liên quan giữa diện cắt dương tính xa nhất với thể GPBL. Diện cắt dương tính theo vị trí u. Diện cắt dương tính theo kích thước u. Mức xâm lấn đáy u.

ĐẶC ĐIỂM BỘC LỘ P53 VÀ KI-67 BẰNG HÓA MÔ MIỄN DỊCH. Mối tương quan giữa HMMD với thể GPBL ung thư da. Mối liên quan giữa HMMD và kích thước u. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM ĐỘT BIẾN GEN TP53.

Các loại đột biến gen TP53. Tình trạng đột biến gen TP53 ở UTTB đáy và UTTB vảy. Mối liên quan giữa đột biến gen TP53 và dấu ấn HMMD.112 DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Phần viết tắt Tên tiếng Anh Tên tiếng Việt AJCC American Joint Committee on Ủy ban liên ngành của Cancer Hoa kỳ về ung thư CS Cộng sự EGFR Epidermal growth factor Thụ thể yếu tố phát triển receptor biểu mô EMA Epithelial membrane antigen Kháng nguyên màng biểu mô GPBL Pathology Giải phẫu bệnh lý HE Hematoxylin-Eosin Nhuộm Hematoxylin- Eosin HMMD Immunohistochemistry Hóa mô miễn dịch MBH Mô bệnh học PCR Polymerase Chain Reaction Phản ứng tổng hợp chuỗi TCYTTG WHO Tổ chức Y tế Thế giới TP53 Tumor p53 Gen TP53 UT Cancer Ung thư UTTB Ung thư tế bào DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Các dấu ẩn miễn dịch dùng trong nhuộm HMMD.2: Trình tự mồi.3: Thành phần phản ứng PCR.4: Chu trình nhiệt phản ứng PCR.5: Thành phần phản ứng.6: Chu trình nhiệt cho phản ứng PCR giải trình tự:.1: Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi.2: Tỷ lệ UTTB đáy và UTTB vảy.3: Phân bố theo vị trí tổn thương.4: Phân bố kích thước u.5: Phân bố theo tính chất u.6: Khoảng cách tới rìa u.7: Mối liên quan giữa diện cắt dương tính xa nhất và thể GPBL.8: Đối chiếu diện cắt dương tính xa nhất với các thể lâm sàng UTTB đáy.9: Đối chiếu diện cắt dương tính xa nhất với độ mô học UTTB vảy.10: Đối chiếu diện cắt dương tính xa nhất với vị trí u.11: Diện cắt dương tính xa nhất ở các kích thước u.12: Mức xâm lấn của đáy u với thể GPBL.13: Mối liên quan giữa mức độ dương tính p53 với thể GPBL.14: Mối liên quan giữa mức độ dương tính Ki-67 với thể GPBL.15: Đối chiếu bộc lộ p53 và Ki-67 với thể lâm sàng UTTB đáy.16: Đối chiếu bộc lộ p53, Ki-67 với độ mô học UTTB vảy.17: Mối liên quan giữa bộc lộ p53 và kích thước u.18: Mối liên quan giữa HMMD Ki-67 và kích thước u.19: Phân loại đột biến gen TP53.20: Các loại đột biến TP53.21: Tình trạng đột biến gen TP53 trên các exon.22: Tình trạng đột biến gen TP53 trên 2 loại UT.23: Tình trạng đột biến TP53 ở các thể lâm sàng UTTB đáy.24: Tình trạng đột biến TP53 theo độ mô học UTTB vảy.25: Mối liên quan bộc lộ p53 bằng HMMD và đột biến gen TP53 79 Bảng 3.26: Liên quan giữa bộc lộ Ki-67 bằng HMMD và đột biến TP53.1: Tỷ lệ thể GPBL theo một số nghiên cứu trên thế giới.2: Tỷ lệ hình thái tổn thương UTTB đáy theo một số nghiên cứu 90 Bảng 4.3: Tỷ lệ p53 dương tính ở một số nghiên cứu.4: Tỷ lệ đột biến gen TP53 theo một số nghiên cứu.107 DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 1.1: Giải phẫu da.2: Hình ảnh minh họa phân làm 4 độ (grading) biệt hoá.3: Quy trình phẫu thuật Mohs và các lớp cắt Mohs.4: Cấu trúc của gen TP53.5: Vai trò của TP53 trong phân bào.6: Cơ chế kiểm soát chu kỳ tế bào của TP53 qua trung gian p21.7: Cơ chế tác động của tia UV làm biến đổi DNA.8: Chu kỳ tế bào: M: các giai đoạn phân bào; G1, S, G2 là các pha của giai đoạn gian kỳ.9: Cấu trúc protein p53 .10: Hình ảnh giải trình tự gen trên máy giải trình tự gen tự động.1: Mô tả phẫu tích bệnh phẩm UT da nghiên cứu mức xâm lấn.2: Máy BENCH MARK XT hiệu VENTANA.3: Máy tách mẫu LabGard Class II, Biological Safety Cabinets.4: Hệ thống UPV chụp ảnh gel, xác định kích thước DNA.5: Máy xác định trình tự gen ABI PRIMSM 3100 Gennetic Analyzer .1: Tiêu bản nhuộm H.E x 400 lần ở UTTB đáy và UTTB vảy.2: Hình ảnh nhuộm HMMD với p53 x 400 trong UTTB đáy.3: Hình ảnh nhuộm HMMD với p53 x 400 trong UTTB vảy.4: Hình ảnh nhuộm HE x 400 với Ki-67 trong UTTB đáy.5: Hình ảnh nhuộm HMMD với Ki-67 trong UTTB vảy.6: Kết quả điện di sản phẩm PCR trên gel Agarose.7: Một số hình ảnh đột biến gen TP53 trên các exon.1: Vị trí UT da thường gặp vùng đầu mặt .