Luận án TS Đinh Huy Cương: TVĐĐ CSC, CHT & hiệu quả tiêm Methylprednisolon

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y ĐINH HUY CƯƠNG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG HÌNH ẢNH CỘNG HƯỞNG TỪ VÀ HIỆU QUẢ CỦA PHƯƠNG PHÁP TIÊM METHYLPREDNISOLON ACETAT NGOÀI MÀNG CỨNG Ở BỆNH NHÂN THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM CỘT SỐNG CỔ LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y ĐINH HUY CƯƠNG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG HÌNH ẢNH CỘNG HƯỞNG TỪ VÀ HIỆU QUẢ CỦA PHƯƠNG PHÁP TIÊM METHYLPREDNISOLON ACETAT NGOÀI MÀNG CỨNG Ở BỆNH NHÂN THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM CỘT SỐNG CỔ Chuyên ngành: Khoa học Thần kinh Mã số: 9720159 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Văn Chương 2. Nhữ Đình Sơn HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ÐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả Ðinh Huy Cương MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục hình ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Một số vấn đề về thoát vị đĩa đệm cột sống cổ. Đặc điểm giải phẫu cột sống cổ.

Giải phẫu chức năng cột sống cổ. Cơ chế bệnh căn, bệnh sinh thoát vị đĩa đệm. Bệnh căn và cơ chế gây đau trong thoát vị đĩa đệm cột sống cổ. Bệnh sinh thoát vị đĩa đệm cột sống cổ.

Đặc điểm lâm sàng, cộng hưởng từ và chẩn đoán thoát vị đĩa đệm cột sống cổ. Đặc điểm lâm sàng thoát vị đĩa đệm cột sống cổ. Phân loại mức độ thoát vị đĩa đệm. Triệu chứng lâm sàng.

Chẩn đoán thoát vị đĩa đệm cột sống cổ. Chẩn đoán phân biệt thoát vị đĩa đệm cột sống cổ. Điều trị thoát vị đĩa đệm cột sống cổ. Điều trị bảo tồn.

Các phương pháp can thiệp tối thiểu. Điều trị phẫu thuật thoát vị đĩa đệm cột sống cổ. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân. Tiêu chuẩn loại trừ. Phương pháp nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu lâm sàng. Nội dung nghiên cứu cận lâm sàng. Nghiên cứu điều trị. Đánh giá kết quả điều trị.

Phương pháp xử lý thống kê. Đạo đức trong nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung của nhóm bệnh nhân nghiên cứu.

Đặc điểm lâm sàng. Đặc điểm hình ảnh thoát vị đĩa đệm trên phim cộng hưởng từ. Đánh giá hiệu quả điều trị và tính an toàn của các phương pháp can thiệp ở 2 nhóm bệnh nhân. Đánh giá hiệu quả điều trị trên lâm sàng với triệu chứng đau.

Hiệu quả điều trị trên phim cộng hưởng từ. Tổng hợp hiệu quả kết quả điều trị của 2 phương pháp can thiệp. Tác dụng không mong muốn và diễn biến trong điều trị. Đặc điểm chung của nhóm bệnh nhân nghiên cứu.

Đặc điểm về tuổi của nhóm bệnh nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng. Cách khởi phát. Hoàn cảnh khởi phát.

Các hội chứng lâm sàng. Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ. Số tầng thoát vị. Vị trí và số đĩa đệm thoát vị theo phim cộng hưởng từ.

Thể thoát vị. Mức độ hẹp ống sống cổ. Kết quả điều trị. Mức độ cải thiện triệu chứng trên lâm sàng.

Thay đổi chỉ số cận lâm sàng. Hiệu quả điều trị của các phương pháp. Tác dụng không mong muốn và biến chứng trong điều trị.124 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN Phần TT Phần viết đầy đủ viết tắt 1. APCR Anteroposterio compression ratio (chỉ số chèn ép trước – sau) 2.

BN Bệnh nhân 3. C1 Đốt sống cổ 1 4. C2 Đốt sống cổ 2 5. C3 Đốt sống cổ 3 6.

C4 Đốt sống cổ 4 7. C5 Đốt sống cổ 5 8. C6 Đốt sống cổ 6 9. C7 Đốt sống cổ 7 10.

CHT Cộng hưởng từ 11. CSC Cột sống cổ 12. ĐTG Điểm thuyên giảm 13. FDA Food and drug administration (cục quản lý thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ) 14.

HC Hội chứng 15. HDYH Hội đồng nghiên cứu y học Anh 16. HSTG Hệ số thuyên giảm 17. NDI Neck disability index (chỉ số mất chức năng) 18.

NMC Ngoài màng cứng 19. PX Phản xạ 20. PXGX Phản xạ gân xương 21. SSI Segmental stenotic index (chỉ số chèn ép khoanh đoạn) 22.

TK Thần kinh DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 2. Chức năng các rễ thần kinh cổ. Đặc điểm phân bố bệnh nhân theo tuổi. Đặc điểm nghề nghiệp.

Cách khởi phát. Hoàn cảnh khởi phát. Các hội chứng lâm sàng trước điều trị. Các triệu chứng của hội chứng cột sống cổ.

Các triệu chứng của hội chứng chèn ép rễ thần kinh. Các triệu chứng của hội chứng chèn ép rễ - tủy kết hợp. Mức độ đau trước điều trị theo thang điểm VAS. Sức cơ trước điều trị phân độ theo MRC.

Chỉ số suy giảm chức năngcột sống cổ trước điều trị. Đặc điểm số tầng thoát vị. Vị trí và số đĩa đệm thoát vị trên phim cộng hưởng từ. Số đĩa đệm thoát vị theo phim cộng hưởng từ của 2 nhóm.

Thể thoát vị trên ảnh cắt ngang (theo tổng số đĩa đệm thoát vị). Mức độ hẹp ống sống trên T2 cắt dọc. Mức độ chèn ép trên phim cộng hưởng từ. Đối chiếu chỉ số suy giảm chức năng cột sống cổ với mức độ chèn ép thần kinh……………………………………………………….

Phân bố bệnh nhân dựa vào mức độ chèn ép ống sống. Điểm VAS ở các thời điểm đánh giá. Phân bố bệnh nhân theo mức độ đau tại các thời điểm đánh giá. Mức độ cải thiện sức cơ tại các thời điểm đánh giá.75 Bảng Tên bảng Trang 3.

Đánh giá mức độ cải thiện chỉ số suy giảm chức năng cột sống cổ dựa vào điểm NDI tại các thời điểm. Mức độ cải thiện triệu chứng nói chung. So sánh điểm thuyên giảm và hệ số thuyên giảm VAS trước và sau điều trị 06 tháng giữa 2 nhóm. So sánh điểm thuyên giảm và hệ số thuyên giảm chỉ số suy giảm chức năng cột sống cổ trước và sau điều trị.

So sánh điểm thuyên giảm và hệ số thuyên giảm sức cơ trước và sau điều trị. So sánh điểm thuyên giảm và hệ số thuyên giảm chỉ số Torg. So sánh điểm thuyên giảm và hệ số thuyên giảm chỉ số chèn ép trước- sau (APCR) trước và sau điều trị. So sánh điểm thuyên giảm và hệ số thuyên giảm chỉ số chèn ép khoanh đoạn trước và sau điều trị.

So sánh điểm thuyên giảm và hệ số thuyên giảm độ chèn ép thần kinh trên cộng hưởng từ trước và sau điều trị. Kết quả điều trị sau 2 tuần và sau 6 tháng về lâm sàng và cộng hưởng từ. Tai biến, biến chứng sau can thiệp.83 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3. Đặc điểm phân bố bệnh nhân theo giới.

Mức độ cải hiện triệu chứng chung.78 DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ Tên sơ đồ Trang 1. Cơ chế bệnh sinh thoát vị đĩa đệm. Cơ chế giảm đau, chống viêm loại non-steroid và steroid. Các bước tiến hành kỹ thuật tiêm ngoài màng cứng cột sống cổ.

Thiết kế nghiên cứu.59 DANH MỤC HÌNH Hình Tên hình Trang 1. Giải phẫu vùng cột sống cổ. Trọng lượng của phần đầu cơ thể. Giải phẫu đám rối thần kinh cánh tay.

Liên quan giải phẫu đốt sống cổ. Mức độ thoát vị đĩa đệm. Một số kích thước quan trọng của ống sống cổ. Quá trình ngấm thuốc cản quang.

Sơ đồ định khu vận động cảm giác rễ thần kinh cổ. Kích thước ống ống cổ chỗ hẹp nhất. Đường kính trước sau cột tủy. Mức độ chèn ép thần kinh trên phim cộng hưởng từ cắt ngang.

Bộ kim Tuohy tiêm ngoài màng cứng. Bộc lộ và sát trùng vùng chọc kim. Trải khăn vô trùng để lộ vùng chọc kim. Xác đinh vị trí chọc kim.

Kiểm tra vị trí chọc trên C–arm. Gây tê vùng chọc kim. Tiến hành chọc kim. Lắp bơm tiêm thử test mất sức cản.

Ngừng tiến kim khi test (+). Bơm thuốc cản quang. Chụp kiểm tra trên C-arm. Tiêm thuốc khoang ngoài màng cứng.55 Hình Tên hình Trang 2.

Sát trùng lại và dán băng vô khuẩn. Thước tinh điểm VAS của hãng AstraZeneca. Cộng hưởng từ cột sống cổ. Cộng hưởng từ cột sống cổ.70 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Thoát vị đĩa đệm cột sống cổ là bệnh lý thường gặp ở Việt Nam cũng như trên thế giới.

Bệnh thường xảy ra ở những người trong độ tuổi lao động, hậu quả là làm giảm, mất khả năng lao động, ảnh hưởng nhiều tới chất lượng sống và đời sống kinh tế - xã hội [1], [2]. Trên thế giới, thoát vị đĩa đệm cột sống cổ có tỷ lệ mắc cao, là một gánh nặng kinh tế cho người bệnh và cho toàn xã hội [3].000 người dân thì có 18,6 người bị thoát vị đĩa đệm cột sống cổ [4]. Tại Việt Nam, theo Bùi Quang Tuyển (2010), trong số 2450 trường hợp thoát vị đĩa đệm cột sống được phẫu thuật tại Bệnh viện Quân y 103 từ 1998 đến 2003 thì thoát vị đĩa đệm cột sống cổ đứng thứ hai, chiếm 3,51% [5], theo Nguyễn Thị Tâm (2002), thoát vị đĩa đệm cột sống cổ là nguyên nhân thường gặp nhất gây tổn thương tủy sống và rễ thần kinh [6]. Thoát vị đĩa đệm cột sống cổ có bệnh cảnh lâm sàng rất đa dạng và phong phú.

Phương pháp chẩn đoán cộng hưởng từ cho hình ảnh chính xác, tuy nhiên các nghiên cứu vẫn cho thấy sự bất hài hòa rất rõ giữa lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh, mối liên quan này vẫn cần được nghiên cứu tiếp. Xã hội ngày càng phát triển, các hoạt động của con người ngày càng phong phú và phức tạp, mọi hoạt động hầu hết đều liên quan đến vận động của cột sống cổ, tỷ lệ thoát vị đĩa đệm cột sống cổ ngày càng gia tăng, vì vậy điều trị thoát vị đĩa đệm cột sống cổ là cấp thiết. Hiện nay có nhiều phương pháp điều trị thoát vị đĩa đệm cột sống cổ như: Điều trị bảo tồn, can thiệp tối thiểu và phẫu thuật [7], trong đó phương pháp điều trị bảo tồn vẫn là cơ bản, then chốt. Nhưng một số trường hợp, nếu chỉ điều trị bảo tồn đơn thuần, kết quả điều trị không cao, đôi khi không thành công.

Vấn đề đặt ra là làm thế nào để nâng cao chất lượng và hiệu quả của phương 2 pháp điều trị bảo tồn. Phương pháp tiêm khoang ngoài màng cứng cột sống cổ là một giải pháp tích cực với ưu điểm, thuốc kháng viêm được đưa vào khoang ngoài màng cứng, tiếp cận trực tiếp rễ thần kinh bị kích thích, bị phù viêm do đĩa đệm thoát vị chèn ép, do đó làm bệnh thuyên giảm nhanh.