Luận án tiến sĩ: Giá trị SANS & FNA chẩn đoán ung thư tụy - Nguyễn Trường Sơn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN TRƢỜNG SƠN NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ SIÊU ÂM NỘI SOI VÀ CHỌC HÚT BẰNG KIM NHỎ TRONG CHẨN ĐOÁN UNG THƢ TỤY LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN TRƢỜNG SƠN NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ SIÊU ÂM NỘI SOI VÀ CHỌC HÚT BẰNG KIM NHỎ TRONG CHẨN ĐOÁN UNG THƢ TỤY Chuyên ngành : Nội - Tiêu hóa Mã số : 62720143 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1.TS ĐÀO VĂN LONG 2.TS NGUYỄN THỊ VÂN HỒNG HÀ NỘI - 2017 LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Mặc dù gặp nhiều khó khăn nhưng tôi đã nhận được sự quan tâm, động viên, giúp đỡ quý báu của các thầy cô, bạn bè đồng nghiệp và những người thân trong gia đình. Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới: Ban Giám hiệu, Phòng Quản lý Đào tạo Sau Đại học, Bộ môn Nội Trường Đại học Y Hà Nội. Đảng ủy, Ban Giám đốc bệnh viện Bạch Mai.

Khoa Tiêu hóa, Trung tâm Giải phẫu bệnh và Tế bào học, Khoa Chẩn đoán hình ảnh, Khoa Ngoại và các Phòng ban chức năng bệnh viện Bạch Mai. Ban Giám đốc và Trung Tâm Nội soi bệnh viện Đại học Y Hà Nội. Ban Giám đốc bệnh viện Hữu Nghị Việt Đức.TS Đào Văn Long, người Thầy đã định hướng, quan tâm, giúp đỡ và trực tiếp hướng dẫn Tôi trong quá trình công tác, nghiên cứu và hoàn thành luận án này.TS Nguyễn Thị Vân Hồng, Cô luôn chỉ bảo, quan tâm và giúp đỡ Tôi trong quá trình công tác, nghiên cứu và hoàn thành luận án này.TS Tạ Long, PGS.TS Phạm Thị Thu Hồ đã chỉ dẫn tận tình, quan tâm và chỉnh sửa cho luận án của tôi được hoàn chỉnh. Các Thầy cô trong Hội đồng cấp cơ sở, cấp Trường đã dành nhiều thời gian quý báu để góp ý, chỉnh sửa luận án của tôi được hoàn thiện.

Vũ Trường Khanh, TS Nguyễn Công Long, PGS.TS Nguyễn Văn Hưng, Ths Phạm Văn Tuyến, TS Đào Việt Hằng, CN Đào Việt Quân, Ths Vũ Thị Vựng đã đóng góp nhiều ý kiến quý báu, sự quan tâm, động viên Tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này.TS Hoàng Minh Hằng - Bộ môn Toán tin Trường Đại học Y Hà Nội đã giúp đỡ tôi tận tình để luận án được hoàn thiện. Tôi cũng xin được bày tỏ tình cảm và lòng biết ơn chân thành tới bệnh nhân, gia đình họ luôn ủng hộ và giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày 31 tháng 3 năm 2017 Nguyễn Trường Sơn LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nguyễn Trường Sơn, nghiên cứu sinh khóa 29 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Nội - Tiêu hóa, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy Đào Văn Long và Cô Nguyễn Thị Vân Hồng.

Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày 31 tháng 03 năm 2017 Ngƣời viết cam đoan Nguyễn Trường Sơn DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AJCC America Joint Committee on Cancer - Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ CA 19.9 CHT Cộng hưởng từ CLVT Cắt lớp vi tính ĐMMTTT Động mạch mạc treo tràng trên ĐMTT Động mạch thân tạng SA Siêu âm bụng SANS Siêu âm nội soi TNM Tumor, Nodes, Metastasis - Khối u, hạch, di căn UTT Ung thư tụy MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cảm ơn Lời cam đoan Chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu Danh mục hình Danh mục sơ đồ ĐẶT VẤN ĐỀ.

1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Giải phẫu, mối liên quan và hình ảnh tụy bình thường trên SANS. Dịch tễ học và các yếu tố nguy cơ ung thư tụy. Dịch tễ học ung thư tụy.

Một số yếu tố nguy cơ gây ung thư tụy. Đặc điểm lâm sàng ung thư tụy. Các phương pháp cận lâm sàng chẩn đoán ung thư tụy. Dấu ấn sinh học chỉ điểm ung thư.

Các phương pháp hình ảnh chẩn đoán ung thư tụy. Siêu âm nội soi chẩn đoán ung thư tụy. Khái niệm, lịch sử phát triển SANS và chọc hút bằng kim nhỏ. Các loại đầu dò siêu âm nội soi.

Chỉ định siêu âm nội soi hệ mật tụy. Siêu âm nội soi chẩn đoán ung thư tụy. Giá trị siêu âm nội soi chẩn đoán hạch ổ bụng. Giá trị siêu âm nội soi chẩn đoán xâm lấn mạch máu.

Phân độ giai đoạn ung thư tụy theo AJCC - 2010. Một số hạn chế của siêu âm nội soi trong thăm khám tụy. Chọc hút bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm nội soi. Chỉ định chọc hút bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn của SANS.

Chọn kim chọc hút. Tế bào học và mô bệnh học ung thư tụy. Số lần đưa kim ra vào trong một lần chọc hút. Giá trị chọc hút bằng kim nhỏ qua SANS chẩn đoán ung thư tụy.

Tai biến chọc hút bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn siêu âm nội soi. Một số phương pháp khác lấy tế bào chẩn đoán ung thư tụy. Chỉ định điều trị ung thư tụy. Chỉ định cắt bỏ u tụy.

Chỉ định tương đối cắt bỏ u tụy. Các trường hợp không cắt bỏ u tụy. Tình hình nghiên cứu giá trị siêu âm nội soi tại Việt Nam. 39 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân vào nhóm nghiên cứu. Tiêu chuẩn loại trừ khỏi nghiên cứu.

Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân chọc hút tế bào. Tiêu chuẩn chẩn đoán ung thư tụy trên siêu âm nội soi. Tiêu chuẩn tế bào học chẩn đoán ung thư tụy. Tiêu chuẩn chẩn đoán và phân loại mô bệnh học ung thư tụy.

Tiêu chuẩn chẩn đoán cuối cùng. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Chọn cỡ mẫu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu. Các chỉ số nghiên cứu. Xử lý số liệu.

Đạo đức nghiên cứu. 63 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung ung thư tụy. Một số đặc điểm của nhóm bệnh nhân nghiên cứu.

Đặc điểm về tuổi và giới tính. Đặc điểm phân bố bệnh theo nhóm tuổi trong ung thư tụy. Đặc điểm lâm sàng ung thư tụy. Đặc điểm triệu chứng cơ năng ung thư tụy.

Đặc điểm triệu chứng thực thể ung thư tụy. Đặc điểm cận lâm sàng ung thư tụy. Đặc điểm xét nghiệm huyết học, sinh hóa máu trong ung thư tụy. Đặc điểm xét nghiệm CA 19.9 huyết thanh trong ung thư tụy.

Đặc điểm siêu âm ung thư tụy. Đặc điểm chụp cắt lớp vi tính ung thư tụy. Đặc điểm chụp cộng hưởng từ ung thư tụy. Đặc điểm siêu âm nội soi ung thư tụy.

Đặc điểm chọc hút bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn siêu âm nội soi. Đặc điểm phẫu thuật ung thư tụy. Giá trị của siêu âm nội soi trong chẩn đoán ung thư tụy. Giá trị siêu âm nội soi chẩn đoán ung thư tụy.

Giá trị siêu âm nội soi chẩn đoán ung thư tụy khối nhỏ. Giá trị siêu âm nội soi chẩn đoán ung thư đầu tụy. Giá trị siêu âm nội soi trong chẩn đoán hạch ổ bụng. Giá trị của SANS trong chẩn đoán xâm lấn mạch máu.

Giá trị chọc hút bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn siêu âm nội soi trong chẩn đoán ung thư tụy. So sánh giá trị SANS với các phương pháp khác chẩn đoán UTT. So sánh kích thước trung bình ung thư tụy qua các phương pháp. So sánh giá trị SANS và các phương pháp khác chẩn đoán UTT.

So sánh giá trị siêu âm nội soi và các phương pháp khác chẩn đoán ung thư tụy kích thước nhỏ. So sánh giá trị siêu âm nội soi và các phương pháp khác chẩn đoán hạch ổ bụng. So sánh giá trị siêu âm nội soi và các phương pháp khác chẩn đoán xâm lấn mạch. 103 CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN.

Đặc điểm chung của ung thư tụy. Đặc điểm giới tính trong ung thư tụy. Đặc điểm về tuổi trong ung thư tụy. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ung thư tụy.

Đặc điểm lâm sàng ung thư tụy. Đặc điểm cận lâm sàng ung thư tụy. Giá trị siêu âm nội soi trong chẩn đoán ung thư tụy. Về số lượng, kích thước và vị trí u.

Cấu trúc ung thư tụy trên siêu âm nội soi. Giá trị siêu âm nội soi chẩn đoán hạch ổ bụng. Giá trị siêu âm nội soi chẩn đoán xâm lấn mạch. Giá trị siêu âm nội soi trong chẩn đoán ung thư tụy.

Giá trị của chọc hút bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn siêu âm nội soi trong chẩn đoán ung thư tụy. Về phương diện kỹ thuật. Một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả của chọc hút bằng kim nhỏ. Giá trị chọc hút bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm nội soi .138 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Phân loại TNM ung thư tụy theo AJCC - 2010. Phân độ giai đoạn ung thư tụy theo AJCC - 2010. Tiêu chí chọn kim chọc hút tế bào. Chẩn đoán tế bào học ung thư tụy.

Các biến số nghiên cứu về lâm sàng. Các biến số nghiên cứu về cận lâm sàng. Các biến số nghiên cứu về khối u. Các biến số nghiên cứu về đánh giá giai đoạn u.

Mô tả số lượng bệnh nhân được thăm khám bằng các chỉ số. Đặc điểm tuổi và giới tính. Đặc điểm xét nghiệm huyết học, sinh hóa máu .9 huyết thanh trong ung thư tụy. Đặc điểm tổn thương tại khối ung thư tụy trên siêu âm.

Đặc điểm tổn thương ngoài khối ung thư tụy trên siêu âm. Đặc điểm phân độ TNM, giai đoạn ung thư tụy qua siêu âm. Đặc điểm tổn thương tại khối ung thư tụy trên cắt lớp vi tính. Đặc điểm tổn thương ngoài khối UTT trên cắt lớp vi tính .