Luận án TS: Nghiên cứu lâm sàng & điều trị gãy gò má cung tiếp thoát vị nhãn cầu - Võ Anh Dũng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI VÕ ANH DŨNG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG VÀ HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ GÃY PHỨC HỢP GÒ MÁ - CUNG TIẾP CÓ THOÁT VỊ TỔ CHỨC QUANH NHÃN CẦU VÀO XOANG HÀM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI VÕ ANH DŨNG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG VÀ HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ GÃY PHỨC HỢP GÒ MÁ - CUNG TIẾP CÓ THOÁT VỊ TỔ CHỨC QUANH NHÃN CẦU VÀO XOANG HÀM Chuyên ngành : Răng - Hàm - Mặt Mã số :6 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Lê Văn Sơn HÀ NỘI - 2020 LỜI CẢM ƠN Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến Ban giám hiệu, phòng Sau Đại học, Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt - Trường Đại học Y Hà Nội, quí Thầy Cô đã tham gia quản lý, giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập. Tôi xin bày tỏ lòng tri ơn sâu sắc đến Thầy PGS. Lê Văn Sơn, người Thầy trực tiếp hướng dẫn khoa học, tận tình giúp đỡ về kiến thức, tài liệu, phương pháp để tôi hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học này.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến quí Thầy Cô, đồng nghiệp đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án:  Thầy PGS. Trương Mạnh Dũng, người Thầy tận tình truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm quí báu cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài. Võ Trương Như Ngọc, người Thầy tận tình giúp đỡ, hỗ trợ và động viên tôi trong suốt quá trình học tập. Đặng Triệu Hùng, người Thầy tận tình truyền đạt kiến thức, đóng góp ý kiến quí báu cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

 Thầy Bùi Hữu Lâm, người Thầy đầu tiên truyền cảm hứng và luôn dẫn lối cho tôi bước đi trên con đường Phẫu Thuật Hàm Mặt.  Ban Giám Đốc Bệnh Viện Răng Hàm Mặt Thành phố Hồ Chí Minh.  Tập thể khoa Phẫu Thuật Hàm Mặt, phòng Chẩn Đoán Hình Ảnh và khoa Gây Mê Bệnh Viện Răng Hàm Mặt Thành phố Hồ Chí Minh. Tôi xin ghi nhớ công ơn sinh thành, nuôi dưỡng và tình yêu thương của bố mẹ, cùng sự động viên ủng hộ của vợ và con gái, những người luôn là chổ dựa vững chắc để tôi yên tâm học tập và hoàn thành luận án.

Hà Nội, tháng 12 năm 2020 Võ Anh Dũng LỜI CAM ĐOAN Tôi là Võ Anh Dũng, nghiên cứu sinh khóa 35 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên nghành Răng Hàm Mặt, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy PGS. Công trình này không trùng lắp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam 3. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này.

Hà Nội, ngày 30 tháng 12 năm 2020 Học viên Võ Anh Dũng DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT a : Kích thước chiều ngang lớn nhất của lỗ gãy sàn ổ mắt đo trên mp coronal b : Kích thước chiều trước sau lớn nhất của lỗ gãy sàn ổ mắt đo trên mp sagittal BV RHM TP HCM: Bệnh viện Răng Hàm Mặt Thành phố Hồ Chí Minh CTCB : Computed Tomography Cone beam KHX : Kết hợp xương Mp : Mặt phẳng S : Diện tích tổn thương sàn ổ mắt V : Thể tích khối mô thoát vị ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ VIỆT - ANH Tiếng Việt Tiếng Anh Bầm máu Ecchymosis Cung gò má thái dương (cung tiếp) Zygomaticotemporal arch Chênh lệch nhô nhãn cầu (lõm mắt) Enophthalmos Dị cảm thần kinh dưới ổ mắt Infraorbital Nerve Paresthesia Đáy hành lang hàm trên Maxillary buccal sulcus Gãy ba chân gò má Trimalar/ tripod fracture Gãy bốn chân gò má Quadramalar/ tetrapod fracture Gãy bùng vỡ ổ mắt (tăng thể tích) Blow-out orbital fracture Gãy di lệch vào trong ổ mắt Blow-in orbital fracture Gãy phức hợp gò má ổ mắt Zygomatico-orbital fracture Gây tê cận nhãn cầu Epibulbar anesthesia Kẹt cơ Muscle entrapment Khớp bướm gò má Zygomaticosphenoid suture Khớp trán gò má Zygomaticofrontal suture Lép má Malar depression Mỏm vẹt Coronoid process of the mandible Sàn và bờ dưới ổ mắt Inferior orbital floor and rim Song thị Diplopia Test vận nhãn cưỡng bức Traction test/ Force duction test Tỉ lệ thể tích ổ mắt Orbital Volume Ratio Thành và bờ ngoài ổ mắt Lateral orbital wall and rim Thần kinh dưới ổ mắt Inferior Orbital Nerve Tràn khí dưới da Subcutaneous Air Emphysema Xuất huyết Epistaxis/ Hemorrage MỤC LỤC Lời cảm ơn Lời cam đoan Danh mục các chữ viết tắt Mục lục Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục hình ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Đặc điểm giải phẫu học - phân loại gãy phức hợp gò má - cung tiếp. Đặc điểm giải phẫu học.

Phân loại gãy phức hợp gò má - cung tiếp. Đặc điểm giải phẫu học - phân loại gãy sàn ổ mắt. Đặc điểm giải phẫu học. Phân loại gãy sàn ổ mắt.

Cơ chế các triệu chứng ở mắt sau gãy phức hợp gò má - cung tiếp có tổn thương sàn ổ mắt. Xác định diện tích lỗ gãy, thể tích khối mô thoát vị. Điều trị gãy phức hợp gò má - cung tiếp có tổn thương sàn ổ mắt. Chỉ định điều trị.

Phương pháp điều trị gãy phức hợp gò má - cung tiếp có thoát vị tổ chức quanh nhãn cầu vào xoang hàm. Vật liệu ghép tái tạo sàn ổ mắt. Tổng quan vật liệu ghép tái tạo sàn ổ mắt. Tồn tại một vật liệu sinh học lý tưởng ghép tái tạo sàn ổ mắt?.

Ghép xương khối lấy từ mào chậu trước. Các nguyên tắc của ghép xương tự thân. Giải phẫu ứng dụng lấy xương khối mào chậu trước. Nghiên cứu trong và ngoài nước về gãy phức hợp gò má - cung tiếp có thoát vị tổ chức quanh nhãn cầu vào xoang hàm.

27 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn. Tiêu chuẩn loại trừ.

Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cách chọn mẫu. Vật liệu, trang thiết bị nghiên cứu.

Các bước tiến hành nghiên cứu. Trước phẫu thuật. Trong phẫu thuật. Chăm sóc sau phẫu thuật.

Đánh giá kết quả. Các chỉ số, biến số nghiên cứu. Các biến số đặc điểm lâm sàng. Các biến số đặc điểm X quang.

Các biến số sau điều trị. Xác định mặt phẳng và các điểm mốc chuẩn qui ước trên phim. Kiểm soát sai lệch thông tin. Thu thập dữ kiện.

Xử lý dữ kiện. Phân tích dữ kiện. Y đức trong nghiên cứu. 50 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm X quang của đối tượng nghiên cứu. Kết quả sau điều trị của đối tượng nghiên cứu.74 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN.

Đặc điểm dịch tễ của mẫu nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng của mẫu nghiên cứu. Thời gian từ lúc chấn thương đến khi phẫu thuật. Can thiệp điều trị trước nhập viện.

Đặc điểm di lệch đỉnh gò má - biến dạng cung tiếp. Triệu chứng của mắt. Đặc điểm X quang của mẫu nghiên cứu. Đặc điểm di lệch bờ ngoài ổ mắt - bờ dưới ổ mắt.

Hình thái di lệch thân xương gò má. Liên quan hình thái di lệch với đường gãy phụ thân xương gò má 95 4. Diện tích tổn thương sàn ổ mắt và thể tích khối mô thoát vị. Chênh lệch nhãn cầu theo giới tính, tuổi, hình thái di lệch xương.

Tương quan một số yếu tố với chênh lệch độ nhô nhãn cầu. Tương quan một số yếu tố với chênh lệch hạ nhãn cầu. Đánh giá kết quả sau điều trị của đối tượng nghiên cứu. Triệu chứng song thị.

Triệu chứng hạn chế vận nhãn. Triệu chứng nhiễm trùng. Mức độ đau sau điều trị. Chênh lệch vị trí; độ nhô gò má hai bên trước - sau phẫu thuật.

Chênh lệch vị trí, độ nhô nhãn cầu hai bên trước - sau phẫu thuật. Kết quả sau điều trị. 120 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Tóm tắt ưu - nhược điểm vật liệu tái tạo sàn ổ mắt.1: Đặc điểm tuổi của đối tượng nghiên cứu.2: Đặc điểm thời gian trước nhập viện.3: Đặc điểm can thiệp trước nhập viện.4: Đặc điểm di lệch đỉnh gò má.5: Đặc điểm biến dạng cung tiếp.6: Liên quan song thị với thời gian trước nhập viện.7: Liên quan song thị với hạn chế vận nhãn.8: Liên quan test vận nhãn cưỡng bức với hạn chế vận nhãn.9: Đặc điểm di lệch bờ ngoài ổ mắt.10: Đặc điểm di lệch bờ dưới ổ mắt.11: Hình thái di lệch thân xương gò má.12: Hình thái di lệch đơn thuần thân xương gò má.13: Liên quan hình thái di lệch với đường gãy phụ.14: Độ nhô gò má - nhãn cầu hai bên trước phẫu thuật.15: Kích thước a, b, c, S, V.16: Chênh lệch nhô nhãn cầu theo giới tính - nhóm tuổi. Chênh lệch nhô nhãn cầu với hình thái di lệch xương.18: Chênh lệch hạ nhãn cầu trước phẫu thuật.19: Chênh lệch hạ nhãn cầu theo giới tính - nhóm tuổi.

20: Chênh lệch hạ nhãn cầu với hình thái di lệch xương. Tương quan một số yếu tố với chênh lệch độ nhô nhãn cầu. Phân tích hồi quy đa biến một số yếu tố ảnh hưởng đến chênh lệch độ nhô nhãn cầu.23: Tương quan một số yếu tố với chênh lệch hạ nhãn cầu.24: Phân tích hồi quy đa biến một số yếu tố ảnh hưởng đến chênh lệch hạ nhãn cầu.25: Diễn tiến triệu chứng đau theo phân độ Likert.26: So sánh kích thước gò má - nhãn cầu bên chấn thương trước và sau phẫu thuật.27: So sánh kích thước gò má - nhãn cầu hai bên sau phẫu thuật.28: Chênh lệch nhãn cầu bệnh nhân đạt kết quả trung bình.1: Tỉ lệ nam - nữ trong nghiên cứu so với các tác giả.2: Thời gian can thiệp điều trị tổn thương gãy sàn ổ mắt.3: So sánh kết quả điều trị triệu chứng song thị.4: Kết quả điều trị triệu chứng hạn chế vận nhãn.5: Tỉ lệ nhiễm trùng sau phẫu thuật giữa các nghiên cứu.6: Điều trị đau cảm thụ cấp tính Bậc thang WHO ngược.106 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Đặc điểm giới tính của đối tượng nghiên cứu.2: Phân bố nhóm tuổi của đối tượng nghiên cứu.3: Triệu chứng của mắt.4: Đặc điểm đường gãy cung gò má.5: Mối tương quan giữa thời gian trước nhập viện - chênh lệch độ nhô nhãn cầu.6: Mối tương quan giữa diện tích tổn thương sàn ổ mắt - chênh lệch độ nhô nhãn cầu.7: Mối tương quan giữa thể tích khối mô thoát vị - chênh lệch độ nhô nhãn cầu……………………………….