Luận án tiến sĩ y học: Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá hiệu quả điều trị miễn dịch đặc hiệu ở trẻ 6-14 tuổi mắc viêm mũi dị ứng do dị nguyên dermatophagoides

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI TRẦN THÁI SƠN NGHI£N CøU §ÆC §IÓM L¢M SµNG, CËN L¢M SµNG Vµ §¸NH GI¸ HIÖU QU¶ §IÒU TRÞ MIÔN DÞCH §ÆC HIÖU ë TRÎ 6 -14 TUæI M¾C BÖNH VI£M MòI DÞ øNG DO DÞ NGUY£N DERMATOPHAGOIDES PTERONYSSINUS LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI ­ 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI ======== TRẦN THÁI SƠN NGHI£N CøU §ÆC §IÓM L¢M SµNG, CËN L¢M SµNG Vµ §¸NH GI¸ HIÖU QU¶ §IÒU TRÞ MIÔN DÞCH §ÆC HIÖU ë TRÎ 6 -14 TUæI M¾C BÖNH VI£M MòI DÞ øNG DO DÞ NGUY£N DERMATOPHAGOIDES PTERONYSSINUS Chuyên ngành : Tai Mũi Họng Mã số : 62720155 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Vũ Thị Minh Thục 2. Phạm Văn Thức HÀ NỘI ­ 2018 LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo, đồng nghiệp, gia đình và bè bạn. Tôi xin chân thành cảm ơn: Ban Giám hiệu, Phòng Quản lý Đào tạo Sau Đại học, Bộ môn Tai Mũi Họng trường Đại học Y Hà Nội, Viện Y học biển, Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương cùng các thầy cô giáo đã nhiệt tình giảng dạy, hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Tôi xin đượ c bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới GS.TSKH Vũ Thị Minh Thục, GS.TS Phạm Văn Thức, những người thầy đã dành nhiều tâm huyết, trách nhiệm của mình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu để tôi hoàn thành luận án một cách tốt nhất. Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn tới Ban Giám đốc, tập thể khoa Tai Mũi Họng, khoa Miễn dịch ­ Dị ứng ­ Khớp cùng các phụ huynh bệnh nhi tại Bệnh viện Nhi Trung ương đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong thời gian thu thập số liệu và hoàn thành luận án. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn tới gia đình và bạn bè của tôi – những người đã luôn động viên, khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Xin gửi lời chào trân trọng! Hà Nội, ngày tháng năm 2018 NGHIÊN CỨU SINH Trần Thái Sơn LỜI CAM ĐOAN Tôi là Trần Thái Sơn, nghiên cứu sinh khóa 29 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Tai Mũi Họng, xin cam đoan: 1.

Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy GS. Vũ Thị Minh Thục và GS. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực, khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Người viết cam đoan Trần Thái Sơn DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT APC Antigen presenting cell ( Tế bào trình diện kháng nguyên) ARIA Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma (Hội nghị về viêm mũi dị ứng và tác động đối với bệnh hen) BN Bệnh nhân DC Dendritic cells ( Tế bào tua) DN Dị nguyên HPQ Hen phế quản IL Interleukin ISAAC The international study of asthma and allergies in childhood (Nghiên cứu Quốc tế về Hen và Dị ứng ở trẻ em) LPMD Liệu pháp miễn dịch MBN Mạt bụi nhà MDĐH Miễn dịch đặc hiệu SCIT Subcutaneous immunotherapy (Miễn dịch đặc hiệu đường tiêm dưới da) SIT Specific immunotherapy­ SIT (Điều trị miễn dịch đặc hiệu) SLIT Sublingual immunotherapy (Miễn dịch đặc hiệu đường dưới lưỡi) TMH Tai Mũi Họng TNSS Total Nasal Symptom Score (Tổng số điểm triệu chứng mũi) VMDƯ Viêm mũi dị ứng WAO World Allergy Organization (Tổ chức dị ứng Thế giới ) WHO World Health Organization (Tổ chức y tế Thế giới) MỤC LỤC HÀ NỘI ­ 2018. iv LỜI CẢM ƠN. v LỜI CAM ĐOAN.

vii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. viii PHỤ LỤC. xiii DANH MỤC CÁC BẢNG. xiv DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ.

xvi ĐẶT VẤN ĐỀ. DỊCH TỄ HỌC BỆNH VMDƯ. Lịch sử nghiên cứu, khái niệm, phân loại bệnh VMDƯ. Tỷ lệ VMDƯ ở trẻ em.

Tình hình mắc bệnh VMDƯ theo tuổi và giới. VMDƯ và tiền sử dị ứng bản thân, gia đình. Liên quan giữa VMDƯ và một số nguyên nhân tai mũi họng. SINH LÝ BỆNH HỌC VMDƯ.

Đáp ứng miễn dịch trong VMDƯ. Cơ chế của VMDƯ. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG VÀ CẬN LÂM SÀNG. Đặc điểm lâm sàng.

Đặc điểm cận lâm sàng. MẠT BỤI NHÀ GÂY VMDƯ.Thành phâǹ gây dị ưng ́ trong buị nhà. Thành phâǹ cuả maṭ buị nhà gây ra dị ứng. Cơ chếbệnh sinh của dị nguyên MBN.

ĐIỀU TRỊ VMDƯ. Giáo dục bệnh nhân. Điều trị không đặc hiệu []. Phòng tránh dị nguyên.

Điều trị đặc hiệu bằng liệu pháp miễn dịch đặc hiệu. 41 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Địa điểm nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu nghiên cứu. Biến số nghiên cứu và phương pháp thu thập thông tin. Các kỹ thuật áp dụng trong nghiên cứu. VẬT LIỆU SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU.pteronyssinus sử dụng điều trị dưới lưỡi.

Test lẩy da xác định dị nguyên (Prick test). Test kích thích mũi (Nasal provocation test). Phản ứng tiêu bạch cầu đặc hiệu. Định lượng IgE toàn phần.

Định lượng IgG toàn phần trong huyết thanh:. Máy móc và trang thiết bị nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU. Thiết kế mẫu phiếu điều tra.

Thử nghiệm phiếu điều tra. Tập huấn điều tra viên. Thu thập số liệu. QUẢN LÝ VÀ PHÂN TÍCH SỐ LIỆU.

Nhập số liệụ. Phân tích số liệu. ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU. 63 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Thông tin về đối tượng nghiên cứu. Phân bố tỷ lệ mắc viêm mũi dị ứng. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG BỆNH VIÊM MŨI DỊ ỨNG.

Triệu chứng lâm sàng của bệnh viêm mũi dị ứng. Dị ứng với một số dị nguyên ở bệnh nhân viêm mũi dị ứng. Đặc điểm IgE và IgG trong máu trẻ bị bệnh viêm mũi dị ứng. Các bệnh dị ứng kèm theo ở trẻ mắc bệnh viêm mũi dị ứng.

Đặc điểm tiền sử và phơi nhiễm ở bệnh nhân viêm mũi dị ứng 78 3. HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ MIỄN DỊCH ĐẶC HIỆU ĐƯỜNG DƯỚI LƯỠI. Triệu chứng cơ năng bệnh viêm mũi dị ứng sau điều trị. Các triệu chứng thực thể bệnh viêm mũi dị ứng sau điều trị.

Hiệu quả cận lâm sàng. ĐẶC ĐIỂM PHÂN BỐ TỶ LỆ MẮC VIÊM MŨI DỊ ỨNG. Phân bố ca mắc viêm mũi dị ứng. ĐẶC ĐIỀM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG CỦA BỆNH NHÂN VMDƯ.

Triệu chứng cơ năng, thực thể của VMDƯ. Dị ứng với một số dị nguyên ở bệnh nhân VMDƯ. Đặc điểm IgE và IgG trong máu ở trẻ VMDƯ. Các bệnh dị ứng kèm theo ở trẻ mắc VMDƯ.

Đặc điểm tiền sử và phơi nhiễm ở bệnh nhân VMDƯ. HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ MDĐH ĐƯỜNG DƯỚI LƯỠI Ở TRẺ VMDƯ DO DỊ NGUYÊN D. Hiệu quả lâm sàng. Hiệu quả về cận lâm sàng.

129 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ .1 ĐƯỢC CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. Trần Thái Sơn, Vũ Thị Minh Thục, Phạm Văn Thức (2017). Đánh giá hiệu quả lâm sàng trên bệnh nhân Viêm mũi dị ứng do dị nguyên D.pt lưá tuôỉ 6­14 tuôỉ được điều trị bằng phương pháp miễn dịch đặc hiệu đường dưới lưỡi. Tạp chí Y Học Cộng Đồng, số 41 trang 45­49.

Trần Thái Sơn, Vũ Thị Minh Thục, Phạm Văn Thức và cộng sự (2017). Thay đôỉ một số chỉ tiêu miên ̃ dich ̣ ở bệnh nhân Viêm mũi dị ứng do dị nguyên D.pteronyssinus lưá tuôỉ 6­14 tuôỉ sau 24 tháng điêu ̀ trị bằng phương pháp miên ̃ dich ̣ đặc hiệu đường dưới lưỡi. Tạp chí Y học cộng đồng, Số 41 trang 49 ­ 53. 1 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

2 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Phân loại VMDƯ theo ARIA (2008) [].1: Phương pháp chọn lựa số ca bệnh vào nghiên cứu.2: Biến số nghiên cứu và phương pháp thu thập thông tin.3: Liệu trình GMC với DP đường nhỏ dưới lưỡi. Tiêu chuẩn đánh giá mức độ dương tính của test lẩy da.1: Tỷ lệ mắc viêm mũi dị ứng tại ba bệnh viện.2: Phân bố ca mắc viêm mũi dị ứng theo tuổi.3: Phân bố ca mắc viêm mũi dị ứng theo khu vực sống.4: Các triệu chứng cơ năng của bệnh viêm mũi dị ứng.5: Triệu chứng thực thể bệnh viêm mũi dị ứng.6: Các triệu chứng về họng, phổi, phế quản bệnh viêm mũi dị ứng.7: Triệu chứng toàn thân.8: Thời gian mắc viêm mũi dị ứng theo mùa.9: Test lẩy da với dị nguyên D.10: Test lẩy da với dị nguyên D.11: Test lẩy da với dị nguyên lông chó.12: Test lẩy da với dị nguyên lông mèo.13: Test lẩy da với dị nguyên gián.14: Test lẩy da với dị nguyên nấm Aspergiluss mix.15: Test lẩy da với dị nguyên bụi nhà.16: Kết quả thử test với nhiều dị nguyên khác nhau.17: Nồng độ IgE trong máu.19: Tỷ lệ hen phế quản ở bệnh nhân mắc bệnh viêm mũi dị ứng.20: Tỷ lệ eczema ở bệnh nhân viêm mũi dị ứng.21: Tỷ lệ dị ứng thức ăn ở bệnh nhân viêm mũi dị ứng.22: Tỷ lệ tiền sử dị ứng thuốc ở bệnh nhân viêm mũi dị ứng.23: Tiền sử gia đình ở bệnh nhân viêm mũi dị ứng.24: Phơi nhiễm với lông chó ở bệnh nhân viêm mũi dị ứng.25: Phơi nhiễm với lông mèo ở bệnh nhân viêm mũi dị ứng.26: Phơi nhiễm với khói thuốc lá, thuốc lào.27: Triệu chứng ngứa mũi tại thời điểm trước và sau điều trị 24 tháng.28: Triệu chứng hắt hơi tại thời điểm trước và sau điều trị 24 tháng.29: Triệu chứng chảy mũi tại thời điểm trước và sau điều trị 24 tháng.30: Triệu chứng ngạt mũi tại thời điểm trước và sau điều trị 24 tháng.31: Mức độ thay đổi của niêm mạc mũi sau điều trị 24 tháng.32:Sự thay đổi tình trạng cuốn dưới trước và sau điều trị 24 tháng.33: Hiệu quả lâm sàng sau điều trị miễn dịch đặc hiệu sau 24 tháng.34: Phản ứng tiêu bạch cầu đặc hiệu trước và sau điều trị 24 tháng.35: Thay đổi nồng độ IgE toàn phần trước và sau điều trị.36: Nồng độ IgG toàn phần huyết thanh trước và sau điều trị. 93 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Phân bố ca mắc viêm mũi dị ứng theo giới tính.2: Phân bố ca mắc viêm mũi dị ứng theo các tháng trong năm.3: Phân bố ca mắc viêm mũi dị ứng theo các mùa trong năm.4: Đánh giá mức độ bệnh theo ARIA.5: Triệu chứng ngứa mũi tại các thời điểm sau điều trị .6: Triệu chứng hắt hơi tại các thời điểm trước và sau điều trị.