Luận án tiến sĩ nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, EBV-DNA trong ung thư vòm mũi họng - Phạm Huy Tần

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI PHẠM HUY TẦN NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG VÀ ĐỊNH LƯỢNG NỒNG ĐỘ EBV-DNA HUYẾT TƯƠNG TRONG UNG THƯ VÒM MŨI HỌNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI PHẠM HUY TẦN NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG VÀ ĐỊNH LƯỢNG NỒNG ĐỘ EBV-DNA HUYẾT TƯƠNG TRONG UNG THƯ VÒM MŨI HỌNG Chuyên ngành : Tai - Mũi - Họng Mã số : 62720155 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Trần Vân Khánh 2. Nguyễn Đình Phúc HÀ NỘI LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng tri ơn sâu sắc tới GS.Nguyễn Đình Phúc và PGS.Trần Vân Khánh, là những người thầy, người hướng dẫn khoa học, đã tận tình giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập, trực tiếp hướng dẫn tôi thực hiện nghiên cứu, góp ý và sửa chữa luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới GS.

Tạ Thành Văn, Phó hiệu trưởng, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Gen - Protein Trường Đại học Y Hà Nội là người đã tận tình truyền đạt kiến thức và những kinh nghiệm quý báu đồng thời tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến những thầy cô, đồng nghiệp, những người đã tạo mọi điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án: - Ban Giám Hiệu và Phòng Đào tạo Sau Đại Học của Trường Đại học Y Hà Nội. - Ban Giám Đốc Bệnh Viện Đại Học Y Hà Nội. Phạm Tuấn Cảnh, Trưởng Bộ môn Tai Mũi Họng cùng các thầy cô trong Bộ môn Tai Mũi Họng Trường Đại học Y Hà Nội.

Ngô Thanh Tùng, Trưởng Khoa xạ 1 Bệnh viện K Trung ương, cùng toàn thể các bác sỹ, điều dưỡng của Khoa. - Toàn thể các đồng nghiệp, các nghiên cứu viên của Trung tâm nghiên cứu Gen-Protein, Trường Đại học Y Hà Nội. Xin được gửi lời cảm ơn đến các bệnh nhân cùng gia đình của họ đã giúp tôi có được các số liệu trong luận án này. Xin cảm ơn các bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập.

Cuối cùng, tôi xin ghi nhớ công ơn sinh thành, nuôi dưỡng và tình yêu thương của bố mẹ tôi, động viên của vợ, hai con, những người đã luôn ở bên tôi, là chỗ dựa vững chắc để tôi yên tâm học tập và hoàn thành luận án. Phạm Huy Tần LỜI CAM ĐOAN Tôi là Phạm Huy Tần, nghiên cứu sinh khóa 32, Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Tai - Mũi - Họng, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Trần Vân Khánh và GS.

Nguyễn Đình Phúc. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này.

NGƯỜI VIẾT CAM ĐOAN Phạm Huy Tần CÁC TỪ VIẾT TẮT AJCC American Joint Committee on Cancer BL U lympho Burkitt BN Bệnh nhân CĐ Chẩn đoán CLVT Chụp cắt lớp vi tính DNA Deoxynucleic Acid ĐT Điều trị ĐƯHT Đáp ứng hoàn toàn EBV Epstein Barr Virus GĐ Giai đoạn HDR High dose rate ( Xạ áp sát xuất liều cao) IgA Immunoglobulin A IgG Immunoglobulin G LDR Low dose rate ( Xạ áp sát xuất liều thấp) MBH Mô bệnh học MRI Magnetic Resonance Imaging( Chụp cộng hưởng từ) UCNT Undifferenciated Carcinoma Nasopharyngeal Type ( Ung thư biểu mô vòm họng thể không biệt hóa ) UICC Union Internationale Contre le Cancer UT Ung thư UTBM Ung thư biểu mô UTVMH Ung thư vòm mũi họng VCA Viral Capside Antigen ĐTNC Đối tượng nghiên cứu KN Kháng nguyên WHO World Health Organization (Tổ chức y tế thế giới) PCR Polymerase Chain Reaction( Kỹ thuật khuếch đại gen) MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ.1 Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Giải phẫu vòm họng và hạch vùng cổ. Sơ lược giải phẫu vòm họng. Giải phẫu hạch cổ.

Dịch tễ học ung thư vòm mũi họng. Tỉ lệ mắc bệnh. Yếu tố nguy cơ. Chẩn đoán ung thư vòm mũi họng.

Chẩn đoán lâm sàng. Chẩn đoán cận lâm sàng. Chẩn đoán giai đoạn. Chẩn đoán phân biệt.

Virus EBV và ung thư vòm mũi họng. Cấu tạo virus EBV. Giả thuyết về cơ chế bệnh sinh EBV và UTVMH. Các kỹ thuật sinh học phân tử xác định EBV.

Ứng dụng chẩn đoán và điều trị dựa trên mối liên quan giữa EBV và UTVMH. Nghiên cứu về nồng độ EBV- DNA huyết tương và UTVMH.36 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân.

Tiêu chuẩn loại trừ. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Các biến số, chỉ số và nội nghiên cứu.

Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng. Định lượng nồng độ EBV-DNA trước, sau điều trị và mối liên quan với các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị. Các bước tiến hành nghiên cứu.

Các kỹ thuật xét nghiệm đã sử dụng trong nghiên cứu. Phương tiện nghiên cứu. Trang thiết bị và phương tiện nghiên cứu tại bệnh viện K Trung ương, Bệnh viện Đại Học Y Hà Nội. Dụng cụ, trang thiết bị và hoá chất nghiên cứu tại Labo trung tâm nghiên cứu Gen-Protein trường Đại Học Y Hà Nội.

Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Xử lí số liệu. Đạo đức nghiên cứu.52 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu.

Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng. Đặc điểm cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu. Chẩn đoán TNM của đối tượng nghiên cứu.

Các phương pháp điều trị được áp dụng cho đối tượng nghiên cứu. Kết quả điều trị của đối tượng nghiên cứu. Định lượng nồng độ EBV-DNA huyết tương trước và sau điều trị, đánh giá mối liên quan với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị ung thư Vòm Mũi Họng. Định lượng nồng độ EBV-DNA huyết tương trước và sau điều trị.

Đánh giá mối liên quan với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị ung thư Vòm Mũi Họng.70 Chương 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm khối u vòm họng qua thăm khám bằng lâm sàng, nội soi, CT Scanner, MRI và mô bệnh học.

Đặc điểm hạch cổ qua thăm khám siêu âm và mô bệnh học. Đánh giá giai đoạn TNM. Các phương pháp điều trị được áp dụng cho đối tượng nghiên cứu. Định lượng nồng độEBV-DNA huyết tương trước và sau điều trị, đánh giá mối liên quan với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị ung thư Vòm Mũi Họng.

Kết quả định lượng nồng độ EBV-DNA trong huyết tương của đối tượng nghiên cứu. Mối liên quan với nồng độ EBV-DNA huyết tương.118 CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Hệ thống phân loại hạch cổ Robbin. Bảng hội chứng thần kinh của ung thư vòm mũi họng.

Phân bố nhóm tuổi của đối tượng nghiên cứu. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo giới tính. Phân bố bệnh nhân theo dân tộc. Tần suất triệu chứng cơ năng.

Hình thái đại thể khối u vòm mũi họng. Tần suất vị trí xuất phát của tổn thương u tại vòm qua nội soi vòm mũi họng. Tổn thương liệt dây thần kinh sọ. Khối u khu trú tại vòm và lan tràn ra ngoài vòm theo MRI hoặc CTscaner.

Tần suất vị trí u lan tràn ra ngoài vòm qua CT scanner hoặc MRI. Tần suất vị trí hạch cổ qua thăm khăm siêu âm. Đặc điểm hạch cổ qua thăm khám siêu âm. Kết quả xét nghiệm tế bào học hạch cổ của bệnh nhân UTVMHtrước điều trị.

Chẩn đoán mô bệnh học khối u nguyên phát vòm mũi họng. Phương pháp điều trị áp dụng cho đối tượng nghiên cứu. Kết quả điều trị của đối tượng nghiên cứu. Mô tả thay đối nồng độ EBV-DNA ở nhóm bệnh nhân có nồng độ ≥ 300 copies/ ml trước điều trị và < 300 copies/ ml sau điều trị.

Mô tả thay đối nồng độ EBV-DNA huyết tương ở nhóm bệnh nhân có nồng độ ≥ 300 copies/ ml cả trước và sau điều trị. So sánh nồng độ EBV-DNA huyết tương trước và sau điều trị. Phân nhóm bệnh nhân theo nồng độ EBV-DNA trước, sau điều trị. Mối liên quan giữa nồng độ EBV-DNA huyết tương với triệu chứng cơ năng của bệnh nhân.

Mối liên quan giữa nồng độ EBV-DNA huyết tương với triệu chứng liệt dây thần kinh sọ não. Mối liên quan giữa nồng độ EBV-DNA huyết tương với hình thái của u vòm. Mối liên quan giữa nồng độ EBV-DNA huyết tương với đặc điểm khu trú và lan tràn của u vòm. Mối liên quan giữa nồng độ EBV-DNA huyết tương với nhóm hạch cổ.

Mối liên quan giữa nồng độ EBV-DNA huyết tương với số lượng hạch của bệnh nhân. Mối liên quan giữa nồng độ EBV-DNA huyết tương với đặc điểm mô bệnh học. Mối liên quan giữa nồng độ EBV-DNA huyết tương với các giai đoạn của khối u nguyên phát. Mối liên quan giữa nồng độ EBV-DNA huyết tương với các giai đoạn của hạch vùng.

Mối liên quan giữa nồng độ EBV-DNA huyết tương với các giai đoạn của di căn xa. Mối liên quan giữa nồng độ EBV-DNA huyết tương với các giai đoạn bệnh UTVMH. Mối liên quan giữa nồng độ EBV-DNA huyết tương với phương pháp điều trị của bệnh nhân. Mối liên quan giữa nồng độ EBV-DNA huyết tương với thời gian điều trị của bệnh nhân.

Mối liên quan giữa nồng độ EBV-DNA huyết tương với sự đáp ứng điều trị của bệnh nhân. Độ tuổi của bệnh nhân trong một số nghiên cứu. Phân bố giới tính của bệnh nhân trong một số nghiên cứu. Triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân UTVMH trong một số nghiên cứu.

Đặc điểm mô bệnh học của bệnh nhân UTVMH trong một số nghiên cứu. Phân bố bệnh nhân theo giai đoạn u nguyên phát trong một số nghiên cứu. Phân bố bệnh nhân theo giai đoạn hạch vùng trong một số nghiên cứu. Phân bố bệnh nhân theo giai đoạn M (di căn xa) trong một số nghiên cứu.

Phân bố bệnh nhân theo giai đoạn TNM trong một số nghiên cứu. Đáp ứng điều trị của bệnh nhân trong một số nghiên cứu. Tỷ lệ bệnh nhân UTVMH có nồng độ EBV-DNA huyết tương ≥ 300 copies/ ml trong một số nghiên cứu.