Nghiên cứu Đặc điểm Lâm sàng, Cận Lâm sàng và Ứng dụng Phân loại Mô bệnh học Ung thư Biểu mô Tuyến Phế quản

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI ========== NGUYỄN VĂN TÌNH NGHI£N CøU §ÆC §IÓM L¢M SµNG, CËN L¢M SµNG Vµ øng dông PH¢N LO¹I M¤ BÖNH HäC UNG TH¦ BIÓU M¤ TUYÕN PHÕ QU¶N THEO HIÖP HéI NGHI£N CøU UNG TH¦ PHæI QUèC TÕ 2011 Chuyên ngành: Nội Hô hấp Mã số : 62720144 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Ngô Quý Châu 2. Nguyễn Văn Hƣng HÀ NỘI – 2018 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi vô cùng biết ơn sự quan tâm, giúp đỡ của các thầy cô, gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và tập thể cơ quan – những ngƣời đã luôn sát cánh cùng tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành đề tài: Tôi xin trân trọng cảm ơn: Ban giám hiệu, phòng đào tạo sau đại học, bộ môn Nội tổng hợp Trƣờng đại học Y Hà Nội. Ban Giám đốc, Bệnh viện Bạch Mai Ban Giám đốc và tập thể cán bộ nhân viên Trung tâm Hô hấp, Trung tâm Giải phẫu bệnh, Trung Tâm Y học hạt nhân và ung bƣớu – Bệnh viện Bạch Mai.

Đảng ủy, ban Giám đốc, lãnh đạo các khoa phòng cùng tập thể đồng nghiệp công tác tại Bệnh viện 74 Trung ƣơng. Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tôi xin được gửi tới các Thầy Cô: - GS. Ngô Quý Châu, Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, Giám đốc Trung Tâm Hô hấp,Trƣởng Bộ môn Nội Tổng hợp – Trƣờng Đại học Y Hà Nội, Chủ tịch Hội Hô hấp Việt Nam, ngƣời Thầy đã tận tình giúp đỡ và trực tiếp hƣớng dẫn tôi hoàn thành luận án này. Nguyễn Văn Hƣng, Nguyên Giám đốc trung tâm Giải phẫu bệnh - Bệnh viện Bạch Mai, nguyên Trƣởng Bộ môn Giải phẫu bệnh – Trƣờng Đại học Y Hà Nội, ngƣời Thầy đã tận tình giúp đỡ và hƣớng dẫn trực tiếp để tôi hoàn thành luận án.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các Thầy, Cô trong quá trình học tập đã tận tình dạy dỗ, truyền đạt y thuật và y đức, Các Thầy, Cô trong các Hội đồng đánh giá luận án đã tận tình đóng góp những ý kiến quý báu để tôi sửa chữa và hoàn thành tốt hơn luận án. Xin đƣợc gửi lời cảm ơn tới những bệnh nhân và gia đình bệnh nhân đã tin tƣởng chúng tôi trong quá trình khám, chẩn đoán và điều trị. Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình, nguồn động viên tinh thần lớn nhất để giúp tôi vƣợt qua mọi khó khăn để vững tâm học tập và nghiên cứu. Một lần nữa xin đƣợc trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày 22 tháng 08 năm 2018 Học viên Nguyễn Văn Tình LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nguyễn Văn Tình, nghiên cứu sinh khóa 32, Trƣờng Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Nội hô hấp, xin cam đoan: 1.

Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn của Thầy GS. Ngô Quý Châu và Thầy PGS. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã đƣợc công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã đƣợc xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày 22 tháng 08 năm 2018 Ngƣời viết cam đoan Nguyễn Văn Tình DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ATS American thoracic society (Hội lồng ngực Mỹ) BN Bệnh nhân CLVT Cắt lớp vi tính COPD Chronic obstructive pulmonary disease (Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính) EGFR Epidermal growth factor receptor (Yếu tố tăng trƣởng biểu bì) ERS European respiratory society Hội Hô hấp Châu Âu HMMD Hóa mô miễn dịch MBH Mô bệnh học IASLC International association for the study of lung cancer (Hiệp hội nghiên cứu ung thƣ phổi Quốc Tế) TKNT Thần kinh nội tiết UTBM Ung thƣ biểu mô UTBMTBN Ung thƣ biểu mô tế bào nhỏ UTBMTBV Ung thƣ biểu mô tế bào vảy UTBMTKBN Ung thƣ biểu mô không tế bào nhỏ UTMBT Ung thƣ biểu mô tuyến WHO World Health Organization (Tổ chức y tế Thế giới) MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN. DỊCH TỄ HỌC UNG THƢ PHỔI.

Tình hình ung thƣ phổi trên thế giới. Tình hình ung thƣ phổi tại Việt Nam. TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG UNG THƢ PHỔI. Triệu chứng phế quản.

Hội chứng nhiễm trùng phế quản - phổi. Các dấu hiệu liên quan với sự lan toả tại chỗ và vùng của khối u. Dấu hiệu toàn thân. Triệu chứng di căn của ung thƣ.

Các hội chứng cận ung thƣ. CÁC PHƢƠNG PHÁP CẬN LÂM SÀNG TRONG CHẨN ĐOÁN UTP. Các phƣơng pháp chẩn đoán hình ảnh. Nội soi phế quản.

Phƣơng pháp sinh thiết phổi xuyên thành ngực. Các phƣơng pháp khác. UNG THƢ BIỂU MÔ TUYẾN PHẾ QUẢN. Tần suất của UTBMTPQ.

Lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh của UTBMTPQ. Một số đột biến gen trong UTBMT liên quan đến điều trị đích. PHÂN LOẠI UTBMT THEO IASLC/ATS/ERS NĂM 2011. Cơ sở của sự phân loại.

Các kỹ thuật giải phẫu bệnh trong chẩn đoán MBH UTBMT. Phân loại mô bệnh học UTBMT theo IASLC/ATS/ERS 2011, WHO 2015 cho sinh thiết nhỏ và ý nghĩa lâm sàng. Tƣơng quan lâm sàng, chẩn đoán hình hình ảnh, sinh học phân tử và phân típ MBH của UTBMT theo IASLC/ATS/ERS 2011. Khuyến nghị của IASLC/ATS/ERS 2011 cho chẩn đoán trên sinh thiết nhỏ.

MỘT SỐ NGHIÊN CỨU VỀ PHÂN LOẠI UNG THƢ BIỂU MÔ TUYẾN THEO PHÂN LOẠI IASLC/ATS/ERS NĂM 2011. Trên Thế giới. Tại Việt Nam. 37 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU. Tiêu chuẩn chọn đối tƣợng nghiên cứu. Tiêu chuẩn loại trừ. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Thiết kế nghiên cứu. Phƣơng pháp thu thập số liệu. Các chỉ số và biến số nghiên cứu. Tiến trình nghiên cứu.

Xử lý số liệu. VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU. SƠ ĐỒ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU. 58 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG. Đặc điểm về tuổi và giới. Tiền sử và mức độ hút thuốc .Thời gian từ khi có triệu chứng đến khi khám bệnh. Triệu chứng lâm sàng.

Đánh giá rối loạn thông khí trên chức năng hô hấp. Vị trí khối u trên phim chụp CLVT lồng ngực. Kích thƣớc khối u trên phim chụp CLVT lồng ngực. Đặc điểm hình dạng và mật độ khối u trên CLVT lồng ngực.

Đặc điểm tổn thƣơng khối u trên phim chụp CLVT lồng ngực. Các tổn thƣơng phối hợp trên phim chụp CLVT lồng ngực. Liên quan giữa vị trí khối u với tiền sử hút thuốc và sự di căn. Phân chia giai đoạn theo TNM.

Tổn thƣơng trên nội soi phế quản. PHÂN LOẠI MÔ BỆNH HỌC VÀ ĐỘT BIẾN GEN EGFR. Các bệnh phẩm định típ mô bệnh học. Các phƣơng pháp định típ MBH UTBMTPQ.

Phân típ MBH ung thƣ biểu mô tuyến IASLC/ATS/ERS 2011 và một số mối liên quan. Hóa mô miễn dịch của UTBMT phế quản theo phân loại IASLC/ATS/ERS 2011. Đột biến EGFR của ung thƣ biểu mô tuyến và một số mối liên quan. 88 CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN.

ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG. Đặc điểm về tuổi và giới. Tiền sử và mức độ hút thuốc lá, thuốc lào. Thời gian từ khi có triệu chứng đến khi khám bệnh.

Triệu chứng lâm sàng. Đánh giá rối loạn thông khí trên chức năng hô hấp. Vị trí khối u trên phim chụp CLVT lồng ngực. Kích thƣớc khối u trên phim chụp CLVT lồng ngực.

Đặc điểm hình dạng và mật độ khối u trên CLVT lồng ngực. Đặc điểm tổn thƣơng khối u trên phim chụp CLVT lồng ngực. Các tổn thƣơng phối hợp trên phim chụp CLVT lồng ngực. Mối liên quan giữa vị trí khối u với tiền sử hút thuốc và sự di căn.

Phân chia giai đoạn TNM. Tổn thƣơng trên nội soi phế quản. PHÂN LOẠI MÔ BỆNH HỌC VÀ ĐỘT BIẾN GEN EGFR. Các bệnh phẩm định típ mô bệnh học.

Các phƣơng pháp định típ MBH UTBMTPQ. Phân típ MBH ung thƣ biểu mô tuyến IASLC/ATS/ERS 2011 và một số mối liên quan. Hóa mô miễn dịch của UTBMT phế quản theo phân loại IASLC/ATS/ERS 2011. Đột biến EGFR của UTBMT phế quản và một số mối liên quan.

132 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ ĐƢỢC CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Các hội chứng cận ung thƣ liên quan đến ung thƣ phổi. Phân típ mô bệnh học Ung thƣ biểu mô tuyến. Các chỉ số cơ bản khi đo chức năng hô hấp.

Phân nhóm giai đoạn theo ký hiệu TNM và dƣới nhóm. Phân típ MBH UTBMT phế quản theo IASLC/ATS/ERS 2011. Phân bố tuổi và giới của đối tƣợng nghiên cứu. Mức độ hút thuốc lá, thuốc lào.

Triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân. Kết quả công thức máu. Đánh giá rối loạn thông khí trên CNHH. Vị trí khối u trên cắt lớp vi tính theo thùy phổi.

Phân loại vị trí u theo giới. Đặc điểm hình dạng và mật độ khối u trên CLVT. Các tổn thƣơng phối hợp trên phim CLVT. Liên quan giữa vị trí khối u với tiền sử hút thuốc.

Liên quan giữa vị trí khối u với sự di căn xa. Phân loại giai đoạn T. Phân loại giai đoạn N. Phân loại giai đoạn M.

Liên quan giữa vị trí khối u và tổn thƣơng qua nội soi phế quản. Vị trí tổn thƣơng qua nội soi phế quản. Dạng tổn thƣơng qua nội soi phế quản. Dạng tổn thƣơng qua nội soi phế quảncủa khối u ở ngoại vi.

Phân típ MBH ung thƣ biểu mô tuyến IASLC/ATS/ERS 2011. Độ biệt hóa mô bệnh học của UTBMT. Mối liên quan giữa phân típ MBH với giới. Mối liên quan giữa phân típ MBH với phân nhóm tuổi.

Mối liên quan giữa phân típ MBH với tiền sử hút thuốc. Mối liên quan giữa phân típ MBH với vị trí khối u. Mối liên quan giữa phân típ MBH với hình thái khối u. Mối liên quan giữa phân típ MBH với kích thƣớc khối u trên CLVT.

Mối liên quan giữa phân típ MBH với mật độ khối u trên CLVT. Mối liên quan giữa phân típ MBH với sự di căn xa. Mối liên quan giữa phân típ MBH với ổn thƣơng qua NSPQ. Tần suất bộc lộ các dấu ấn HMMD.

Các vị trí đột biến EGFR. Các loại đột biến EGFR .