Luận án tiến sĩ đánh giá hiệu quả điều trị sai khớp cắn loại ii do lùi xương hàm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI ĐẶNG THỊ VỸ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ SAI KHỚP CẮN LOẠI II DO LÙI XƢƠNG HÀM DƢỚI CÓ SỬ DỤNG KHÍ CỤ CHỨC NĂNG CỐ ĐỊNH FORSUS LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI ĐẶNG THỊ VỸ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ SAI KHỚP CẮN LOẠI II DO LÙI XƢƠNG HÀM DƢỚI CÓ SỬ DỤNG KHÍ CỤ CHỨC NĂNG CỐ ĐỊNH FORSUS Chuyên ngành: Răng Hàm Mặt Mã số : 62720601 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS. TRỊNH ĐÌNH HẢI PGS. NGUYỄN THỊ THU PHƢƠNG HÀ NỘI - 2019 LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, Phòng Sau Đại học, Trƣờng Đại học Y Hà Nội; Ban lãnh đạo, Phòng Đào tạo, Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu để tôi có thể hoàn thành luận án này. Tôi xin trân trọng cảm ơn GS.TS Trịnh Đình Hải, Bệnh viện Răng hàm mặt Trung ƣơng Hà Nội và PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phƣơng, Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt- Đại học Y Hà Nội, hai ngƣời Thầy đã tận tâm hƣớng dẫn và chỉ bảo, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn Phòng Quản lý đào tạo Sau đại học - Trƣờng Đại học Y Hà nội đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập. Tôi xin chân thành cảm ơn các anh chị em đồng nghiệp và bạn bè đã quan tâm động viên, giúp đỡ tôi trong những năm qua. Cuối cùng tôi xin đƣợc bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến bố mẹ kính yêu, những ngƣời thân trong gia đình đã thông cảm, động viên và ở bên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Xin trân trọng cảm ơn ! LỜI CAM ĐOAN Tôi là Đặng Thị Vỹ, nghiên cứu sinh khóa 32, Trƣờng Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Răng Hàm Mặt, xin cam đoan: 1.

Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn của GS. Trịnh Đình Hải và PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phƣơng. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã đƣợc công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã đƣợc xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày 28 tháng 1 năm 2019 Tác giả Đặng Thị Vỹ DANH MỤC VIẾT TẮT CS : Giai đoạn đốt sống cổ (Cervical Stage) ĐT : Điều trị GTBT : Giá trị bình thƣờng GTLN : Giá trị lớn nhất GTNN : Giá trị nhỏ nhất SD : Độ lệch chuẩn (Standard Deviation) XHD : Xƣơng hàm dƣới XHT : Xƣơng hàm trên X : Giá trị trung bình MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Sự tăng trƣởng của xƣơng hàm và phƣơng pháp xác định đỉnh tăng trƣởng xƣơng hàm.

Sự tăng trƣởng của xƣơng hàm trên. Sự tăng trƣởng của xƣơng hàm dƣới. Thời gian tăng trƣởng của xƣơng hàm. Phƣơng pháp xác định đỉnh tăng trƣởng của xƣơng hàm.

Khả năng tăng trƣởng của bệnh nhân sai khớp cắn loại II. Sai khớp cắn loại II và các phƣơng pháp điều trị. Phân loại sai khớp cắn loại II. Tần suất sai khớp cắn loại II.

Bệnh căn sai khớp cắn loại II. Các phƣơng pháp điều trị sai khớp cắn loại II. Khí cụ chức năng trong điều trị sai khớp cắn loại II do lùi xƣơng hàm dƣới. Khái niệm về khí cụ chức năng.

Phân loại khí cụ chức năng. Hiệu quả của khí cụ chức năng trong điều chỉnh sai khớp cắn loại II do lùi xƣơng hàm dƣới. Khí cụ Forsus. 25 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tƣợng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn. Tiêu chuẩn loại trừ. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Chọn cỡ mẫu. Các bƣớc tiến hành. Khám lâm sàng, cận lâm sàng.

Điều trị bệnh nhân. Kết thúc điều trị. Đánh giá kết quả điều trị. Xử lý số liệu và hạn chế sai số.

Đạo đức trong nghiên cứu. 58 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm lâm sàng, Xquang các bệnh nhân sai khớp cắn loại II lùi xƣơng hàm dƣới. Tỷ lệ giới.

Tuổi của nhóm bệnh nhân điều trị. Đặc điểm khớp cắn trƣớc điều trị theo chỉ số PAR. Đặc điểm Xquang bệnh nhân trƣớc điều trị. Đánh giá hiệu quả điều trị sai khớp cắn loại II do lùi xƣơng hàm dƣới bằng khí cụ Forsus.

Thời gian điều trị trung bình. Thời gian lắp khí cụ Forsus trung bình. Đánh giá sự khác biệt trƣớc và sau điều trị dựa trên phân tích mẫu thạch cao tính theo chỉ số PAR. Đánh giá sự khác biệt trƣớc và sau điều trị dựa trên phân tích phim sọ nghiêng.

Kết quả điều trị chung. 85 Chƣơng 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm lâm sàng, Xquang các bệnh nhân sai khớp cắn loại II lùi xƣơng hàm dƣới. Tỷ lệ giới trong nhóm bệnh nhân điều trị.

Tuổi của nhóm bệnh nhân điều trị. Đặc điểm khớp cắn trƣớc điều trị theo chỉ số PAR. Đặc điểm X quang. Hiệu quả điều trị bệnh nhân sai khớp cắn loại II lùi xƣơng hàm dƣới có sử dụng khí cụ Forsus.

Thời gian điều trị. Thời gian lắp khí cụ Forsus. Tỷ lệ gãy của khí cụ Forsus. Đánh giá sự khác biệt trƣớc và sau điều trị dựa trên phân tích mẫu thạch cao tính theo chỉ số PAR.

Sự khác biệt trƣớc và sau điều trị dựa trên phân tích phim sọ nghiêng. 116 DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Các thành phần của khớp cắn phân tích theo chỉ số PAR .2: Đánh giá vùng răng phía trƣớc hàm trên và hàm dƣới.3: Đánh giá khớp cắn phía sau hai bên.4: Đánh giá độ cắn chìa .5: Đánh giá độ cắn phủ .6: Cách tính điểm sự lệch đƣờng giữa .7: Các chỉ số đo góc sử dụng trong nghiên cứu .8: Các chỉ số đo khoảng cách sử dụng trong nghiên cứu .9: Các chỉ số đo khoảng cách khác sử dụng trong nghiên cứu .10: Phân loại khớp cắn theo phần trăm chỉ số PAR giảm sau điều trị .11: Phân loại kết quả điều trị trên phim sọ nghiêng .12: Đánh giá kết quả điều trị chung.1: Đặc điểm khớp cắn trƣớc điều trị theo chỉ số PAR.2: Tƣơng quan giữa các chỉ số PAR thành phần với PAR trƣớc điều trị .3: Các chỉ số đánh giá kích thƣớc và vị trí xƣơng hàm trên.4: Các chỉ số đánh giá kích thƣớc và vị trí xƣơng hàm dƣới .5: Các chỉ số đánh giá tƣơng quan xƣơng hàm theo chiều trƣớc sau.6: Các chỉ số đánh giá tƣơng quan xƣơng hàm theo chiều đứng dọc .7: Các chỉ số đánh giá về răng- xƣơng ổ răng .8: Các chỉ số đánh giá tƣơng quan mô mềm trƣớc điều trị .9: Tƣơng quan giữa điểm PAR trƣớc điều trị, điểm các thành phần khớp cắn trƣớc điều trị với thời gian điều trị .10: Tƣơng quan giữa chỉ số PAR trƣớc điều trị, các thành phần chỉ số PAR, thời gian điều trị với thời gian lắp Forsus.11: Sự thay đổi chỉ số PAR trƣớc và sau điều trị. Tƣơng quan giữa điểm PAR sau điều trị, mức độ thay đổi chỉ số PAR với điểm PAR trƣớc điều trị .13: Tƣơng quan giữa phần trăm thay đổi các thành phần chỉ số PAR sau điều trị với phần trăm thay đổi của chỉ số PAR .14: Thay đổi vị trí và kích thƣớc xƣơng hàm trên.15: Thay đổi vị trí và kích thƣớc xƣơng hàm dƣới .16: Thay đổi tƣơng quan xƣơng hàm theo chiều trƣớc-sau .17: Thay đổi tƣơng quan xƣơng hàm theo chiều đứng.18: Thay đổi tƣơng quan răng-xƣơng ổ răng.19: Thay đổi tƣơng quan mô mềm .20: Tƣơng quan sự thay đổi mô cứng và mô mềm sau điều trị .21: Kết quả điều trị chung .1: So sánh thời gian điều trị Forsus với một số tác giả khác. 94 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Phân bố bệnh nhân theo giới .2: Tuổi điều trị trung bình .3: Phân loại mức độ lệch lạc khớp cắn theo PAR trƣớc điều trị .4: Đồ thị biểu diễn mối tƣơng quan giữa tổng điểm PAR với độ cắn chìa trƣớc điều trị.

Đồ thị biểu diễn mối tƣơng quan giữa thời gian lắp Forsus với tổng điểm PAR trƣớc điều trị.6: Đồ thị biểu diễn mối tƣơng quan giữa thời gian lắp Forsus với độ cắn chìa của răng trƣớc điều trị.7: Sự thay đổi các thành phần chỉ số PAR trƣớc và sau điều trị .8: Phân loại khớp cắn sau điều trị theo mức độ thay đổi chỉ số PAR 73 Biểu đồ 3. Đồ thị biểu diễn mối tƣơng quan giữa tổng điểm PAR trƣớc điều trị với tổng điểm PAR sau điều trị. Đồ thị biểu diễn mối tƣơng quan giữa tổng điểm PAR trƣớc điều trị với phần trăm thay đổi của chỉ số PAR .11: Đồ thị biểu diễn mối tƣơng quan giữa phần trăm thay đổi của chỉ số PAR với phần trăm thay đổi độ cắn chìa .12: Đồ thị biểu diễn mối tƣơng quan giữa phần trăm thay đổi của chỉ số PAR với phần trăm thay đổi độ lệch đƣờng giữa. 77 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Một số đƣờng khớp của xƣơng hàm trên .2: Hoạt động bồi (+) và tiêu xƣơng bề mặt (-) của phức hợp mũi- hàm trên .3: Sự tăng sản xƣơng hàm dƣới .4: Quá trình bồi- đắp của xƣơng hàm dƣới .5: Hƣớng tăng trƣởng của phức hợp hàm trên .6: Các giai đoạn của đốt sống cổ từ CS1 đến CS6 .7: Khớp cắn loại II do răng .8: Các hình thái khớp cắn loại II do nguyên nhân xƣơng hàm .9: Góc ANB trên phim sọ nghiêng .10: Chỉ số Wits trên phim sọ nghiêng .11: Các kiểu tăng trƣởng xƣơng hàm .12: Khí cụ chức năng tháo lắp: Activator, Twin block, Frankel .13: Khí cụ chức năng cố định: MARA, Herbst .14: Khí cụ Forsus .15: Hộp khí cụ Forsus .16: Tác động của khí cụ Forsus lên xƣơng hàm và răng .2: Thƣớc đo chỉ số PAR trên mẫu.3: Các điểm mốc trên xƣơng và mô mềm .4: Các mặt phẳng tham chiếu .6: Phân tích McCulloch và Mills .7: Gắn band và mắc cài .8: Buộc liên kết và bẻ đầu tận dây cung .9: Đo và lựa chọn thanh đẩy .10: Lắp phức hợp chốt-lò xo .11: Kẹp thanh đẩy vào dây cung .12: Kẹp nút chặn tăng lực lò xo .13: Hình ảnh Forsus trong miệng.14: Điều chỉnh chi tiết và hoàn thiện khớp cắn.