Luận án tiến sĩ: Phác đồ hóa xạ trị đồng thời có hóa trị trước ung thư vòm mũi họng giai đoạn N2,3M0 tại Bệnh viện K - Phạm Tiến Chung

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI ======== PHẠM TIẾN CHUNG NGHI£N CøU PH¸C §å HãA X¹ TRÞ §åNG THêI Cã HãA TRÞ TR¦íC CHO UNG TH¦ VßM MòI HäNG GIAI §O¹N N2,3 M0 T¹I BÖNH VIÖN K Chuyên ngành: Ung thư Mã số: 62720149 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. BÙI CÔNG TOÀN 2. NGÔ THANH TÙNG HÀ NỘI LỜI CAM ĐOAN Tôi là Phạm Tiến Chung nghiên cứu sinh khóa 33 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Ung thư, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy Phó giáo sư, tiến sỹ Bùi Công Toàn và Phó giáo sư, tiến sỹ Ngô Thanh Tùng.

Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Tác giả Phạm Tiến Chung DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT AJCC American joint commettee on cancer - (Hiệp hội ung thư Mỹ) CF Cisplatin và 5-Fluoruoracin CT Computer tomography - (Chụp cắt lớp vi tính) FNCA Forum for Nuclear Cooperation in Aisia (Diễn đàn hợp tác hạt nhân châu Á) UICC Union Internationale Contre le Cancer (Hiệp hội phòng chống ung thư quốc tế) IARC International Agency for Research on Cancer (Cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế) GĐ Gai đoạn MRI Magnetic Resonance Imaging - (Chụp cộng hưởng từ) PET Positrion Emission Tomography (Chụp cắt lớp phát xạ positron) PS Performance Status - Chỉ số toàn trạng WHO World Health Organization - (Tổ chức y tế thế giới) UTVMH Ung thư biểu mô vòm mũi họng NC Nghiên cứu NCCN National Comprehensive Cancer Network (Mạng lưới ung thư quốc gia Hoa Kỳ) ICRU International Commission on Radiation Units (Ủy ban quốc tế về đơn vị bức xạ) EORTC Eropean Organization for Research and Treatment of Cancer (Tổ chức nghiên cứu, điều trị ung thư châu Âu) RTOG Radiation Theraphy Oncology Group (Nhóm xạ trị ung thư của viện ung thư quốc gia Mỹ) RECIST Response Evaluation Criteria in Solid Tumors (Tiêu chí đánh giá đáp ứng ở các khối u đặc) TNLS Thử nghiệm lâm sàng MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ.1 Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

DỊCH TỄ HỌC UNG THƯ VÒM MŨI HỌNG. Sự phân bố theo vùng địa lý. Sự phân bố theo tuổi và giới. Sự phân bố theo chủng tộc.

Yếu tố gia đình. SƠ LƯỢC GIẢI PHẪU HỌC CỦA VÒM HỌNG. Giới hạn giải phẫu của vòm họng. Dẫn lưu bạch huyết của vòm họng.

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG CẬN LÂM SÀNG. Cận lâm sàng. CHẨN ĐOÁN XÁC ĐỊNH UNG THƯ VÒM MŨI HỌNG. CHẨN ĐOÁN GIAI ĐOẠN UNG THƯ VÒM MŨI HỌNG.

ĐIỀU TRỊ UNG THƯ VÒM MŨI HỌNG. Hóa trị ung thư vòm mũi họng. Điều trị đích. CÁC YẾU TỐ TIÊN LƯỢNG TRONG UNG THƯ VÒM MŨI HỌNG31 1.

CÁC NGHIÊN CỨU VỀ HÓA XẠ TRỊ ĐỒNG THỜI TRONG ĐIỀU TRỊ UNG THƯ VÒM MŨI HỌNG. Các nghiên cứu nước ngoài. Một số nghiên cứu trong nước.37 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.

Tiêu chuẩn chọn người bệnh. Tiêu chuẩn loại trừ. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kếnghiên cứu.

Mô tả quy trình thao tác chuẩn sử dụng trong nghiên cứu. Tiêu chuẩn đánh giá. Thống kê, xử lý số liệu. THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU.

CÁC TIÊU CHUẨN ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU.56 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Tuổi và giới. Thời gian phát hiện, lý do khám và các triệu chứng cơ năng.

Đặc điểm u nguyên phát. Đặc điểm di căn hạch cổ trên lâm sàng. Đặc điểm tổn thương trên cận lâm sàng. Xếp loại TMN và GĐ theo UICC 2010.

KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ. Tỷ lệ hoàn thành phác đồ điều trị. Tỷ lệ người bệnh không thực hiện đủ chỉ định dự kiến. Gián đoạn điều trị.

Đáp ứng sau điều trị. Thời gian sống thêm. ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ ĐỘC TÍNH CỦA PHÁC ĐỒ.Độc tính cấp. Một số biến chứng muộn.84 Chương 4: BÀN LUẬN.

ĐẶC ĐIỂM ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng. KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ. Tỷ lệ hoàn thành phác đồ điều trị.

Gián đoạn điều trị. Sự đáp ứng của chỉ số toàn trạng. Đáp ứng thực thể. THEO DÕI SAU ĐIỀU TRỊ.

Thời gian sống thêm. Một số yếu tố ảnh hưởng đến thời gian sống thêm. ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ ĐỘC TÍNH CỦA PHÁC ĐỒ.126 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Chỉ số PS theo ECOG.

Phác đồ hóa trị trước. Tiêu chuẩn đánh giá đáp ứng theo RECIST 1. Thời gian từ khi có triệu chứng đầu tiên đến khi vào viện. Đặc điểm hạch cổ di căn trên lâm sàng.

Tổn thương trên trên phim chụp MRI. Phân loại theo TNM. Tỷ lệ hoàn tất số tuần hóa xạ trị. Tỷ lệ dừng hẳn phác đồ.

Gián đoạn hóa trị trước. Gián đoạn hóa xạ trị đồng thời. Chỉ số toàn trạng. Đáp ứng thực thể.

Đáp ứng chung sau kết thúc điều trị 3 tháng. Đáp ứng sau điều trị 3 tháng theo giai đoạn hạch. Tình trạng người bệnh ở thời điểm kết thúc nghiên cứu. Tỷ lệ sống thêm toàn bộ theo T, N.

Ảnh hưởng của giai đoạn bệnh đến sống thêm toàn bộ qua phân tích đơn biếnbằng test Log Rank. Tỷ lệ sống thêm toàn bộ theo chỉ số PS. Ảnh hưởng của chỉ số PS đến sống thêm toàn bộ qua phân tích đơn biến bằng test Log Rank. Ảnh hưởng của đáp ứng điều trị với sống thêm toàn bộ qua phân tích đơn biến bằng test Log Rank.

Một số yếu tố ảnh hưởng đến sống thêm 3 năm qua phân tích hồi quy đa biến Cox. Một số yếu tố ảnh hưởng đến sống thêm 5 năm qua phân tích hồi quy đa biến Cox. Tái phát và di căn. Độc tính cấp của hóa chất tới hệ tạo huyết.

Độc tính cấp ngoài hệ tạo huyết. Độc tính cấp khác. Biến chứng muộn. Tỷ lệ tổn thương dây thần kinh sọtrong một số nghiên cứu.

Kết quả đáp ứng sau điều trị của một số nghiên cứu. So sánh về thời gian sống thêm với một số NC khác về phối hợp hóa xạ trị UTVMH. So sánh độc tính cấp huyết học nặng giữa một số NC.123 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Đặc điểm giới.

Độ tuổi đối tượng nghiên cứu. Triệu chứng đầu tiên. Tỷ lệ các triệu chứng cơ năng hay gặp. Đáp ứng chung sau điều trị 3 tháng.

Sống thêm toàn bộ. Tỷ lệ sống thêm không bệnh. Tỷ lệ sống thêm toàn bộ theo nhóm tuổi. Tỷ lệ sống thêm không bệnh theo nhóm tuổi.

Tỷ lệ sống thêm toàn bộ theo mức độ sút cân. Sống thêm toàn bộ theo mức độ hoàn thành phác đồ. So sánh sống thêm toàn bộ giữa người bệnh chuyển phác đồ sau hóa trị trước và người bệnh hoàn thành phác đồ. So sánh sống thêm toàn bộ giữa người bệnh chuyển phác đồ trong quá trình hóa xạ trị đông thời và người bệnh hoàn thành phác đồ.

Tỷ lệ sống thêm toàn bộ theo GĐ. Tỷ lệ sống thêm toàn bộ theo đáp ứng chung sau điều trị 3 tháng.75 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Bản đồ phân bố ung thư vòm mũi họng của globocan.2: Định khu phân đoạn vùng vòm họng.3: Cấu trúc liên quan các thành của vòm họng.4: Hình ảnh nội soi UTVMH.5: Hình ảnh phim chụp CT vòm: khối u xâm lấn hố chân bướm khẩu cái .6: Hình ảnh phim chụp CT vòm: Hạch sau hầu bên trái hoại tử .7: Hình ảnh khối u vòm họng xâm lấn thành bên trên T1 phim chụp MRI có tiêm thuốc cản quang.8: Hình ảnh phim chụp MRI vòm họng có tiêm thuốc cản quang trên T1 lớp cắt trục .9: Hình ảnh di căn xương trên phim chụp spect.10: Hình ảnh chụp PET/ CT người bệnh UTVMH di căn hạch cổ 2 bên 17 Hình 1.11: Hình ảnh nhuộm HE UTBM không biệt hóa.1: Các thể tích cần tia xạ theo 1993 ICRU 50.46 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Ung thư vòm mũi họng (UTVMH) là bệnh lý ác tính của tế bào biểu mô vùng vòm họng. Đây là ung thư thường gặp nhất ở vùng đầu cổ. Do vị trí giải phẫu đặc biệt và là loại ung thư nhạy cảm với bức xạ ion hóa nên xạ trị vẫn là phương pháp điều trị chủ yếu.

GĐIII - IVb tỷ lệ này chỉ còn 34 - 56%, có từ 40 - 47% tái phát tại chỗ và di căn xa trong vòng 2 năm sau xạ trị đơn thuần [2], [3].Từ những năm 70 thế kỷ XX hóa trị đã chứng tỏ vai trò quan trọng trong điều trị UTVMH GĐ lan rộng, tiến xa tại vùng đặc biệt là trên thể không biệt hóa (typ III). Đến những năm 1990, cisplatin phối hợp đồng thời với xạ trị đã được áp dụng rộng rãi. Sự phối hợp này đã giúp làm giảm cả tỷ lệ tái phát tại chỗ, tại vùng, lẫn di căn xa và cải thiện có ý nghĩa về sống thêm toàn bộ,tăng thêm từ 15-20% sau 5 năm [4],[5],[6],[7],[8],[9],[10]. Thử nghiệm lâm sàng pha III của Mỹ (1998) đưa ra phác đồ hóa xạ trị đồng thời với cisplatin 100mg/m2 da truyền theo chu kỳ 3 tuần trong quá trình xạ trị, sau đó là bổ trợ 3 chu kỳ cisplatin + 5FU cho UTVMH GĐ II - IVb đến nay đã trở thành hướng dẫn điều trị của NCCN [11].

Hầu hết các nước Âu, Mỹ áp dụng theo phác đồ này. Thách thức lớn nhất của phác đồ này là tỷ lệ độc tính cấp gia tăng, số người bệnh hoàn tất liệu trình điều trị thấp [9],[10],[12],[13]. Một số thử nghiệm ngẫu nhiên từ Singapore, Hồng Kông, Đài Loan và Nam Trung Quốc đã điều tra ý nghĩa của hóa xạ trị đồng thời, có hoặc không có hóa trị bổ trợ cho thấy cải thiện đáng kể sống thêm toàn bộ với một tỷ lệ độc tính gộp 48%, sống thêm 5 năm tăng 20% [14],[15],[16],[17]. Diễn đàn hợp tác hạt nhân Châu Á thành lập 1990 đã xây dựng phác đồ hóa xạ đồng thời với cisplatin liều thấp hàng tuần (30mg/m2 da/ tuần x 6 tuần xạ trị) tiếp theo có hoặc không có hóa trị bổ trợ phác đồ CF cho UTVMH GĐ III-IV.

Kết quả 93% người bệnh hoàn tất ít nhất 4/6 chu kỳ truyền cisplatin hàng tuần, 85% hoàn tất ít nhất 2 chu kỳ CF, kiểm soát tại vùng 3 năm, không di căn xa, sống thêm toàn bộ tương ứng là 89%, 74% và 66%, các độc tính cấp độ III, IV: nôn, buồn nôn, giảm bạch cầu đều là 4% [18]. 2 Như vậy, khi áp dụng hướng dẫn điều trị NCCN trên lâm sàng ở các nước Châu Á: Trung quốc, Hongkong, Singapo, Đông nam á và Việt nam thấy phác đồ gây độc tính nặng, tuân thủ điều trị thấp.