Luận án tiến sỹ y học đánh giá chức năng tai giữa trên bệnh nhân khe hở vòm miện

LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG TAI GIỮA TRÊN BỆNH NHÂN KHE HỞ BỘVÒM GIÁO MIỆNG DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHIẾU HỮU THANH ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG TAI GIỮA TRÊN BỆNH NHÂN KHE HỞ VÒM MIỆNG LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HÀ NỘI – 2022 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG TAI GIỮA TRÊN BỆNH NHÂN KHE HỞ BỘVÒM GIÁO MIỆNG DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHIẾU HỮU THANH ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG TAI GIỮA TRÊN BỆNH NHÂN KHE HỞ VÒM MIỆNG Chuyên ngành : Tai - Mũi - Họng Mã số : 9720155 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Lương Thị Minh Hương 2. Nguyễn Đình Phúc HÀ NỘI – 2022 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, không chỉ có nỗ lực của bản thân mà còn có rất nhiều sự giúp đỡ quý báu của các thầy cô, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ và tạo điều kiện mọi mặt của: - Đảng ủy, Ban giám hiệu, Phòng Quản lý Đào tạo Sau đại học và Bộ môn Tai Mũi Họng Trường Đại học Y Hà Nội.

- Đảng Ủy, Ban giám đốc và các khoa phòng của Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam Cuba - Hà Nội. - Đảng ủy, Ban giám hiệu và Bộ môn Tai Mũi Họng trường Đại học Y Dược Thái Bình. Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn tới cô PGS. Lương Thị Minh Hương và thầy TS.

Nguyễn Đình Phúc, đã tận tình truyền đạt kiến thức và trực tiếp hướng dẫn cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến những Thầy Cô trong hội đồng bảo vệ luận án các cấp, những Thầy Cô trong bộ môn Tai Mũi Họng, trường Đại học Y Hà Nội và những Nhà khoa học đã hỗ trợ, giảng giải, đóng góp cho tôi nhiều ý kiến quý báu trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn đến các cán bộ nhân viên khoa Tai Mũi Họng, khoa Phẫu thuật Hàm Mặt, khoa Phẫu thuật Thẩm mỹ, khoa Gây mê Hồi sức bệnh viện Hữu nghị Việt Nam Cuba đã giúp đỡ, tạo điều kiện và cho tôi nhiều kinh nghiệm trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu. Tôi xin dành lời cảm ơn chân thành đến những người bệnh và gia đình các bệnh nhân đã tin tưởng và tham gia vào nghiên cứu.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp cùng tất cả những người thân yêu đã giúp đỡ, dành sự quan tâm, chia sẻ những khó khăn vất vả trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày 10 tháng 10 năm 2022 Tác giả luận án Khiếu Hữu Thanh LỜI CAM ĐOAN Tôi là Khiếu Hữu Thanh, nghiên cứu sinh khóa 34 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Tai Mũi Họng, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Lương Thị Minh Hương và TS.

Nguyễn Đình Phúc. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu tại bệnh viện Hữu nghị Việt Nam Cuba, Hà Nội. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết nêu trên.

Hà Nội, ngày 19 tháng 05 năm 2022 Người viết cam đoan Khiếu Hữu Thanh MỤC LỤC Lời cảm ơn Danh mục chữ viết tắt Danh mục bảng, biểu đồ, sơ đồ, hình vẽ ĐẶT VẤN ĐỀ 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 3 1.1 Lịch sử nghiên cứu 3 1.1 Nghiên cứu về chức năng tai giữa trên bệnh nhân khe hở vòm miệng3 1.2 Nghiên cứu về phẫu thuật đặt ống thông khí trên bệnh nhân khe hở vòm miệng 5 1.2 Giải phẫu, chức năng tai giữa và vòm miệng 8 1.1 Giải phẫu tai giữa 8 1.2 Giải phẫu vòm miệng 11 1.3 Sinh lý tai giữa 12 1.3 Một số phương pháp đánh giá chức năng tai giữa 16 1.2 Các phương pháp dựa trên đo trở kháng âm học 17 1.4 Đo thính lực đơn âm tại ngưỡng 20 1.4 Khe hở vòm miệng 22 1.2 Bệnh sinh khe hở vòm miệng 22 1.3 Phân loại khe hở vòm miệng 22 1.4 Các biểu hiện lâm sàng 24 1.5 Điều trị khe hở vòm miệng 24 1.5 Bệnh lý tai giữa trên bệnh nhân khe hở vòm miệng 26 1.1 Cơ chế bệnh sinh bệnh lý tai giữa trên khe hở vòm miệng 26 1.2 Đặc điểm bệnh lý tai giữa trên bệnh nhân khe hở vòm miệng 29 1.6 Điều trị bệnh lý tai giữa trên bệnh nhân khe hở vòm miệng 34 1.1 Điều trị nội khoa 34 1.2 Phẫu thuật đặt ống thông khí hòm nhĩ 35 1.3 Vai trò của phẫu thuật tạo hình vòm miệng 38 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 39 2.1 Đối tượng nghiên cứu 39 2.1 Đối tượng nghiên cứu 39 2.2 Địa điểm nghiên cứu 40 2.3 Thời gian nghiên cứu 40 2.4 Các bước tuyển chọn vào nghiên cứu 40 2.2 Phương pháp nghiên cứu 41 2.1 Thiết kế nghiên cứu 41 2.2 Số lượng bệnh nhân nghiên cứu 41 2.3 Các bước tiến hành nghiên cứu 41 2.4 Các chỉ số biến số nghiên cứu 42 2.5 Các kỹ thuật áp dụng trong nghiên cứu 50 2.6 Phương tiện nghiên cứu 56 2.7 Phương pháp xử lý số liệu 58 2.8 Biện pháp khống chế sai số 58 2.3 Đạo đức trong nghiên cứu 60 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 61 3.1 Chức năng tai giữa qua nội soi, thính lực và nhĩ lượng 61 3.1 Đặc điểm chung 61 3.2 Đặc điểm bệnh lý tai giữa 63 3.3 Đánh giá chức năng tai giữa qua đo nhĩ lượng 68 3.4 Đánh giá chức năng tai giữa qua thính lực 72 3.2 Sự cải thiện chức năng tai giữa sau phẫu thuật tạo hình vòm miệng và đặt ống thông khí 75 3.1 Đặc điểm bệnh nhân phẫu thuật tạo hình vòm miệng và đặt ống thông khí hòm nhĩ 75 3.2 Bệnh lý tai giữa sau phẫu thuật tạo hình vòm miệng và đặt ống thông khí 78 3.3 Chức năng tai giữa sau phẫu thuật 84 3.4 Biến chứng sau phẫu thuật 88 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 89 4.1 Chức năng tai giữa qua nội soi, thính lực và nhĩ lượng 89 4.1 Đặc điểm chung 89 4.2 Đặc điểm bệnh lý tai giữa 92 4.3 Đánh giá chức năng tai giữa qua nhĩ lượng 100 4.4 Đánh giá chức năng tai giữa qua thính lực 103 4.2 Sự cải thiện chức năng tai giữa sau phẫu thuật tạo hình vòm miệng và đặt ống thông khí 107 4.1 Đặc điểm chung 107 4.2 Bệnh lý tai giữa sau phẫu thuật tạo hình vòm miệng và đặt ống thông khí 110 4.3 Chức năng tai giữa sau phẫu thuật 116 4.4 Biến chứng sau phẫu thuật 119 KẾT LUẬN 123 KIẾN NGHỊ 125 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ABG Air Bone Gap Khoảng cách khí cốt đạo KHVM Khe hở vòm miệng KHVM± Khe hở vòm miệng có hoặc không kết hợp khe hở M môi MN Màng nhĩ OTK Ống thông khí PTA Pure Tone Average Ngưỡng nghe trung bình đường khí PT Phẫu thuật SD Standard Deviation Độ lệch chuẩn TB Trung bình THVM Tạo hình vòm miệng VTG Viêm tai giữa VTGCT Viêm tai giữa cấp tính VTGMT Viêm tai giữa mạn tính VTGƯD Viêm tai giữa ứ dịch DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1 Phân bố về nhóm tuổi và giới 61 Bảng 3.2 Các bệnh lý tai mũi họng kèm theo (N=106) 62 Bảng 3.3 Phân loại khe hở vòm miệng 62 Bảng 3.4 Phân bố số bên tai bị bệnh 63 Bảng 3.5 Mối liên quan giữa số tai bị bệnh với đặc điểm khe hở vòm miệng63 Bảng 3.6 Hình thái màng nhĩ 64 Bảng 3.7 Các thể viêm tai giữa ứ dịch 66 Bảng 3.8 Đặc điểm xẹp nhĩ 66 Bảng 3.9 Mối liên quan giữa bệnh lý tai giữa với đặc điểm khe hở vòm miệng 68 Bảng 3.10 Hình thái nhĩ lượng đồ theo Nguyễn Tấn Phong (N=209) 69 Bảng 3.11 Mối liên quan giữa dạng nhĩ đồ với thể viêm tai giữa ứ dịch và độ xẹp nhĩ 71 Bảng 3.12 Đặc điểm về hình dạng thính lực đồ và mức độ nghe kém 72 Bảng 3.13 Mối liên quan giữa đặc điểm thính lực đồ với bệnh lý tai giữa 73 Bảng 3.14 So sánh chỉ số PTA và ABG với bệnh lý tai giữa 74 Bảng 3.15 Kết quả phẫu thuật tạo hình vòm miệng sau 6 tháng 75 Bảng 3.16 Đặc điểm bệnh lý tai giữa được đặt ống thông khí 76 Bảng 3.17 Tình trạng dịch hòm nhĩ khi chích rạch 76 Bảng 3.18 Đặc điểm nhĩ lượng đồ 77 Bảng 3.19 Đặc điểm thính lực đồ 77 Bảng 3.20 Hình thái màng nhĩ sau phẫu thuật 79 Bảng 3.21 Diễn biến tình trạng tai giữa sau phẫu thuật theo tình trạng ống thông khí 80 Bảng 3.22 Diễn biến tình trạng tai của các bệnh lý tai giữa 81 Bảng 3.23 Mối liên quan giữa viêm tai giữa tái diễn với kết quả phẫu thuật vòm miệng 82 Bảng 3.24 Mối liên quan giữa viêm tai giữa tái diễn với thời gian lưu ống 83 Bảng 3.25 Mối liên quan giữa viêm tai giữa tái diễn với dạng nhĩ lượng đồ.26 Hình thái thính lực đồ sau phẫu thuật 86 Bảng 3.27 Thay đổi PTA và ABG trung bình sau phẫu thuật 87 Bảng 3.28 Thay đổi PTA và ABG trung bình theo bệnh lý tai giữa 87 Bảng 3.29 Thay đổi PTA và ABG theo tình trạng viêm tai giữa tái diễn 88 Bảng 3.30 Biến chứng sau phẫu thuật 88 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1 Phân bố bệnh lý tai giữa (N=212) 65 Biểu đồ 3.2 Mối liên quan giữa bệnh lý tai giữa với nhóm tuổi 67 Biểu đồ 3.3 Dạng nhĩ lượng đồ theo Jerger (N=209) 68 Biểu đồ 3.4 Mối liên quan giữa dạng nhĩ lượng đồ với bệnh lý tai giữa 70 Biểu đồ 3.5 Tình trạng ống thông khí sau phẫu thuật 78 Biểu đồ 3.6 Dạng nhĩ lượng đồ sau phẫu thuật 84 DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 1.1 Giải phẫu vòi nhĩ 9 Hình 1.2 Giải phẫu vòm miệng 11 Hình 1.3 Áp lực khí riêng phần trong hòm nhĩ và niêm mạc tai giữa 14 Hình 1.4 Sự đóng mở của vòi nhĩ 15 Hình 1.5 Hình thái biến động nhĩ đồ theo Nguyễn Tấn Phong 18 Hình 1.6 Phân loại khe hở vòm miệng theo Kernahan 23 Hình 1.7: So sánh vòm miệng bình thường và khe hở vòm miệng 26 Hình 1.8 Ống thông khí hòm nhĩ 35 Ảnh 2.