Luận án đánh giá kết quả điều trị ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn IIIB-IV bằng phác đồ Pemetrexed-Cisplatin tại Bệnh viện K - Nguyễn Việt Hà, Đại học Y Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI ======== Chuyên ngành : Ung thƣ M số : 9720108 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS TS HÀ NỘI - 2022 LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn Giáo sư, tiến sỹ, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ nhiệm bộ môn Ung thư - Trường Đại học Y Hà Nội, người thầy đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án Tôi xin trân trọng cảm ơn Giáo sư, tiến sỹ, Giám đốc Bệnh viện K, Phó chủ nhiệm Bộ môn Ung thư – Trường Đại học Y Hà Nội , người thầy đã chỉ bảo, đóng góp cho tôi nhiều ý kiến quí báu trong quá trình học tập và hoàn thành luận án Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Phó giáo sư, tiến sỹ , người thầy đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành luận án này Tôi xin trân trọng cảm ơn Tiến sỹ - Bệnh viện K, Tiến sỹ Trưởng khoa Nội 1 - Bệnh viện K đã tạo mọi điều kiện, động viên và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, làm việc và hoàn thành luận án Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc Bệnh viện K, Ban Giám hiệu, Bộ môn Ung thư, Phòng Quản lý sau đại học - Trường Đại học Y Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện luận án Tôi xin chân thành cảm ơn Khoa Nội 1 , Khoa Nội 2, Khoa Nội 6, phòng Kế hoạch tổng hợp - Bệnh viện K đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án Trân trọng biết ơn cha, mẹ, chồng ,con, gia đình, bạn bè và các đồng nghiệp những người luôn bên tôi động viên, chia sẻ khó khăn và dành cho tôi những điều kiện thuận lợi nhất Hà Nội, ngày 05 tháng 03 năm 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi là nghiên cứu sinh khóa 33 Trƣờng Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Ung thƣ, xin cam đoan: 1 Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn của Cô 2 Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đ đƣợc công bố tại Việt Nam 3 Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đ đƣợc xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật về những cam kết này Hà Nội, ngày 05 tháng 03 năm 2022 Ngƣời viết cam đoan CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Tiếng Việt Tiếng Anh AJCC Hiệp hội ung thƣ Hoa Kỳ American Joint Committee on Cancer BSC Best supportive care Chăm sóc hỗ trợ tốt nhất CLVT Cắt lớp vi tính FDA Cục Quản lý Thực phẩm và U S Food and Drug Dƣợc Hoa Kỳ Administration MRI Chụp cộng hƣởng từ Magnetic Resonance Imaging NSPQ Nội soi phế quản PET Ghi hình bức xạ Positron Emission Tomography Single-photon emission computed tomography RECIST Tiêu chí đánh giá đáp ứng khối Response Evaluation Criteria u đặc in Solid Tumors SPECT Chụp cắt lớp vi tính phát xạ World Health Organization đơn photon STBKTT Sống thêm bệnh không tiến triển STTB Sống thêm toàn bộ TKI Thuốc ức chế Tyrosine Kinase Tyrosine Kinase inhibitor UICC Ủy ban phòng chống ung thƣ Union International Cancer Quốc tế Control UTBM Ung thƣ biểu mô UTP Ung thƣ phổi UTPKTBN Ung thƣ phổi không tế bào nhỏ WHO Tổ chức Y tế thế giới MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3 1 1 TÌNH HÌNH DỊCH TỄ VÀ CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ 3 1 1 1 Tình hình dịch tễ 3 1 1 2 Các yếu tố nguy cơ 4 1 2 CHẨN ĐOÁN 5 1 2 1 Lâm sàng 5 1 2 2 Cận lâm sàng 7 1 3 ĐIỀU TRỊ UTPKTBN 18 1 4 ĐIỀU TRỊ HÓA CHẤT UTPKTBN GIAI ĐOẠN MUỘN 21 1 4 1 Tổng quan điều trị hóa chất giai đoạn muộn 21 1 4 2 Một số nghiên cứu về kết quả điều trị hoá chất với các phác đồ khác nhau cho UTPKTBN giai đoạn muộn 23 1 4 3 Tình hình nghiên cứu trong nƣớc và thế giới về phác đồ Pemetrexed-Cisplatin 26 1 5 CÁC THUỐC SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU 31 1 5 1 Thuốc pemetrexed 31 1 5 2 Thuốc Cisplatin 33 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 35 2 1 ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU 35 2 1 1 Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân 35 2 1 2 Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân 35 2 2 THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU 36 2 3 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 36 2 3 1 Thiết kế nghiên cứu 36 2 3 2 Cỡ mẫu 36 2 4 QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU 37 2 4 1 Khám lâm sàng, cận lâm sàng trƣớc điều trị 37 2 4 2 Điều trị hóa chất 39 2 4 3 Đánh giá kết quả điều trị và tác dụng không mong muốn 42 2 5 PHƢƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU 46 2 6 PHƢƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU 46 2 7 ĐẠO ĐỨC NGHIÊN CỨU 47 Chƣơng 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 49 3 1 ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU 49 3 2 KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ 53 3 2 1 Đáp ứng điều trị 53 3 2 2 Sống thêm bệnh không tiến triển 56 3 3 TÁC DỤNG KHÔNG MONG MUỐN CỦA PHÁC ĐỐ PEMETREXED - CISPLATIN 78 3 3 1 Tác dụng không mong muốn trên hệ tạo huyết 78 3 3 2 Tác dụng không mong muốn ngoài hệ tạo huyết 79 3 3 3 Mối liên quan giữa đáp ứng điều trị với các tác dụng không mong muốn trên bệnh nhân 80 3 3 4 Mối liên quan giữa thời gian sống thêm với các tác dụng không mong muốn trên bệnh nhân 81 CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN 85 4 1 ĐẶC ĐIỂM NHÓM BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU 85 4 1 1 Đặc điểm chung 85 4 1 2 Đặc điểm lâm sàng 90 4 2 KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ UNG THƢ PHỔI KHÔNG TẾ BÀO NHỎ GIAI ĐOẠN MUỘN BẰNG PHÁC ĐỒ PEMETREXED KẾT HỢP CISPLATIN 97 4 2 1 Điều trị ung thƣ phổi giai đoạn di căn xa 97 4 2 2 Đáp ứng điều trị 100 4 2 3 Thời gian sống thêm bệnh không tiến triển 105 4 2 4 Thời gian sống thêm toàn bộ 106 4 2 5 Một số yếu tố ảnh hƣởng thời gian sống thêm 108 4 3 MỘT SỐ TÁC DỤNG KHÔNG MONG MUỐN CỦA PHÁC ĐỒ 111 4 3 1 Một số tác dụng không mong muốn trên hệ tạo huyết 112 4 3 2 Một số tác dụng không mong muốn ngoài hệ tạo huyết 113 4 3 3 Mối liên quan giữa tác dụng không mong muốn với đáp ứng điều trị và sống thêm toàn bộ 114 4 3 4 So sánh tác dụng không mong muốn của phác đồ pemetrexed – cisplatin và các phác đồ hóa trị khác 116 KẾT LUẬN 118 KHUYẾN NGHỊ 120 DANH MỤC CÁC C NG TR NH C NG BỐ C LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 3 1 Phân bố tuổi của bệnh nhân nghiên cứu 49 Bảng 3 2 Các yếu tố liên quan đến bệnh lý 50 Bảng 3 3 Đặc điểm lâm sàng 51 Bảng 3 4 Đặc điểm khối u phổi 52 Bảng 3 5 Số chu kỳ điều trị của bệnh nhân 53 Bảng 3 6 Đáp ứng thực thể của bệnh nhân nghiên cứu 54 Bảng 3 7 Phân loại đáp ứng điều trị của bệnh nhân 54 Bảng 3 8 Đáp ứng cơ năng của bệnh nhân nghiên cứu 55 Bảng 3 9 Một số yếu tố ảnh hƣởng đến đáp ứng điều trị 55 Bảng 3 10 Thời gian sống thêm bệnh không tiến triển 56 Bảng 3 11 Thời gian sống thêm bệnh không tiến triển theo thể trạng 57 Bảng 3 12 Thời gian sống thêm bệnh không tiến triển theo đáp ứng cơ năng 58 Bảng 3 13 Thời gian sống thêm bệnh không tiến triển theo đáp ứng thực thể 59 Bảng 3 14 Thời gian sống thêm bệnh không tiến triển theo tuổi 60 Bảng 3 15 Thời gian sống thêm bệnh không tiến triển theo giới 61 Bảng 3 16 Thời gian sống thêm bệnh không tiến triển theo tình trạng hút thuốc 62 Bảng 3 17 Thời gian sống thêm bệnh không tiến triển theo mô bệnh học 62 Bảng 3 18 Phân tích đa biết các yếu tố liên quan STBKTT của bệnh nhân nghiên cứu 64 Bảng 3 19 Thời gian sống thêm toàn bộ 66 Bảng 3 20 Thời gian sống thêm toàn bộ theo giới 67 Bảng 3 21 Thời gian sống thêm toàn bộ theo tuổi 68 Bảng 3 22 Thời gian sống thêm theo toàn trạng 69 Bảng 3 23 Thời gian sống thêm toàn bộ theo kích thƣớc u (T) 70 Bảng 3 24 Thời gian sống thêm toàn bộ theo di căn hạch (N) 71 Bảng 3 25 Thời gian sống thêm toàn bộ theo di căn xa (M) 72 Bảng 3 26 Thời gian sống thêm toàn bộ theo giai đoạn bệnh 73 Bảng 3 27 Thời gian sống thêm toàn bộ theo mô bệnh học 74 Bảng 3 28 Thời gian sống theo toàn bộ theo đáp ứng cơ năng 75 Bảng 3 29 Thời gian sống theo toàn bộ theo đáp ứng thực thể 76 Bảng 3 30 Phân tích đa biến các yếu tố liên quan tới STTB của bệnh nhân nghiên cứu 77 Bảng 3 31 Tác dụng không mong muốn trên hệ tạo huyết/ tổng số BN 78 Bảng 3 32 Một số tác dụng không mong muốn ngoài hệ tạo huyết / tổng số BN 79 Bảng 3 33 Mối liên quan giữa đáp ứng thực thể với các tác dụng không mong muốn trên bệnh nhân 80 Bảng 3 34 Mối liên quan giữa đáp ứng cơ năng với các tác dụng không mong muốn của bệnh nhân 80 Bảng 3 35 Mối liên quan giữa thời gian sống thêm toàn bộ và tác dụng không mong muốn trên bệnh nhân 81 Bảng 3 36 Phân tích đa biết các yếu tố liên quan đến sống thêm toàn bộ của bệnh nhân nghiên cứu 82 Bảng 3 37 Mối liên quan giữa thời gian sống thêm bệnh không tiến triển và tác dụng không mong muốn trên bệnh nhân 83 Bảng 3 38 Phân tích đa biết các yếu tố liên quan STBKTT của bệnh nhân nghiên cứu 84 Bảng 4 1 Lứa tuổi mắc ung thƣ phổi trong một số nghiên cứu 86 Bảng 4 2 Tỷ lệ nam/nữ mắc ung thƣ phổi ở một số nghiên cứu 87 Bảng 4 3 Tần suất triệu chứng ung thƣ phổi trong một số nghiên cứu 90 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3 1 Phân bố giới tính của bệnh nhân nghiên cứu 50 Biểu đồ 3 2 Phân loại TNM ở bệnh nhân ung thƣ phổi không tế bào nhỏ 51 Biểu đồ 3 3 Kích thƣớc khối u phổi trên phim chụp cắt lớp vi…