Luận án TS: Hành vi nguy cơ HIV vợ/chồng & hiệu quả can thiệp Điện Biên, Cần Thơ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y ĐOÀN VĂN VIỆT THỰC TRẠNG HÀNH VI NGUY CƠ NHIỄM HIV CỦA VỢ/CHỒNG NGƯỜI NHIỄM HIV/AIDS ĐANG ĐƯỢC QUẢN LÝ TẠI PHÒNG KHÁM NGOẠI TRÚ VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP Ở ĐIỆN BIÊN, CẦN THƠ LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HÀ NỘI - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y ĐOÀN VĂN VIỆT THỰC TRẠNG HÀNH VI NGUY CƠ NHIỄM HIV CỦA VỢ/CHỒNG NGƯỜI NHIỄM HIV/AIDS ĐANG ĐƯỢC QUẢN LÝ TẠI PHÒNG KHÁM NGOẠI TRÚ VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP Ở ĐIỆN BIÊN, CẦN THƠ Chuyên ngành: Quản lý y tế Mã số: 972 08 01 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thanh Long 2. Nguyễn Văn Hưng HÀ NỘI - 2021 LỜI CẢM ƠN Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn chân thành nhất tới Ban Giám đốc, Phòng Sau đại học, Khoa Chỉ huy tham mưu quân y (K10) và các Bộ môn/khoa, phòng chức năng của Học viện Quân y đã quan tâm, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành bản luận án tiến sĩ. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc Sở Y tế Hà Nội, Trung tâm Y tế quận Hoàn Kiếm cho phép tôi được đi học nghiên cứu sinh và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu tại cơ sở đào tạo và công tác tại đơn vị.

Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn GS. Nguyễn Thanh Long, PGS. Nguyễn Văn Hưng - hai người Thầy đã hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Đặc biệt, tôi xin trân trọng cảm ơn Lãnh đạo Cục Phòng, chống HIV/AIDS, Bộ Y tế đã cho phép tôi tham gia nghiên cứu Dự án Phòng, chống HIV/AIDS khu vực châu Á tại Việt Nam và được sử dụng số liệu của Dự án để làm luận án tiến sĩ.

Tôi xin chân thành cảm ơn các đơn vị, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia Dự án đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi thu thập số liệu, hỗ trợ tôi về mặt kỹ thuật trong việc tính toán, xử lý số liệu trong suốt quá trình nghiên cứu đề tài luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS thành phố Cần Thơ và tỉnh Điện Biên đã tạo điều kiện để tôi thu thập số liệu bổ sung tại thực địa nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn các anh/chị là các cặp vợ/chồng dị nhiễm HIV đang được quản lý tại các Phòng khám ngoại trú HIV/AIDS trong mẫu nghiên cứu của Dự án tại tỉnh Điện Biên, thành phố Cần Thơ và cán bộ, nhân viên của các Phòng khám ngoại trú tại hai địa phương nghiên cứu đã hợp tác và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình nghiên cứu tại thực địa. Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè và những người thân đã luôn động viên, hỗ trợ và giúp đỡ tôi và là động lực, truyền nhiệt huyết để tôi hoàn thành chương học tập nghiên cứu sinh.

Nghiên cứu sinh Đoàn Văn Việt LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan số liệu trong đề tài luận án là một phần số liệu thuộc Dự án của Bộ Y tế. Kết quả đề tài luận án là thành quả nghiên cứu của tập thể Ban quản lý dự án của Bộ Y tế mà tôi là một trong những thành viên nghiên cứu. Tôi đã được Ban quản lý dự án và các tổ chức, đơn vị, cá nhân tham gia nghiên cứu dự án đồng ý cho phép sử dụng số liệu của Dự án để bảo vệ luận án tiến sĩ. Các số liệu và kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ một công trình nào khác.

Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Tác giả luận án Đoàn Văn Việt MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa. Lời cam đoan. Danh mục chữ viết tắt.

Danh mục bảng. Danh mục biểu đồ. Danh mục hình. Tình hình dịch HIV/AIDS trên thế giới và ở Việt 3 Nam.

Trên thế giới. Các yếu tố ảnh hưởng và các hành vi nguy cơ lây nhiễm 7 HIV/AIDS. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự lây nhiễm HIV/AIDS. Hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV từ tiêm chích ma túy không 8 an toàn.

Hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV từ quan hệ tình dục không an 11 toàn. Hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV của các cặp bạn tình, vợ/ 14 chồng có một người nhiễm HIV. Các giải pháp can thiệp giảm tác hại, dự phòng lây nhiễm 18 HIV/AIDS. Các giải pháp can thiệp giảm tác hại, dự phòng lây nhiễm 18 HIV/AIDS, điều trị và chăm sóc bệnh nhân HIV.

Các giải pháp dự phòng lây nhiễm HIV cho các cặp bạn tình, 29 vợ chồng có một người nhiễm HIV trên thế giới và ở Việt Nam. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, địa điểm, thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Cỡ mẫu và chọn mẫu nghiên cứu. Biến số và chỉ số nghiên cứu. Phân mức tế bào CD4 và tải lượng vi rút. Quy trình nghiên cứu.

Phương pháp và kỹ thuật thu thập số liệu. Tổ chức nghiên cứu. Sai số và biện pháp khống chế sai số. Xử lý và phân tích số liệu.

Đạo đức nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thực trạng nhiễm HIV và hành vi nguy cơ của các cặp 55 vợ/chồng có một người nhiễm HIV đang được quản lý tại phòng khám ngoại trú tỉnh Điện Biên, thành phố Cần Thơ (2013- 2014). Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu.

Thực trạng tế bào CD4, tải lượng HIV, đồng nhiễm Lao của 62 người nhiễm HIV/AIDS. Một số hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV của cặp vợ/chồng có 66 một người nhiễm HIV. Đánh giá hiệu quả điều trị ARV cho người nhiễm HIV/AIDS 72 và dự phòng lây nhiễm HIV cho vợ/chồng âm tính đang được quản lý tại phòng khám ngoại trú tỉnh Điện Biên và TP Cần Thơ. Hiệu quả thay đổi hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV của cặp 72 vợ/chồng có một người nhiễm HIV.

Hiệu quả điều trị ARV cho người nhiễm HIV/AIDS. Hiệu quả dự phòng lây nhiễm HIV từ người nhiễm HIV sang 84 vợ hoặc chồng âm tính. Mô tả một số đặc điểm của 02 trường hợp cụ thể bị lây nhiễm 85 HIV. Thực trạng nhiễm HIV và hành vi nguy cơ của các cặp 87 vợ/chồng có một người nhiễm HIV được quản lý tại phòng khám ngoại trú tỉnh Điện Biên, thành phố Cần Thơ (2013-2014).

Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu. Thực trạng tế bào CD4, tải lượng HIV, đồng nhiễm Lao của 91 người nhiễm HIV/AIDS. Về hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV của cặp vợ/chồng có một 96 người nhiễm HIV. Hiệu quả điều trị ARV cho người nhiễm HIV/AIDS và dự 101 phòng lây nhiễm HIV cho vợ/chồng âm tính đang được quản lý tại phòng khám ngoại trú tỉnh Điện Biên và TP Cần Thơ.

Hiệu quả thay đổi hành vi lây nhiễm HIV của cặp vợ/chồng có 101 một người nhiễm HIV. Hiệu quả điều trị HIV/AIDS bằng thuốc ARV. Hiệu quả dự phòng lây nhiễm HIV từ người nhiễm HIV sang 121 vợ hoặc chồng âm tính. Một số hạn chế của nghiên cứu.

128 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. TÀI LIỆU THAM KHẢO. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT T T Viết tắt Viết đầy đủ 1 ADR Adverse Drug Reaction (Phản ứng có hại) 2 AIDS Acquired Immunodeficiency Syndrome (Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người) 3 ARV Anti Retroviral (Thuốc kháng vi rút) 4 BHYT Bảo hiểm y tế 5 BKT Bơm kim tiêm 6 CBYT Cán bộ y tế 7 CSHQ Chỉ số hiệu quả 8 CDC Centers for Disease Control and Prevention (Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ) 9 GMD Gái mại dâm 10 HIV Human Immunodeficiency Virus (Virus suy giảm miễn dịch ở người) 11 HTC Cơ sở tư vấn, xét nghiệm HIV 12 IBBS Giám sát kết hợp hành vi và các chỉ số sinh học HIV/STI 13 IQR Interquartile Range (Khoảng tứ phân vị của tập dữ liệu) 14 K=K Không phát hiện = Không lây truyền 15 LĐTBX Lao động thương binh xã hội H 16 LTQĐT Lây truyền qua đường tình dục D 17 MMT Methadone Maintenance Treatment (Điều trị nghiện các chất ma túy dạng thuốc phiện bằng Methadone) 18 MSM Men Sex Men (Nam quan hệ tình dục đồng giới) 19 NRTI Nucleotide Reverse Transcriptase Inhibitors (Thuốc ức chế men sao chép ngược) 20 NNRTI Non – nucleoside reve transcriptase inhibitor (thuốc ức chế men sao chép ngược không phải nucleotide) 21 NVYT Nhân viên y tế 22 OPC Outpatient Clinic for HIV Services (Phòng khám và điều trị ngoại trú dành cho bệnh nhân HIV/AIDS) 23 PKNT Phòng khám ngoại trú 24 QHTD Quan hệ tình dục 25 RNA Axit ribonucleic 26 SL Số lượng 27 STDs Sexually Transmitted Disease (Các bệnh lây truyền qua đường tình dục) 28 TCMT Tiêm chích ma túy 29 TDF Tenofovir disoproxil fumarate (Thuốc kháng vi rút) 30 THCS Trung học cơ sở 31 THPT Trung học phổ thông 32 TP Thành phố 33 TVXN Tư vấn xét nghiệm 34 TYT Trạm y tế 35 UNAIDS United Nations Programme on HIV/AIDS (Chương trình Phối hợp của Liên Hợp Quốc về HIV/AIDS) 36 U=U Undetectable = Untransmittable (Không phát hiện = Không lây truyền) 37 VCT Counseling language testing (Tư vấn xét nghiệm tự nguyện) 38 WB World Bank (Ngân hàng Thế giới) 39 WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế Thế giới) DANH MỤC BẢNG Bản Tên bảng Tran g g 1.1 Tiêu chuẩn bắt đầu điều trị ARV tại Việt 27 Nam.2 Phác đồ điều trị HIV/AIDS theo các “Hướng dẫn chẩn đoán 29 và điều trị HIV/AIDS” của Bộ Y tế 2.1 Phân mức tế bào CD4 trong máu của người nhiễm 42 HIV/AIDS.2 Phân mức tải lượng vi rút HIV trong máu của người nhiễm 43 HIV/AIDS.1 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nhóm 55 tuổi.2 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo học vấn.3 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nghề 58 nghiệp.4 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo thu nhập trung bình 59 tháng (triệu đồng/tháng).5 Phân bố cặp đối tượng theo tính pháp lý của hôn 61 nhân.6 Phân bố cặp đối tượng theo số con trong gia đình.7 Phân mức tế bào CD4/µl máu của người nhiễm HIV (trước 62 can thiệp).8 Số tế bào CD4/µl máu của người nhiễm HIV (trước can 63 thiệp).9 Phân mức tải lượng HIV của người nhiễm HIV (trước can 63 thiệp).10 Tải lượng vi rút HIV/ml máu của người nhiễm HIV (trước 64 can thiệp).11 Phân bố tỷ lệ người nhiễm HIV mắc lao tỉnh (trước can 65 thiệp). Bản Tên bảng Tran g g 3.12 Tỷ lệ mắc bệnh lao theo mức tế bào CD4 trong máu của 65 người nhiễm HIV (trước can thiệp).