Đánh giá điều trị lệch lạc khớp cắn loại III Angle bằng mắc cài MBT

1 ĐẶT VẤN ĐỀ Lệch lạc khớp cắn là sự lệch lạc của tương quan giữa các răng trên một cung hàm hoặc giữa hai hàm. Lệch lạc khớp cắn được chia thành nhiều loại dựa trên các tiêu chuẩn đưa ra bởi các tác giả khác nhau, tác giả Edward H. Theo đánh giá của một số nghiên cứu gần đây cho rằng lệch lạc khớp cắn loại III theo Angle chiếm tỷ lệ khá cao ở nhiều quốc gia và tộc người khác nhau. Tỷ lệ lệch lạc khớp cắn loại III theo Angle tại Mỹ khoảng 16% ở nhóm trẻ từ 4-10 tuổi [2], tại Nhật Bản là 7,81% ở trẻ gái độ tuổi 11 và tại Trung Quốc, Hàn Quốc chiếm từ 9,4 - 19%[3],[4].

Tại Việt Nam, tỷ lệ lệch lạc răng và hàm ở trẻ rất cao chiếm 96,1% tại Hà Nội, 83,25% tại thành phố Hồ Chí Minh, trong đó số trẻ bị lệch lạc khớp cắn loại III theo Angle lên tới khoảng 21,7% [5]. Lệch lạc khớp cắn có thể ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe, đời sống của cá nhân trong xã hội như sang chấn khớp cắn, giảm chức năng ăn nhai, tạo điều kiện cho một số bệnh răng miệng phát triển, ảnh hưởng đến thẩm mỹ khuôn mặt, phát âm và các vấn đề về tâm lý [5].Trên lâm sàng các hình thái lệch lạc khớp cắn rất đa dạng và phong phú, trong đó sai khớp cắn loại III là một hình thái phức tạp nhất. Đến nay, với sự phát triển của chỉnh hình răng mặt, điều trị lệch lạc khớp cắn nói chung đã có nhiều cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, việc điều trị sai khớp cắn loại III vẫn là một thử thách đối với các bác sĩ chỉnh nha.Tuỳ thời điểm can thiệp và nguyên nhân của lệch lạc khớp cắn loại III mà có phương pháp điều trị khác nhau.

Điều trị chỉnh nha ở những bệnh nhân trẻ được chẩn đoán sớm sai khớp cắn loại III có thể được điều trị 2 chỉnh hình với Chin cup hoặc Face mask, để bình thường hóa sự lệch lạc xương. Với những bệnh nhân đã qua đỉnh tăng trưởng, điều trị chỉnh răng với khí cụ cố định làm cải thiện khớp cắn và thẩm mỹ mặt bù trừ sự bất cân xứng của nền xương. Phương pháp điều trị phẫu thuật được đề nghị với những bệnh nhân có sự bất cân xứng về xương nặng [2],[6]. Điều trị chỉnh nha bằng khí cụ cố định là di chuyển răng trên nền xương để bù trừ sự lệch lạc xương phía dưới được giới thiệu từ rất sớm (1930 – 1940)[2].

Tuy nhiên, ở nước ta các kỹ thuật chỉnh nha nói chung chỉ mới được du nhập và phát triển trong ít năm trở lại đây. Do vậy, việc thực hành của các nha sỹ về chỉnh nha bằng khí cụ cố định như hệ thống mắc cài MBT còn hạn chế. Các nghiên cứu, đánh giá, phân tích lâm sàng, Xquang đối với từng loại lệch lạc khớp cắn còn thiếu, đặc biệt là nghiên cứu, đánh giá về lệch lạc khớp cắn loại III theo Angle bằng hệ thống mắc cài MBT cũng như những hiệu quả điều trị của nó trên hệ thống xương, răng. Vì vậy, để cung cấp thêm những bằng chứng khoa học trong chẩn đoán, điều trị loại lệch lạc khớp cắn này chúng tôi thực hiện đề tài “Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, Xquang và đánh giá kết quả điều trị lệch lạc khớp cắn loại III Angle bằng hệ thống mắc cài MBT” với hai mục tiêu: 1.

Nhận xét một số đặc điểm lâm sàng, Xquang của lệch lạc khớp cắn loại III theo Angle. Đánh giá kết quả điều trị lệch lạc khớp cắn loại III theo Angle bằng hệ thống mắc cài MBT. 3 Chương 1 TỔNG QUAN 1. Khớp cắn và phân loại lệch lạc khớp cắn 1.

Định nghĩa Khớp cắn là để chỉ đồng thời động tác khép hàm và trạng thái khi hai hàm khép lại.Động tác khép hai hàm trong nha khoa là nói đến giai đoạn cuối của chuyển động nâng hàm dưới lên để dẫn đến sự tiếp xúc mật thiết giữa hai hàm đối diện.Trạng thái khi hai hàm khép lại là nói đến liên quan của các mặt nhai các răng đối diện khi cắn khít nhau. Như vậy, khớp cắn có nghĩa là những quan hệ chức năng và rối loạn chức năng giữa hệ thống răng, cấu trúc giữ răng, khớp thái dương hàm và yếu tố thần kinh cơ. Khớp cắn trung tâm Khớp cắn trung tâm là một vị trí có tiếp xúc giữa các răng của hai hàm (là một vị trí tương quan răng-răng), trong đó, các răng có sự tiếp xúc nhiều nhất, hai hàm ở vị trí đóng khít nhất và hàm dưới đạt được sự ổn định. Khớp cắntrungtâmcònđượcgọilà lồng múi tối đa [7].

Đường khớp cắn - Đối với hàm trên: là đường nối múi ngoài của các răng sau và rìa cắn của các răng trước. - Đối với hàm dưới: là đường nối các rãnh răng phía sau và rìa cắn của các răng phía trước. - Đường khớp cắn là một đường cong đối xứng, đều đặn và liên tục. Khi hai hàm cắn khít vào nhau thì đường khớp cắn của hàm trên và dưới chồng khít lên nhau.Đường khớp cắn[1] 4 1.

Phân loại lệch lạc khớp cắn theo Angle 1. Các loại khớp cắn theo Angle Edward H. Angle (1899) đã coi răng hàm lớn thứ nhất hàm trên, răng vĩnh viễn to nhất của cung hàm trên, có vị trí tương đối ổn định so với nền sọ, khi mọc không bị chân răng sữa cản trở và còn được hướng dẫn mọc vào đúng vị trí nhờ vào hệ răng sữa là một mốc giải phẫu cố định và là chìa khóa của khớp cắn. Căn cứ vào mối tương quan của nó và răng hàm lớn vĩnh viễn thứ nhất hàm dưới cùng sự sắp xếp của các răng liên quan tới đường cắn ông đã phân khớp cắn thành 4 loại [1],[8]: - Khớp cắn bình thường: Núm ngoài gần của răng hàm lớn thứ nhất hàm trên khớp với rãnh ngoài gần của răng hàm lớn thứ nhất hàm dưới, các răng còn lại trên cung hàm sắp xếp theo một đường cắn khớp đều đặn và liên tục.

Khớp cắn bình thường[1] - Khớp cắn lệch lạc loại I (CLI):Khớp cắn có quanhệtrước saucủarănghàmlớnthứnhấtbình thường nhưng núm ngoài gần của răng hàm lớn thứ nhất hàm trên khớp với rãnh ngoài gần của răng hàm lớn thứ nhất hàm dưới, đường cắn khớp không đúng (do các răng trước khấp khểnh, xoay. Khớp cắn lệch lạc loại I[1] - Khớp cắn lệch lạc loại II (CLII): Khớp cắn có đỉnh núm ngoài gần của răng hàm lớn thứ nhất hàm trên ở về phía gần so với rãnh ngoài gần của răng hàm lớn thứ nhất hàm dưới[10].Khớp cắn lệch lạc loại II[1] - Khớp cắn lệch lạc loại III (CLIII): Núm ngoài gần của răng hàm lớn thứ nhất hàm trên ở về phía xa so với rãnh ngoài gần của răng hàm lớn thứ nhất hàm dưới. Các răng cửa dưới có thể ở phía ngoài các răng cửa trên (cắn ngược vùng cửa)[11].Khớp cắn lệch lạc loại III[1] 1. Ưu, nhược điểm của phân loại khớp cắn theo Angle a) Ưu điểm: Phân loại khớp cắn của Angle không chỉ phân loại một cách có trật tự các loại khớp cắn lệch lạc mà còn định nghĩa đơn giản và rõ ràng về khớp cắn bình thường của hàm răng thật.

Vì vậy, phân loại này được ứng dụng nhiều trong Răng Hàm Mặt nói chung và chỉnh nha nói riêng do tương đối đơn giản, dễ nhớ và chẩn đoán nhanh. b)Nhược điểm: Người ta đã nhận thấy cách phân loại của Angle tuy đơn giản, hữu dụng nhưng chưa hoàn thiện bởi không bao gồm hết các thông tin quan trọng của bệnh nhân như: - Không nhận ra được sự thiếu ổn định của răng hàm lớn vĩnh viễn thứ nhất hàm trên (răng hàm sữa thứ hai bị nhổ sớm sẽ làm răng hàm lớn thứ nhất di gần). - Không thể phân loại được trong những trường hợp thiếu răng hàm lớn thứ nhất hoặc trên bộ răng sữa. - Sai khớp cắn chỉ được đánh giá theo chiều trước sau, không đánh giá được theo chiều đứng và chiều ngang.

- Các trường hợp sai lệch vị trí của từng răng không được tính đến. - Không phân biệt được sai khớp cắn do xương,do răng và không đề cập đến nguyên nhân của sai lạc khớp cắn. 6 Như vậy, Angle đã phân loại khớp cắn thành loại bình thường và ba loại sai lệch khớp cắn (loại I, II, III).Cho đến nay, dù đã hơn 100 năm Angle công bố cách phân loại này nhưng nó vẫn đang là hệ thống phân loại quan trọng, được sử dụng nhiều nhất vì khá đơn giản, dễ sử dụng. Phân loại lệch lạc xương theo Ballard Trong thực tế đôi khi không có sự tương quan chặt chẽ giữa nền xương và khớp cắn theo hướng trước sau.

Vì vậy,tác giả Ballard dựa trên sự liên quan của xương hàm trên với xương hàm dưới cùng độ nghiêng của răng cửa để phân khớp cắn ra ba loại khác nhau [12]. Đây là cách phân loại liên quan đến xương và đã bổ sung được các nhược điểm để hoàn thiện sự phân loại của Angle: - Tương quan về xương loại I: Có sự hài hoà giữa xương hàm trên và xương hàm dưới, răng cửa ở vị trí bình thường. - Tương quan về xương loại II: Xương hàm dưới lùi ra sau, góc ANB lớn, răng cửa trên và răng cửa dưới nghiêng về phía tiền đình.Tương quan về xương loại II[12] - Tương quan về xương loại III: Xương hàm dưới nhô ra trước, góc ANB nhỏ, răng cửa trên nghiêng nhẹ về phía tiền đình, răng cửa dưới nghiêng về phía lưỡi.Tương quan về xương loại III[12] 7 1. Lệch lạc khớp cắn loại III theo Angle 1.

Đặc điểm Người có sai lệch khớp cắn loại III theo Angle có nhiều đặc điểm đặc trưng về kiểu mặt, xương hàm, răng và hình dáng cung răng. Tuy nhiên, lệch lạc loại này có thể bị nhầm với lệch lạc khớp cắn loại III "giả". Các răng hàm có tương quan khớp cắn bình thường, nhưng bệnh nhân có tật trượt hàm dưới ra trước khi cắn khít hai hàm, tạo ra cắn ngược vùng cửa[1].