Luận án TS Y học: Đánh giá di căn hạch ung thư trực tràng qua PT, MBH, MRI

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN HOÀNG MINH ĐÁNH GIÁ DI CĂN HẠCH TRONG UNG THƢ TRỰC TRÀNG QUA PHẪU THUẬT, ĐỐI CHIẾU VỚI MÔ BỆNH HỌC VÀ CHỤP CỘNG HƢỞNG TỪ LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN HOÀNG MINH ĐÁNH GIÁ DI CĂN HẠCH TRONG UNG THƢ TRỰC TRÀNG QUA PHẪU THUẬT, ĐỐI CHIẾU VỚI MÔ BỆNH HỌC VÀ CHỤP CỘNG HƢỞNG TỪ Chuyên nghành : Ung thƣ Mã số : 62720149 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1.NGUYỄN DUY HUỀ HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nguyễn Hoàng Minh, nghiên cứu sinh khóa 28, trƣờng Đại Học Y Hà Nội, chuyên nghành Ung thƣ, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn của Thầy PGS. Nguyễn Văn Hiếu và thầy, PGS. Nguyễn Duy Huề.

Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã đƣợc công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã đƣợc xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiêm trƣớc pháp luật về những cam kết này. Hà Nội ngày 15 tháng 8 năm 2015.

Tác giả Nguyễn Hoàng Minh CHỮ VIẾT TẮT BN Bệnh nhân CEA Carcino Embryonic Antigen CLVT Cắt lớp vi tính CT Chụp cắt lớp vi tính DC Di căn GĐ Giai đoạn GPB Giải phẫu bệnh HMMD Hóa mô miễn dịch MBH Mô bệnh học MRI Cộng hƣởng từ NC Nghiên cứu PET/CT Chụp cắt lớp phát bức xạ positron (Positron emission tomography - computed tomography) PT Phẫu thuật SÁNTT Siêu âm nội trực tràng SÂ Siêu âm TP Tái phát TT Trực tràng UTBM Ung thƣ biểu mô UTBM Ung thƣ biểu mô UTBMT Ung thƣ biểu mô tuyến UTĐT Ung thƣ đại tràng UTĐTT Ung thƣ đại trực tràng UTTT Ung thƣ trực tràng WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế thế giới) MỤC LỤC Trang bìa Lời cam đoan Mục lục Chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục hình ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. TÌNH HÌNH MẮC BỆNH UNG THƢ TRỰC TRÀNG .1 Trên thế giới. ĐẶC ĐIỂM GIẢI PHẪU CỦA TRỰC TRÀNG .1 Hình thể ngoài .2 Hình thể trong .3 Liên quan định khu .4 Hệ thống cơ thắt.

Mạch bạch huyết .7 Mạc treo trực tràng. GIẢI PHẪU BỆNH UNG THƢ BIỂU MÔ TUYẾN TRỰC TRÀNG. Tổn thƣơng đại thể. Tổn thƣơng vi thể.

Xâm lấn tại chỗ của ung thƣ biểu mô tuyến trực tràng. Di căn hạch của ung thƣ biểu mô tuyến trực tràng .1 Các chặng hạch di căn của ung thƣ biểu mô tuyến trực tràng .2 Các yếu tố liên quan đến di căn hạch. Di căn theo đƣờng máu. Phân loại giai đoạn ung thƣ trực tràng theo giải phẫu bệnh.

CHẨN ĐOÁN UNG THƢ TRỰC TRÀNG.1 Chẩn đoán lâm sàng .2 Các phƣơng pháp cận lâm sàng trong chẩn đoán ung thƣ trực tràng. CÁC PHƢƠNG PHÁP HÌNH ẢNH CHẨN ĐOÁN DI CĂN HẠCH TRONG UNG THƢ TRỰC TRÀNG .1 Chụp cộng hƣởng từ ổ bụng- tiểu khung .2 Chụp Positron Emission Tomography .3 Siêu âm nội trực tràng .4 Chụp cắt lớp vi tính .5 Chụp xạ hình cắt lớp đơn photon. CÁC PHƢƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ .1 Điều trị phẫu thuật ung thƣ trực tràng .2 Xạ trị ung thƣ trực tràng .3 Điều trị hóa chất ung thƣ trực tràng. 41 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU .2 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Thiêt kế mẫu nghiên cứu.2 Các bƣớc tiến hành và các chỉ tiêu nghiên cứu.

XỬ LÝ SỐ LIỆU. 53 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM BỆNH NHÂN. Tuổi và giới .2 Triệu chứng lâm sàng.

Khoảng thời gian từ lúc xuất hiện triệu chứng đầu đến khi vào viện .4 Kết quả soi trực tràng ống cứng. Chẩn đoán giải phẫu bệnh. Xét nghiệm chất chỉ điểm khối u CEA trƣớc phẫu thuật. Phân bố bệnh nhân theo mức xâm lấn thành trực tràng.

Kích thƣớc khối u trực tràng. ĐẶC ĐIỂM DI CĂN HẠCH. Tỷ lệ di căn hạch. Vị trí hạch di căn .3 Số lƣợng hạch vét đƣợc và số hạch bị di căn.4 Kích thƣớc hạch vét đƣợc và hạch di căn .5 Phân bố bệnh nhân theo số hạch di căn .6 Phân bố bệnh nhân theo chặng hạch di căn.

CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN DI CĂN HẠCH .1 Di căn hạch theo tuổi .2 Di căn hạch theo thể giải phẫu bệnh .4 Di căn hạch theo nồng độ CEA trƣớc phẫu thuật .5 Di căn hạch với kích thƣớc u .6 Di căn hạch, số hạch và chặng hạch di căn theo mức xâm lấn ung thƣ.7 Di căn hạch, số hạch và chặng hạch di căn với xâm lấn u theo chu vi lòng trực tràng. CÁC YẾU TỐ KHÔNG LIÊN QUAN ĐẾN DI CĂN HẠCH .1 Di căn hạch theo giới .2 Di căn hạch theo thời gian phát hiện bệnh.3 Di căn hạch theo vị trí u .4 Di căn hạch theo hình dạng u. KẾT QUẢ CHỤP CỘNG HƢỞNG TỪ 1. Kết quả chẩn đoán mức xâm lấn qua chụp cộng hƣởng từ.2 Đối chiếu mức xâm lấn qua chụp cộng hƣởng từ với mô bệnh học sau mổ .3 Kết quả chẩn đoán di căn hạch qua chụp cộng hƣởng từ.

81 CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU. Tuổi và giới. Triệu chứng lâm sàng.

Chẩn đoán mô bệnh học .2 ĐẶC ĐIỂM DI CĂN HẠCH .1 Tỷ lệ di căn hạch .2 Vị trí hạch bị di căn .3 Số lƣợng hạch vét đƣợc trung bình trên một bệnh nhân.4 Tỷ lệ hạch di căn trên tổng số hạch vét đƣợc .5 Liên quan giữa kích thƣớc hạch vét đƣợc với số lƣợng hạch di căn và tình trạng di căn hạch .6 Đặc điểm di căn hạch theo số lƣợng hạch di căn .7 Đặc điểm di căn hạch theo chặng hạch di căn .3 CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN DI CĂN HẠCH .2 Thể giải phẫu bệnh .3 Nồng độ CEA trƣớc phẫu thuật .4 Kích thƣớc khối u.5 Mức xâm lấn ung thƣ trong thành trực tràng .6 Mức xâm lấn ung thƣ quanh chu vi lòng trực tràng. CHỤP CỘNG HƢỞNG TỪ 1. Chẩn đoán mức xâm lấn qua chụp cộng hƣởng từ .2 Chẩn đoán hạch tiểu khung qua chụp cộng hƣởng từ.3 Giá trị của cộng hƣởng từ trong chẩn đoán hạch tiểu khung. Ý nghĩa của chẩn đoán hạch tiểu khung qua chụp MRI.

Đánh giá ƣu, nhƣợc điểm của chụp cộng hƣởng từ. 115 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỂ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Phân bố ung thƣ theo tuổi và giới .2: Triệu chứng cơ năng và toàn thân .3: Thời gian bị bệnh .4: Kết quả soi trực tràng.5: Phân loại thể giải phẫu bệnh .6: Nồng độ CEA trong huyết thanh trƣớc phẫu thuật .7: Mức xâm lấn thành trực tràng.8: Kích thƣớc khối u trực tràng .9: Vị trí hạch bị di căn.10: Số lƣợng hạch vét đƣợc và số hạch di căn.11: Kích thƣớc hạch vét đƣợc và hạch di căn .12: Phân bố bệnh nhân theo số hạch di căn .13: Phân bố bệnh nhân theo chặng hạch di căn .14: Đối chiếu tình trạng di căn hạch với tuổi .15: Đối chiếu phân loại mô bệnh học với di căn hạch.16: Đối chiếu nồng độ CEA với di căn hạch .17: Di căn hạch với kích thƣớc u .18: Đối chiếu mức xâm lấn ung thƣ với di căn hạch .19: Số hạch di căn theo mức xâm lấn ung thƣ .20: Chặng hạch di căn theo mức xâm lấn ung thƣ trong thành trực tràng .21: Đối chiếu kích thƣớc u theo chu vi với di căn hạch .22: Số hạch di căn theo xâm lấn u quanh chu vi .23: Chặng hạch di căn theo mức xâm lấn ung thƣ theo chu vi lòng trực tràng .24: Đối chiếu tình trạng di căn hạch với giới .25: Đối chiếu thời gian phát hiện bệnh với di căn hạch .26: Đối chiếu vị trí u với di căn hạch.27: Đối chiếu hình dạng u với di căn hạch .28: Kết quả chẩn đoán mức xâm lấn qua chụp cộng hƣởng từ .29: Đối chiếu mức xâm lấn qua chụp cộng hƣởng từ với mô bệnh học sau mổ .30: Độ chính xác của chẩn đoán mức xâm lấn trên cộng hƣởng từ đối chiếu với mô bệnh học sau mổ .31: Đối chiếu 2 mức xâm lấn qua chụp cộng hƣởng từ với mô bệnh học sau mổ .32: Số lƣợng hạch di căn qua chụp cộng hƣởng từ .33: Đối chiếu số lƣợng hạch trên cộng hƣởng từ và di căn hạch sau mổ .34: Kích thƣớc hạch di căn qua chụp cộng hƣởng từ .35: Đối chiếu kích thƣớc hạch trên cộng hƣởng từ với di căn hạch sau mổ.36: Số hạch di căn cộng hƣởng từ phát hiện đƣợc trên tổng số hạch di căn .37: Đối chiếu chẩn đoán hạch tiểu khung qua chụp cộng hƣởng từ với mô bệnh học.1: Tỷ lệ di căn hạch trong UTTT theo các nghiên cứu .2: Giá trị của chẩn đoán cộng hƣởng từ trong chẩn đoán mức xâm lấn theo các nghiên cứu.3: Giá trị chụp cộng hƣởng từ chẩn đoán di căn hạch theo các nghiên cứu. 108 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1. Tỷ lệ mắc ung thƣ trực tràng ở một số nƣớc trên thế giới.

Phân bố ung thƣ theo tuổi và giới.2: Kích thƣớc u theo chu vi lòng trực tràng .3: Mức xâm lấn ung thƣ .4: Tỷ lệ di căn hạch.5: Tỷ lệ di căn theo nhóm hạch .6: Tỷ lệ di căn hạch theo kích thƣớc hạch .7: Di căn hạch theo tuổi.8: Di căn hạch theo nồng độ CEA trƣớc phẫu thuật .9: Tỷ lệ UTTT di căn hạch theo mức xâm lấn .10: Số hạch di căn theo mức xâm lấn ung thƣ .11: Tỷ lệ di căn đến chặng 3 theo mức xâm lấn ung thƣ .12: Di căn hạch theo xâm lấn u theo chu vi .13: Số hạch di căn theo xâm lấn u quanh chu vi .14: Chặng hạch di căn theo mức xâm lấn ung thƣ theo chu vi lòng trực tràng. 76 DANH MỤC HÌNH Hình 1. Vị trí giải phẫu của trực tràng. Động mạch nuôi dƣỡng trực tràng hậu môn.

Dẫn lƣu bạch huyết của trực tràng .4: Trực tràng và mạc treo trực tràng trên lát cắt ngang .5: Cân trƣớc xƣơng cùng.6: Cân riêng của trực tràng .7: Mạc treo trực tràng đoạn 1/3 giữa trên lát cắt ngang. Hạch tiểu khung qua chụp MRI. Ảnh giải phẫu trực tràng và đáy chậu trên siêu âm với đầu dò nội trực tràng 7 MHz .1 Máy chụp MRI Magnetom Essenza 1.1 Ung thƣ biểu mô tuyến biệt hóa cao .2 Ung thƣ biểu mô tuyến nhầy .