Luận án: Lâm sàng, X-quang & Vi khuẩn VPBV người lớn - Lê Bật Tân (2018)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI LÊ BẬT TÂN NGHI£N CøU §ÆC §IÓM L¢M SµNG, XQUANG PHæI Vµ VI KHUÈN G¢Y BÖNH CñA VI£M PHæI BÖNH VIÖN ë NG¦êI LíN §IÒU TRÞ T¹I BÖNH VIÖN PhæI TRUNG ¦¥NG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI LÊ BẬT TÂN NGHI£N CøU §ÆC §IÓM L¢M SµNG, XQUANG PHæI Vµ VI KHUÈN G¢Y BÖNH CñA VI£M PHæI BÖNH VIÖN ë NG¦êI LíN §IÒU TRÞ T¹I BÖNH VIÖN PhæI TRUNG ¦¥NG Chuyên ngành : Lao Mã số : 62720150 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Lê Ngọc Hưng 2. Nguyễn Văn Hưng HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi là Lê Bật Tân, nghiên cứu sinh khóa 29 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Lao, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy: PGS.

Lê Ngọc Hưng Bộ môn Lao và Bệnh phổi, Trường Đại học Y Hà Nội.TS Nguyễn Văn Hưng Khoa vi sinh, Bệnh viện Phổi Trung ương 2. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này.

Hà Nội, ngày 25 tháng 5 năm 2018 Người viết cam đoan Lê Bật Tân CÁC CHỮ VIẾT TẮT ARDS Acute respiratory distress syndrome Hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển ATS The American Thoracic Society Hiệp hội lồng ngực Hoa Kỳ BAL Broncho-alveolar lavage Rửa phế quản phế nang CDC Centers for Disease Control and preventation Trung tâm phòng và kiểm soát bệnh tật Hoa Kỳ CFU Colony forming units Đơn vị khóm vi khuẩn ETAs Endotracheal aspirates Dịch hút nội khí quản ICU Intensive care unit Đơn vị điều trị tích cực IDSA Infectious Disease Society of American Hiệp hội bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ MSSA Methicillin-susceptible Staphylococcus aureus MRSA Methicillin-resistant Staphylococcus aureus CRP C – reactive protein Protein C phản ứng PSB Protected specimen brush Chải bệnh phẩm có bảo vệ PTC Procalcitonin sTREM-1 Soluble triggering receptor expressed on myeloid cells type 1 Thụ thể kích hoạt hòa tan biểu hiện trên tế bào dòng tủy loại 1 VPBV Viêm phổi bệnh viện VPBVKLQTM Viêm phổi bệnh viện không liên quan đến thở máy VPLQTM Viêm phổi liên quan đến thở máy VPLQCSYT Viêm phổi liên quan đến chăm sóc y tế MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN. ĐẠI CƯƠNG VỀ VIÊM PHỔI BỆNH VIỆN. Định nghĩa và phân loại.

Căn nguyên gây bệnh và đường xâm nhập. Tình hình mắc và các yếu tố nguy cơ của VPBV. LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG CỦA VPBV. Các đặc điểm lâm sàng.

Các xét nghiệm cận lâm sàng. Chiến lược chẩn đoán lâm sàng và chiến lược chẩn đoán vi khuẩn. Bảng điểm nhiễm khuẩn phổi lâm sàng (CPIS). TÌNH HÌNH DỊCH TỄ VÀ ĐỀ KHÁNG KHÁNG SINH CỦA VI KHUẨN GÂY VPBV.

Tình hình dịch tễ. Tình hình kháng sinh của vi khuẩn gây VPBV. 30 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.

Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân. Tiêu chuẩn loại trừ. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu. Nội dung và biến số nghiên cứu. Các phương pháp thực hiện và tiêu chuẩn đánh giá.

Thu thập số liệu:. Xử lý số liệu:. Đạo đức trong nghiên cứu. Hạn chế của nghiên cứu.

52 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM CHUNG VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN. Phân loại VPBV. Các yếu tố nguy cơ của VPBV.

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG VÀ X QUANG PHỔI. Triệu chứng lâm sàng của VPBV. Đặc điểm X quang phổi. VI KHUẨN HIẾU KHÍ GÂY BỆNH VÀ SỰ ĐỀ KHÁNG KHÁNG SINH.

Vi khuẩn hiếu khí gây bệnh. Sự đề kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn gây bệnh. 71 Chương 4: BÀN LUẬN. ĐẶC ĐIỂM CHUNG VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN.

Các yếu tố nguy cơ của VPBV. TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG VÀ XQ PHỔI. Triệu chứng lâm sàng. Đặc điểm X quang phổi.

VI KHUẨN HIẾU KHÍ GÂY BỆNH VÀ SỰ ĐỀ KHÁNG KHÁNG SINH. Vi khuẩn hiếu khí gây bệnh. Đề kháng kháng sinh của các vi khuẩn gây bệnh. 121 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Bảng điểm nhiễm khuẩn phổi lâm sàng của Pugin.1: Phân bố bệnh nhân theo loại VPBV .2: Phân bố bệnh nhân theo giới tính ở 2 nhóm bệnh nhân VPLQTM và VPBVKLQTM .3: Phân bố bệnh nhân theo các nhóm tuổi .4: Tỷ lệ các bệnh lý nền của người bệnh VPBV .5: Tỷ lệ các yếu tố can thiệp, điều trị trước khi bị VPBV .6: Phân bố bệnh nhân theo các yếu tố nguy cơ liên quan đến môi trường .7: Tỷ lệ các triệu chứng cơ năng.8: Tỷ lệ các triệu chứng toàn thân, thực thể .9: So sánh nhiệt độ của bệnh nhân VPLQTM và VPBVKLQTM .10: So sánh các triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân VPLQTM và VPBVKLQTM .11: Phân bố bệnh nhân theo các đặc điểm tổn thương viêm phổi trên phim X quang phổi chuẩn .12: Đặc điểm tổn thương viêm phổi trên phim X quang phổi chuẩn của 2 nhóm bệnh nhân VPLQTM và VPBVKLQTM .13: Tần xuất các tổn thương phối hợp trên phim Xq phổi chuẩn .14: Số loài vi khuẩn phân lập được trên mỗi bệnh nhân .15: Phân bố các chủng vi khuẩn theo loài .16: Phân bố các chủng vi khuẩn theo bệnh phẩm phân lập .17: Phân bố các loài vi khuẩn theo bệnh phẩm phân lập .18: Tỷ lệ các loài vi khuẩn gây bệnh phân lập được ở 2 nhóm bệnh nhân VPLQTM và VPBVKLQTM.19: Tỷ lệ các chủng vi khuẩn gây bệnh phân lập được ở bệnh nhân điều trị tại ICU và ngoài ICU .20: So sánh tỷ lệ các loài vi khuẩn phân lập ở bệnh nhân VPLQTM và VPBVKLQTM điều trị tại ICU .21: Tỷ lệ các chủng vi khuẩn lập được ở 2 nhóm bệnh nhân VPBV sớm và VPBV muộn .22: Kết quả thử nghiệm nhạy cảm kháng sinh của các chủng Moraxella catarrhalis .23: Kết quả thử nghiệm nhạy cảm kháng sinh của các chủng Stenotrophomonas maltophilia .24: Kết quả thử nghiệm nhạy cảm kháng sinh của chủng Providencia stuartii .25: Kết quả thử nghiệm nhạy cảm kháng sinh của chủng Enterobacter cloacae .26: So sánh tỷ lệ đề kháng kháng sinh của các chủng Acinetobacter baumannii phân lập ở bệnh nhân có điều trị 1 loại kháng sinh và điều trị ≥ 2 loại kháng sinh trước khi VPBV .27: So sánh tỷ lệ đề kháng kháng sinh của các chủng Pseudomonas aeruginosa phân lập ở bệnh nhân có điều trị 1 loại kháng sinh và điều trị ≥ 2 loại kháng sinh trước khi VPBV .28: So sánh tỷ lệ đề kháng kháng sinh của các chủng Klebsiella pneumoniae phân lập ở bệnh nhân có tiền sử điều trị 1 loại kháng sinh và điều trị ≥ 2 trước khi VPBV.

So sánh tỷ lệ sốt trong nghiên cứu của Phạm Thái Dũng và trong nghiên cứu của chúng tôi. Tỷ lệ % các vi khuẩn gây VPBV ở 1 số nước Châu Á. 106 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Phân bố bệnh nhân nghiên cứu theo giới.2: Tỷ lệ đề kháng kháng sinh của các chủng Acinetobacter baumannii .3: Tỷ lệ đề kháng kháng sinh của các chủng Pseudomonas aeruginosa .4: Tỷ lệ đề kháng kháng sinh của các chủng Klebsiella pneumoniae .5: Tỷ lệ đề kháng kháng sinh của các chủng Staphylococcus aureus .6: Tỷ lệ đề kháng kháng sinh của các chủng Escherichia coli .7: So sánh tỷ lệ đề kháng kháng sinh của Acinetobacter baumannii phân lập ở bệnh nhân VPLQTM và VPBVKLQTM .8: So sánh tỷ lệ đề kháng kháng sinh của Pseudomonas aeruginosa ở bệnh nhân VPLQTM và VPBVKLQTM .9: So sánh tỷ lệ đề kháng kháng sinh của Acinetobacter baumannii ở 2 nhóm bệnh nhân VPBV sớm và VPBV muộn .10: So sánh tỷ lệ đề kháng kháng sinh của P. aeruginosa ở 2 nhóm bệnh nhân VPBV sớm và VPBV muộn .11: So sánh tỷ lệ đề kháng kháng sinh của Acinetobacter baumannii phân lập trên bệnh nhân điều trị tại khu vực ICU và ngoài khu vực ICU .12: So sánh tỷ lệ đề kháng kháng sinh của Pseudomonas aeruginosa phân lập trên bệnh nhân điều trị ở khu vực ICU và ngoài khu vực ICU.

84 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Viêm phổi bệnh viện (VPBV) là loại nhiễm khuẩn bệnh viện thường gặp nhất và đặc biệt nguy hiểm, có tỷ lệ tử vong cao. Mặc dù đã có rất nhiều tiến bộ trong công tác phòng ngừa bệnh và điều trị, nhưng cho đến nay, VPBV vẫn đang còn là một thách thức lớn đối với công tác chăm sóc y tế, ngay cả ở những nước phát triển. Các số liệu nghiên cứu cho thấy VPBV chiếm 22% trong tổng số các trường hợp mắc nhiễm khuẩn bệnh viện. Tỷ lệ mắc VPBV từ 5-10 trường hợp/1000 lượt bệnh nhân nhập viện, tỷ lệ này có thể cao gấp 6 – 20 lần ở bệnh nhân thở máy.

Tỷ lệ tử vong của bệnh nhân VPBV rất cao, từ 30-70%. Chi phí điều trị liên quan đến VPBV đang là gánh nặng cho xã hội. Ước tính tại Hoa Kỳ, VPBV ở bệnh nhân thở máy làm kéo dài thêm thời gian thở máy từ 7,6-11,5 ngày, thời gian điều trị từ 11,5-13,1 ngày và chi phí điều trị tăng thêm mỗi bệnh nhân khoảng 40. Tại Việt Nam, VPBV cũng đang là thách thức to lớn.

Nghiên cứu gần đây cho thấy VPBV là loại nhiễm khuẩn thường gặp nhất chiếm tỷ lệ từ 41,9% - 79,4% trong tổng số các nhiễm khuẩn bệnh viện [3],[4]. Theo số liệu của Bộ Y tế năm 2012, VPBV làm kéo dài thời gian nằm viện thêm từ 6-13 ngày và làm tăng viện phí trung bình từ 15-23 triệu đồng cho mỗi trường hợp mắc bệnh [5]. Chẩn đoán, điều trị VPBV vẫn còn gặp nhiều khó khăn do không có tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán VPBV và tình hình dịch tễ đa dạng của vi khuẩn gây bệnh. Đặc biệt sự đề kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn gây VPBV luôn thay đổi, khác nhau giữa các bệnh viện, các khu vực.

Tình trạng sử dụng kháng sinh không phù hợp đã làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh của vi khuẩn. Tình trạng lạm dụng kháng sinh ở các bệnh nhân cũng đã làm cho các triệu chứng lâm sàng, Xquang phổi của VPBV thay đổi không 2 như kinh điển mô tả. Do vậy, rất cần nghiên cứu các đặc điểm lâm sàng, X quang phổi và vi khuẩn gây bệnh của VPBV trong tình hình hiện nay.