Luận án tiến sĩ: Đặc điểm GPB tim và đột biến gen SCN5A - Nguyễn Tất Thọ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN TẤT THỌ ĐẶC ĐIỂM GIẢI PHẪU BỆNH CỦATIM VÀ MỘT SỐ ĐỘT BIẾN GEN SCN5A Ở NGƯỜI TRẺ TUỔI CHẾT ĐỘT NGỘT DO TIM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2025 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN TẤT THỌ ĐẶC ĐIỂM GIẢI PHẪU BỆNH CỦA TIM VÀ MỘT SỐ ĐỘT BIẾN GEN SCN5A Ở NGƯỜI TRẺ TUỔI CHẾT ĐỘT NGỘT DO TIM Ngành : Khoa học Y sinh Mã số : 9720101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học TS. Lưu Sỹ Hùng PGS. Tạ Văn Tờ HÀ NỘI - 2025 LỜI CẢM ƠN Em xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, Phòng Sau Đại học Trường Đại học Y Hà Nội; Ban chủ nhiệm và Bộ môn y pháp, Bộ môn Giải phẫu bệnh đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho em trong quá trình học tập và nghiên cứu để em có thể hoàn thành luận án. Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Lãnh đạo, chỉ huy và các Khoa, Ban của Viện Pháp y Quân đội nơi em công tác và tiến hành các nội dung nghiên cứu, xét nghiệm.

Trong suốt thời gian qua đã ủng hộ, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi để em học tập và thực hiện luận án. Em xin trân trọng cảm ơn tới Ban giám đốc, lãnh đạo các Khoa, Phòng, Ban của Trung tâm Pháp y Hà Nội và Trung tâm Pháp y Thành phố Hồ Chí Minh. Đã tạo điều kiện cho em thu thập số liệu và lấy mẫu nghiên cứu để thực hiện luận án này. Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS.

Lưu Sỹ Hùng và PGS. Tạ Văn Tờ, là hai người Thầy đã trực tiếp hướng dẫn và đóng góp những ý kiến quý báu, thúc giục ngày đêm để em có thể hoàn thành luận án. Các Thầy hết lòng dạy bảo, giúp đỡ, dìu dắt em từ ngày bắt đầu tìm kiếm ý tưởng nghiên cứu, xây dựng đề cương, học tập các chứng chỉ, thực hiện các tiểu luận, chuyên đề, liên hệ với các Trung tâm Pháp y để thu thập số liệu mẫu nghiên cứu và thực hiện các bước nghiên cứu đề tài này. Em cũng xin bày tỏ lòng tri ân và tôn kính đến BSCK2 Phạm Kim Bình, với vai trò là người thầy, là chuyên gia, đã chỉ dạy và cùng tôi đọc và nghiên cứu hàng ngàn tiêu bản giải phẫu bệnh để lựa chọn đúng đối tượng nghiên cứu, phân tích từng tiêu bản để xác định các chỉ số, biến số.

Là bước quyết định để có số liệu nghiên cứu chính xác, khách quan và khoa học. Xin trân trọng cảm ơn GS. Nguyễn Huy Hoàng và các các nhà khoa học tại Viện nghiên cứu hệ Gen - Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam đã hỗ trợ, giúp đỡ tôi đối với nội dung phân tích các đặc điểm đột biến trên các gen liên quan đến bệnh lý tim mạch đề hoàn thành luận án này. Em xin trân trọng cảm ơn các thầy cô đã tham gia giảng dạy và các thầy cô trong hội đồng chấm các chuyên đề, tiểu luận tổng quan đã đóng góp nhiều ý kiến quý báu giúp em hoàn thiện luận án.

Em xin gửi lời cám ơn sâu sắc đến các anh chị em đồng nghiệp và các bạn bè, đồng đội quân y đã giúp đỡ em trong rất nhiều công việc khác liên quan đến quá trình học tập và nghiên cứu. Con cũng xin được bày tỏ lòng kính yêu vô hạn bố mẹ, người đã sinh thành dưỡng dục và là nguồn động viên to lớn cổ vũ con trong học tập và phấn đấu. Cảm ơn những người thân yêu trong gia đình, họ hàng, anh em nội ngoại đã luôn ở bên cạnh em giúp đỡ em ngay từ trước khi em bước chân vào trường Học viện Quân y cho đến tận ngày hôm nay ở bậc học cao nhất này. Cuối cùng, xin được cảm ơn vợ và con yêu dấu đã là nguồn động viên khích lệ và luôn cổ vũ, là chỗ dựa vững chắc cả về tinh thần và vật chất cho em vượt qua mọi khó khăn trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để có được kết quả như ngày hôm nay.

Em xin trân trọng cảm ơn! Hà nội, ngày 5 tháng 05 năm 2025 Nghiên cứu sinh Nguyễn Tất Thọ LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nguyễn Tất Thọ, nghiên cứu sinh khóa 40, Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Khoa học y sinh - Y pháp, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy TS. Lưu Sỹ Hùng và PGS. TS Tạ Văn Tờ 2.

Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam 3. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà nội, ngày 5 tháng 05 năm 2025 Người viết cam đoan Nguyễn Tất Thọ DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT VÀ ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ ANH - VIỆT VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT TIẾNG ANH ADN Acid Deoxyribonucleic AHA Hiệp hội tim mạch Hoa Kỳ American Heart Association BC Bạch cầu CCMV Cầu cơ mạch vành CT Cơ tim CS Cộng sự CSDL Cơ sở dữ liệu CTG Cơ tim giãn CTPĐ Cơ tim phì đại CTTPGLN Cơ tim thất phải gây loạn nhịp ĐM Động mạch ĐMV Động mạch vành GĐ Giai đoạn GPB Giải phẫu bệnh HC Hội chứng H&E Hematoxylin & Eosin MBH Mô bệnh học MXV Mảng xơ vữa NGS Giải trình tự thế hệ tiếp theo Next Generation Sequencing NC Nghiên cứu NMCT Nhồi máu cơ tim NST Nhiễm sắc thể PCR Phản ứng chuỗi Polemerase Polemerase Chain Reaction PĐ Phì đại RLNTĐH Rối loạn nhịp tim đa hình SAD Sudden Cardiac Arrest Ngừng tim đột ngột SCD Chết đột ngột do tim Sudden Cardiac Death SUD Chết đột ngột không giải thích Sudden Unexplained Death được nguyên nhân TB Tế bào TBCT Tế bào cơ tim TBV Tế bào viêm VCT Viêm cơ tim WES Giải trình tự toàn bộ Exome Whole Exome Sequencing XH Xơ hóa XHCT Xơ hóa cơ tim XN Xâm nhiễm XNM Xâm nhiễm mỡ XV Xơ vữa MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

NHẬN THỨC CHUNG VỀ SCD. Khái niệm và một số thuật ngữ liên quan SCD. SCD ở người trẻ tuổi. Phân loại SCD.

GIẢI PHẪU BỆNH XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH VÀNH. Hình thái giải phẫu bệnh xơ vữa động mạch. Phân loại (Type) xơ vữa động mạch vành. Huyết khối động mạch vành.

Một số tổn thương khác của động mạch vành. GIẢI PHẪU BỆNH NHỒI MÁU CƠ TIM.1 Hình ảnh tổn thương đại thể nhồi máu cơ tim. Hình ảnh tổn thương vi thể nhồi máu cơ tim. GIẢI PHẪU BỆNH CÁC BỆNH CƠ TIM.

Bệnh cơ tim phì đại. Thoái hóa tế bào cơ tim do thiếu máu. Một số hình thái giải phẫu bệnh cơ tim khác. CƠ CHẾ BỆNH SINH SCD.

Cơ chế bệnh sinh của rối loạn nhịp tim. Phân loại nguyên nhân gây rối loạn nhịp tim. BIẾN THỂ GEN LIÊN QUAN ĐẾN BỆNH TIM MẠCH. Sự cần thiết nghiên cứu các biến thể gen trên đối tượng SCD.

Các gen liên quan đến bệnh cơ tim di truyền. Các gen liên quan đến rối bệnh lý kênh ion. Dự đoán tính sinh bệnh của các biến thể gen. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU.

Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu trong nước. 36 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn. Tiêu chuẩn loại trừ. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Các bước tiến hành nghiên cứu.

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. Các biến số và chỉ số nghiên cứu. Các kỹ thuật, quy trình, tiêu chuẩn giải phẫu bệnh. Kỹ thuật, quy trình, tiêu chuẩn phân tích ADN xác định đột biến gen.

ĐỊA ĐIỂM TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU. Xử lý số liệu. Sai số và cách khắc phục sai số.

TRANG THIẾT BỊ, HÓA CHẤT NGHIÊN CỨU. Thiết bị, hóa chất nghiên cứu giải phẫu bệnh. Thiết bị, hóa chất xét nghiệm gen. VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU.60 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ.

ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Số lượng đối tượng nghiên cứu theo từng mục tiêu. Phân theo giới tính các trường hợp SCD. Phân bố độ tuổi các trường hợp SCD.

Đặc điểm nghề nghiệp. Thời điểm tử vong. Hoạt động trước tử vong. ĐẶC ĐIỂM GIẢI PHẪU BỆNH.

Một số đặc điểm trên đại thể. Đặc điểm giải phẫu bệnh xơ vữa động mạch vành. Đặc điểm giải phẫu bệnh cơ tim. Tương quan giữa một số loại tổn thương giải phẫu bệnh.

KẾT QUẢ XÁC ĐỊNH CÁC BIẾN THỂ GEN. Đặc điểm các đối tượng SCD được chỉ định xét nghiệm gen. Đặc điểm của các đối tượng mang gen đột biến.Đặc điểm di truyền biến thể gen SCN5A và các gen liên quan bệnh lý tim mạch 79 3. Tính sinh bệnh của các biến thể gen.

82 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Số lượng đối tượng nghiên cứu theo từng mục tiêu. Đặc điểm phân bố giới tính các trường hợp SCD.

Đặc điểm phân bố lứa tuổi các trường hợp SCD. Đặc điểm về nghề nghiệp các trường hợp SCD. Đặc điểm về thời điểm tử vong trong SCD. Đặc điểm về các hoạt động trước khi tử vong.

ĐẶC ĐIỂM GIẢI PHẪU BỆNH. Một số đặc điểm trên đại thể. Đặc điểm giải phẫu bệnh xơ vữa động mạch vành. Đặc điểm giải phẫu bệnh cơ tim.

XÁC ĐỊNH CÁC BIẾN THỂ GEN LIÊN QUAN ĐẾN BỆNH TIM MẠCH114 4. Đặc điểm tuổi, giới của đối tượng SCD xét nghiệm gen và mang gen đột biến114 4. Đặc điểm đối tượng SCD mang gen đột biến. Đặc điểm di truyền biến thể gen SCN5A các gen liên quan bệnh lý tim mạch116 4.

Tính sinh bệnh của các biến thể gen trên đối tượng SCD. MỘT SỐ HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU. 127 ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN. 128 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Phân loại SCD theo bệnh lý ĐMV của P. Phân loại SCD theo tổn thương cấu trúc của G. Đối tượng nghiên cứu SCD. Phân bố độ tuổi đối tượng SCD theo giới.

Phân bố nghề nghiệp các đối tượng SCD. Phân bố thời điểm tử vong theo nhóm tuổi. Phân bố về các hoạt động trước khi tử vong. Đặc điểm mật độ cơ tim của các đối tượng SCD theo nhóm tuổi.

Phân bố tỷ lệ tổn thương xơ vữa ĐMV theo nhóm tuổi. Phân bố tỷ lệ tổn thương xơ vữa ĐMV theo giới tính. Phân bố các Type xơ vữa ĐMV theo các nhóm tuổi SCD. Tỷ lệ có các biến chứng do xơ vữa ĐMV.