Luận án Vitamin D và kháng insulin trong đái tháo đường thai kỳ - Lê Quang Toàn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI LÊ QUANG TOÀN NGHI£N CøU MèI LI£N QUAN gi÷a NåNG §é 25­HYDROXYVITAMIN D HUYÕT T¦¥NG Víi kh¸ng insulin vµ HIÖU QU¶ Bæ SUNg VITAMIN D ®èi víi KH¸NG INSULIN TRONG §¸I TH¸O §¦êNG THAI kú LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI LÊ QUANG TOÀN NGHI£N CøU MèI LI£N QUAN gi÷a NåNG §é 25­HYDROXYVITAMIN D HUYÕT T¦¥NG Víi kh¸ng insulin vµ HIÖU QU¶ Bæ SUNG VITAMIN D ®èi víi KH¸NG INSULIN TRONG §¸I TH¸O §¦êNG THAI kú Chuyên ngành: Nội tiết Mã số: 62720145 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: a. Nguyễn Văn Tiến HÀ NỘI – 2016 MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN LỜI CAM ĐOAN DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ DANH MỤC CÁC HÌNH CÁC CHỮ VIẾT TẮT ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Tổng quan về vitamin D.

Bản chất hóa học và chuyển hóa của vitamin D. Bản chất hóa học và nguồn cung cấp vitamin D. Cơ chế hoạt động và vai trò sinh lý của vitamin D. Cơ chế hoạt động của vitamin D.

Vai trò sinh lý của vitamin D. Đánh giá tình trạng vitamin D. Nguyên nhân của thiếu vitamin D. Liên quan của thiếu vitamin D với các bệnh lý.

Tình hình thiếu vitamin D trên thế giới và Việt Nam. Khuyến cáo về bổ sung vitamin D, điều trị và dự phòng thiếu vitamin D. Đái tháo đường thai kỳ và kháng insulin. Định nghĩa và chẩn đoán ĐTĐ đường thai kỳ.

Định nghĩa ĐTĐ thai kỳ 1. Tiêu chuẩn chẩn đoán ĐTĐ thai kỳ. Sàng lọc ĐTĐ trong thai kỳ và sau đẻ. Các nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh của ĐTĐ thai kỳ.

Kháng insulin trong ĐTĐ thai kỳ. Vai trò và cơ chế hoạt động của insulin trong chuyển hóa. Khái niệm kháng insulin. Các nguyên nhân kháng kháng insulin.

Kháng insulin tại các mô nhạy cảm với insulin. Các nguyên nhân mắc phải gây kháng insulin. Kháng insulin trong thai nghén và ĐTĐ thai kỳ. Các yếu tố gây kháng insulin trong thai nghén bình thường và ĐTĐ thai kỳ.

Các cơ chế phân tử của kháng insulin trong thai nghén và ĐTĐ thai kỳ. Các phương pháp đánh giá độ nhạy/kháng insulin. Đánh giá trực tiếp độ nhạy/kháng insulin. Đánh giá gián tiếp độ nhạy/kháng insulin.

Các chỉ số thay thế được xây dựng ở trạng thái ổn định lúc đói. Các chỉ số thay thế được xây dựng trên các test động. Điều trị ĐTĐ thai kỳ. Mục tiêu điều trị.

Điều trị bằng chế độ ăn và luyện tập. Điều trị bằng thuốc. Cơ chế tác động của vitamin D lên kháng insulin. Tác động của vitamin D làm tăng biểu lộ thụ thể insulin.

Tác động của vitamin D kích thích tổng hợp PPARδ. Tác động của vitamin D điều hòa cân bằng nội môi calci và PTH. Tác động của vitamin D ức chế tổng hợp các cytokin viêm. Tác động của vitamin D ức chế hệ renin­angiotensin.

Các nghiên cứu về vitamin D và kháng insulin trong ĐTĐ thai kỳ. Nghiên cứu về liên quan giữa kháng insulin và vitamin D ở phụ nữ mang thai. Nghiên cứu về hiệu quả của bổ sung vitamin D lên tình trạng vitamin D ở phụ nữ mang thai. Nghiên cứu về hiệu quả bổ sung vitamin lên kháng insulin ở người không mang thai.

Nghiên cứu về hiệu quả bổ sung vitamin lên kháng insulin ở phụ nữ mang thai. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn.

Tiêu chuẩn loại trừ. Địa điểm và thời gian nghiên cứu .Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu. Tiến hành nghiên cứu.

Chọn mẫu và đánh giá ban đầu. Can thiệp bổ sung vitamin D. Các số liệu thu thập tại các lần khám. Điều trị ĐTĐTK và thiếu vitamin D.

Phương pháp thu thập số liệu. Các tiêu chuẩn chẩn đoán và đánh giá. Các biến số nghiên cứu. Xử lý và phân tích số liệu.

Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Các đặc điểm của đối tượng nghiên cứu. Các đặc điểm chung.

Đặc điểm về hóa sinh. Tình trạng vitamin D và một số yếu tố liên quan. Kháng insulin và một số yếu tố liên quan. Mối liên quan giữa nồng độ 25(OH)D huyết tương với kháng insulin.

Tương quan tuyến tính giữa nồng độ 25(OH)D HT với kháng insulin. Liên quan giữa tình trạng vitamin D với kháng insulin. Hiệu quả bổ sung vitamin D đối với kháng insulin. Các đặc điểm của đối tượng nghiên cứu trước bổ sung vitamin D.

Tuần thai, thời gian dùng vitamin D, cân nặng và BMI của thai phụ tại các lần khám. Thay đổi về vitamin D sau bổ sung vitamin D. Điều trị ĐTĐ thai kỳ. Thay đổi về glucose máu và HbA1c sau bổ sung vitamin D.

Thay đổi về insulin, C­peptid HT lúc đói và các chỉ số HOMA2­IR sau bổ sung vitamin D. Thay đổi nồng độ calci huyết tương sau bổ sung vitamin D. Đối tượng nghiên cứu và một số đặc điểm. Lựa chọn đối tượng nghiên cứu.

Tăng cân và thể trạng từ khi mang thai. Tình trạng vitamin D và một số yếu tố liên quan. Tỷ lệ thiếu vitamin D. Nồng độ 25(OH)D huyết tương và một số yếu tố liên quan.

Kháng insulin và một số yếu tố liên quan. Tình trạng kháng insulin. Liên quan giữa kháng insulin và một số yếu tố. Mối liên quan giữa nồng độ 25(OH)D huyết tương với kháng insulin, glucose máu và ĐTĐTK.

Phân tích số liệu mối liên quan giữa nồng độ 25(OH)D HT với kháng insulin. Tương quan tuyến tính giữa nồng độ 25(OH)D huyết tương với kháng insulin. Liên quan giữa tình trạng vitamin D với kháng insulin. Liên quan giữa nồng độ 25(OH)D huyết tương với glucose máu.

Liên quan giữa tình trạng vitamin D với ĐTĐTK. Hiệu quả bổ sung vitamin D lên kháng insulin. Đối tượng và thiết kế nghiên cứu. Đặc điểm của các đối tượng nghiên cứu trước can thiệp.

Tuần thai, thời gian dùng vitamin D, cân nặng và BMI của thai phụ tại các lần khám. Thay đổi về vitamin D sau bổ sung vitamin D. Điều trị ĐTĐ thai kỳ. Thay đổi về glucose máu và HbA1c, insulin và C­peptid HT lúc đói, các chỉ số HOMA2­IR sau bổ sung vitamin D.

Nồng độ calci toàn phần và calci ion HT sau bổ sung vitamin D .117 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được sự ủng hộ, giúp đỡ, hướng dẫn và kiến thức vô cùng quý báu từ Nhà trường, cơ quan, các thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp và gia đình mà tôi hết sức trân trọng và xin bày tỏ lòng biết ơn tới: Ban Giám hiệu trường Đại học Y Hà Nội, Phòng quản lý Đào tạo sau đại học Trường Đại học Y Hà Nội, các thầy giáo, cô giáo Bộ môn Nội tổng hợp Trường Đại học Y Hà Nội, Ban Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương đã tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận án. Đỗ Trung Quân, cán bộ giảng dạy Bộ môn Nội tổng hợp Trường Đại học Y Hà Nội, người thầy hướng dẫn đã dẫn dắt, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Ban điều hành Dự án Phòng chống đái tháo đường quốc gia đã cung cấp kinh phí vô cùng quý báu để thực hiện đề tài. Nguyễn Văn Tiến, Nguyên giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương, người thầy hướng dẫn đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này.

Ngô Quý Châu, Chủ nhiệm Bộ môn Nội tổng hợp, PGS. Nguyễn Khoa Diệu Vân, Bộ môn Nội tổng hợp đã tận tình giảng dạy, cung cấp những kiến thức quý báu, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu vừa qua. Trần Ngọc Lương, Giám đốc Bệnh viện Nội tiết TW, đã giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi được học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận án này. Đỗ Trung Thành, TS.

Nguyễn Vinh Quang, TS. Trần Thị Thanh Hóa, ThS. Phan Hướng Dương ­ Phó Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương đã tạo mọi điều kiện, giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình học tập, thu thập số liệu để hoàn thành luận văn này. Tập thể Khoa Đái tháo đường, PGS.

Phạm Thị Hồng Vân, Nguyên Trưởng khoa Hóa sinh và tập thể Khoa Hóa sinh, tập thể Khoa Dinh dưỡng lâm sàng và tiết chế, Phòng NCKH và Đào tạo, Trung tâm Đào tạo và Chỉ đạo tuyến 5 của Bệnh viện Nội tiết Trung ương đã giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi, giúp tôi trong quá trình nghiên cứu, thu thập số liệu để hoàn thành luận án này. Ban giám đốc, Phòng quản lý NCKH và Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Phụ sản Trung ương, Ban giám đốc và Khoa Hóa sinh, Viện Dinh dưỡng đã nhiệt tình hợp tác và giúp đỡ tôi thu thập đối tượng nghiên cứu và thực hiện xét nghiệm phục vụ đề tài. Các bạn bè, đồng nghiệp đã cho tôi những kiến thức, những tài liệu khoa học và luôn chân thành giúp đỡ, động viên, cổ vũ, giúp tôi vượt qua mọi trở ngại trong công việc và cuộc sống để hoàn thành nhiệm vụ học tập. Tôi vô cùng biết ơn Cha, Mẹ, đã sinh thành, nuôi dưỡng, dạy dỗ tôi lên người.

Tôi xin cảm ơn vợ và các con tôi đã luôn ủng hộ, tạo mọi điều kiện thuận lợi, là nguồn động viên to lớn để tôi yên tâm học tập và hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày 20 tháng 5 năm 2015 Tác giả Lê Quang Toàn LỜI CAM ĐOAN Tôi là Lê Quang Toàn, nghiên cứu sinh khóa 28, Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Nội tiết, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Đỗ Trung Quân và TS.

Công trình này không trùng lặp với bất kì nghiên cứu nào khác đã từng công bố tại Việt Nam từ trước tới nay. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp nhận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về lời cam đoan này. Hà Nội, ngày 20 tháng 5 năm 2016 Tác giả Lê Quang Toàn DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.

Các tiêu chuẩn phân loại tình trạng vitamin D.