Nghiên cứu Giá trị Chẩn đoán KDIGO, RIFLE, AKIN, Cystatin C và Yếu tố Nguy cơ Tổn thương Thận Cấp sau Mổ Tim Mở - Luận án TS Y học

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƯỢC LÂM SÀNG 108 NGÔ ĐÌNH TRUNG NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ CHẨN ĐOÁN CỦA TIÊU CHUẨN KDIGO, RIFLE, AKIN, CYSTATIN C HUYẾT THANH VÀ CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ DỰ BÁO TỔN THƯƠNG THẬN CẤP SAU MỔ TIM MỞ LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Hà Nội – 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƯỢC LÂM SÀNG 108 NGÔ ĐÌNH TRUNG NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ CHẨN ĐOÁN CỦA TIÊU CHUẨN KDIGO, RIFLE, AKIN, CYSTATIN C HUYẾT THANH VÀ CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ DỰ BÁO TỔN THƯƠNG THẬN CẤP SAU MỔ TIM MỞ Chuyên ngành: Gây mê-Hồi sức Mã số: 62.22 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Trần Duy Anh Hà Nội – 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, tất cả các số liệu do chính tôi thu thập, kết quả trong luận án này là trung thực và chưa có ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào khác. Tôi xin đảm bảo tính khách quan, trung thực của các số liệu và kết quả xử lý số liệu trong nghiên cứu này Tác giả Ngô Đình Trung LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn Đảng ủy; Ban Giám đốc; Phòng Sau đại học, Viện Nghiên cứu khoa học y dược lâm sàng 108, Bệnh viện TWQĐ 108 đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến PGS.

Trần Duy Anh, nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Gây mê – Hồi sức, Viện Nghiên cứu khoa học y dược lâm sàng 108, người Thầy đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành luận án này Xin chân thành cảm ơn PGS. Lê Việt Hoa – chủ nhiệm Bộ môn Gây mê – Hồi sức, Viện Nghiên cứu khoa học y dược lâm sàng 108; PGS. Nguyễn Minh Lý, PGS. Nguyễn Phương Đông, TS.

Lê Lan Phương và các giáo viên trong Bộ môn đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn tập thể cán bộ nhân viên khoa Hồi sức tích cực, khoa Gây mê Hồi sức, khoa Phẫu thuật tim mạch, khoa Sinh hóa, Phòng Sau đại học, Phòng kế hoạch tổng hợp thuộc Bệnh viện TWQĐ 108 đã tạo điều kiện cho tôi trong quá trình thu thập số liệu và hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các Thầy Cô trong Hội đồng chấm luận án đã dành nhiều thời gian quí báu để góp ý cho tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn bạn bè đồng nghiệp đã luôn động viên, khích lệ và tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập nghiên cứu.

Xin được gửi lời tri ân chân thành đến cha mẹ, anh chị em đã luôn động viên giúp đỡ tôi trong cuộc sống và trong công tác. Xin được bày tỏ lòng biết ơn đến người vợ và các con yêu qúy, những người luôn là điểm tựa, là động lực cho tôi trên con đường nghiên cứu khoa học. Một lần nữa xin trân trọng cảm ơn tất cả! Hà Nội, năm 2019 Ngô Đình Trung MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Ký hiệu viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục hình ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN.

Một số đặc điểm giải phẫu và chức năng của thận. Giải phẫu sinh lý thận. Các nghiệm pháp thăm dò chức năng lọc của cầu thận. Lịch sử và các tiêu chuẩn chẩn đoán tổn thương thận cấp.1 Lịch sử tổn thương thận cấp.

Tiêu chuẩn RIFLE. Tiêu chuẩn AKIN. Tiêu chuẩn KDIGO. Nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh tổn thương thận cấp sau mổ tim.

Một số đặc điểm dịch tễ tổn thương thận cấp sau mổ tim. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh. Các yếu tố nguy cơ và các thang điểm dự báo tổn thương thận cấp sau mổ tim mở. Các yếu tố nguy cơ tổn thương thận cấp.

Các thang điểm dự báo tổn thương thận cấp. Các marker sinh học chẩn đoán tổn thương thận cấp. Neutrophil Gelatinase Associated Lipocalin (NGAL). Các marker sinh học khác.

Một số nghiên cứu trên thế giới và trong nước về tổn thương thận cấp trong phẫu thuật tim và giá trị của cystatin C. Nghiên cứu trên thế giới. Nghiên cứu trong nước.36 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Tiêu chuẩn chọn. Tiêu chuẩn loại trừ. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu. Nội dung nghiên cứu. Các tiêu chuẩn và tiêu chí đánh giá trong nghiên cứu. Phương tiện nghiên cứu.

Phương thức tiến hành. Xử lý số liệu và các thuật toán sử dụng trong nghiên cứu. Đạo đức trong nghiên cứu.58 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu.

Vai trò chẩn đoán tổn thương thận cấp của KDIGO, RIFLE, AKIN và cystatin C huyết thanh. Chẩn đoán tổn thương thận cấp theo KDIGO, RIFLE và AKIN. Giá trị chẩn đoán tổn thương thận cấp của cystatin C huyết thanh. Các yếu tố nguy cơ và các thang điểm dự báo tổn thương thận cấp sau mổ tim.

Phân tích đơn biến và đa biến yếu tố nguy cơ tổn thương thận cấp. Các thang điểm dự báo tổn thương thận cấp sau mổ .85 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. Vai trò chẩn đoán tổn thương thận cấp của KDIGO, RIFLE, AKIN và cystatin C huyết thanh. Chẩn đoán tổn thương thận cấp theo KDIGO, RIFLE và AKIN.

Giá trị chẩn đoán tổn thương thận cấp của cystatin C huyết thanh. Các yếu tố nguy cơ và các thang điểm dự báo tổn thương thận cấp sau mổ tim. Các yếu tố nguy cơ tổn thương thận cấp sau mổ tim. Các thang điểm dự báo tổn thương thận cấp sau mổ tim.

Một số hạn chế của nghiên cứu. 122 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC KÝ HIỆU VIẾT TẮT ADQI The acute dialysis quality initiative (Tổ chức Hành động vì chất lượng lọc máu cấp) AKI Acute kidney injury (tổn thương thận cấp) AKIN Acute kidney injury network (Mạng lưới tổn thương thận cấp) ARF Acute renal failure (suy thận cấp) ALĐMPTT Áp lực động mạch phổi tâm thu AUC Area under the receiver operating characteristic (diện tích dưới đường cong biểu diễn) BC Bạch cầu BN Bệnh nhân BMI Body mass index (chỉ số khối cơ thể) BSA Body surface area (diện tích da cơ thể) CABG Coronary artery bypass grafting (bắc cầu nối chủ vành) CKD Chronic kidney disease (bệnh thận mạn tính) COPD Chronic obstructive pulmonary disease (bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính) CS Cộng sự ĐM Động mạch ĐMC Động mạch chủ ĐTĐ Đái tháo đường ĐMP Động mạch phổi EF Ejection Fraction (phân suất tống máu) eGFR Estimated glomerular filtration rate (mức lọc cầu thận ước tính) F Failure (giai đoạn suy chức năng) GFR Glomerular filtration rate (mức lọc cầu thận) HA Huyết áp HC Hồng cầu HR Hazard ratio (tỷ số nguy cơ) I Injury (giai đoạn tổn thương) ICU Intensive Care Unit (đơn vị điều trị tích cực) IL-18 Interleukin – 18 KDIGO Kidney Disease: Improving Global Outcomes (Tổ chức nâng cao chất lượng toàn cầu về bệnh lý thận) KIM-1 Kidney Injury Molecule – 1 L-FABP Liver fatty acid binding protein (Protein vận chuyển acid béo của gan) MDRD Modification of Diet in Renal Disease MLCT Mức lọc cầu thận NC Nghiên cứu NGAL Neutrophil Gelatinase Associated Lipocalin NO Nitric Oxide NYHA New York Heart Asociation (Hội tim mạch New York) OR Odd ratio (tỷ xuất chênh) PfHb Plasma free hemoglobin (hemoglobin tự do) PT Phẫu thuật R Risk (giai đoạn nguy cơ) RIFLE Risk-Injury-Failure-End state of disease (nguy cơ-tổn thương- mất chức năng-giai đoạn cuối của bệnh thận) RR Relative risk (nguy cơ tương đối) SD Standard deviation (độ lệch chuẩn) SIRS Systemic inflammatory response syndrome (Hội chứng đáp ứng viêm hệ thống) THNCT Tuần hoàn ngoài cơ thể YTNC Yếu tố nguy cơ ƯCMC Thuốc ức chế men chuyển DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1. Tiêu chuẩn RIFLE. Tiêu chuẩn AKIN.

Tiêu chuẩn KDIGO. Thang điểm Cleveland Clinic. Thang điểm AKICS. Tiêu chuẩn KDIGO chẩn đoán AKI.

Tiêu chuẩn RIFLE chẩn đoán AKI. Tiêu chuẩn AKIN chẩn đoán AKI. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo tuổi. Đặc điểm chiều cao, cân nặng, chỉ số khối cơ thể và diện tích da.

Đặc điểm các bệnh lý kết hợp. Đặc điểm chức năng tim trước mổ. Đặc điểm về chức năng thận và xét nghiệm trước mổ. Biến đổi ure, creatinin huyết thanh và mức lọc cầu thận sau mổ.

Giá trị trung bình nồng độ creatinin huyết thanh và mức lọc cầu thận sau mổ theo các giai đoạn AKI. So sánh tỷ lệ AKI sau mổ theo các tiêu chuẩn KDIGO, RIFLE và AKIN. So sánh các giai đoạn AKI theo tiêu chuẩn KDIGO và RIFLE. So sánh các giai đoạn AKI theo tiêu chuẩn KDIGO và AKIN.

So sánh các giai đoạn AKI theo tiêu chuẩn RIFLE và AKIN. Liên quan giữa AKI và thời gian nằm viện. Liên quan giữa AKI và tử vong sau mổ. So sánh giá trị trung bình của cystatin C huyết thanh theo các thời điểm sau mổ.

Điểm cut-off và hiệu lực chẩn đoán của cystatin C huyết thanh tại thời điểm T0. Các yếu tố tuổi, giới, chỉ số khối cơ thể và diện tích da. Các yếu tố bệnh kết hợp và loại phẫu thuật tim. Mức độ suy tim và các chỉ số siêu âm tim trước mổ.

Các chỉ số chức năng thận và một số xét nghiệm trước mổ. Các chỉ số tuần hoàn ngoài cơ thể và hồi sức trong mổ. Các chỉ số hồi sức sau mổ. Phân tích đa biến các yếu tố nguy cơ của AKI.

Phân tích đa biến các yếu tố nguy cơ của AKI (tiếp). Giá trị trung bình của các thang điểm theo các giai đoạn AKI. Giá trị dự báo AKI của thang điểm Cleveland Clinic và AKICS. Một số nghiên cứu về tỷ lệ AKI sau phẫu thuật tim.

92 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 1. Các cơ chế chính gây tổn thương thận trong phẫu thuật tim. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo giới. Phân bố bệnh nhân theo loại phẫu thuật.

Thời điểm xuất hiện AKI sau mổ theo tiêu chuẩn KDIGO. Tỷ lệ AKI sau mổ tim theo tiêu chuẩn KDIGO. Các giai đoạn của AKI sau mổ tim theo tiêu chuẩn KDIGO. Tỷ lệ AKI phải điều trị lọc máu.

Tiên lượng sống ở nhóm có và không có tổn thương thận. Tương quan giữa cystatin C và creatinin huyết thanh tại các thời điểm T0 đến T3. Diện tích dưới đường cong ROC của cystatin C và creatinin huyết thanh tại thời điểm T0 .