Luận án Tiến sĩ Lê Trường Giang: Nhiên liệu sạch tăng trưởng xanh GTVT Việt Nam

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LÊ TRƯỜNG GIANG NG NHIÊN LIỆ CH TRONG CHI N LƯ C T NG TRƯ NG XANH C A NG NH GIAO TH NG V N T I VIỆT NA Chuyên ngành : Mã Số : 9340410 L N ÁN TI N Ĩ KINH T NGƯỜI HƯỚNG ẪN KHOA HỌC G T T T N T T H NỘI - 2018 LỜI CA ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Lê T ườ G ii CL C MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU.

Tình nghiên cứu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. Kết quả nghiên cứu, những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu .18 Chương 2: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN VỀ SỬ DỤNG NHIÊN LIỆU SẠCH TRONG NGÀNH GIAO THÔNG VẬN TẢI. Cơ sở khoa học về nhiên liệu sạch trong chiến lược tăng trưởng xanh.

Kinh nghiệm quốc tế về cơ chế, chính sách khuyến khích sử dụng nhiên liệu sạch. Một số bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam về sử dụng nhiên liệu sạch trong ngành giao thông vận tải .62 Chương 3: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG NHIÊN LIỆU SẠCH TRONG NGÀNH GIAO THÔNG VẬN TẢI THỰC HIỆN CHIẾN LƯỢC TĂNG TRƯỞNG XANH CỦA VIỆT NAM. Hệ thống pháp lý các chính sách về sử dụng nhiên liệu sạch trong giao thông vận tải. Thực trạng sản xuất, phân phối, tiêu dùng nhiên liệu sạch trong ngành giao thông vận tải Việt Nam.

Đánh giá tổng quát sử dụng nhiên liệu sạch trong ngành giao thông vận tải thực hiện chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam .95 Chương 4: GIẢI PHÁP KHUYẾN KHÍCH SỬ DỤNG NHIÊN LIỆU SẠCH TRONG NGÀNH GIAO THÔNG VẬN TẢI THỰC HIỆN CHIẾN LƯỢC TĂNG TRƯỞNG XANH CỦA VIỆT NAM. Bối cảnh quốc tế và trong nước có tác động đến sử dụng nhiên liệu sạch trong ngành giao thông vận tải thực hiện chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam. Quan điểm, định hướng chính sách sử dụng nhiên liệu sạch trong ngành giao thông vận tải thực hiện chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam. Đề xuất các giải pháp khuyến khích sử dụng nhiên liệu sạch trong ngành giao thông vận tải thực hiện chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam.146 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC iii ANH C CHỮ VI T TẮT ACT Lãnh thổ thủ đô của khối thịnh vượng chung của Úc B2: Diesel pha 2% Biodiesel B5: Diesel pha 5% biodiesel BĐKH Biến đổi khí hậu BMTA Cơ quan vận tải công cộng Bangkok Thái Lan BSR-BF Công ty cổ phần nhiên liệu sinh học Miền Trung BOT Hợp đồng xây dựng – Kinh doanh – Chuyển giao CHXD Cửa hàng xăng dầu CNG Khí nén thiên nhiên Diesel Dầu diesel DNNN: Doanh nghiệp nhà nước E10: Xăng pha 10% ethanol E20: Xăng pha 20% ethanol E25: Xăng pha 25% ethanol E5: Xăng pha 5% ethanol E85: Xăng pha 85% ethanol EC: Cộng đồng châu Âu EU: Liên minh châu Âu EURO: Đồng tiền chung Châu Âu EPA: Cơ quan bảo vệ môi trư ng FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài FFV Xe chạy nhiên liệu linh hoạt GDP: Tổng sản phẩm quốc nội GNP: Tổng sản phẩm quốc dân GTVT Giao thông vận tải IEA Cơ quan năng lượng quốc tế INDC Báo cáo đóng góp dự kiến do quốc gia tự quyết định của Việt Nam (INDC IRENA Cơ quan năng lượng tái tạo quốc tế IPCC Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu của liên hợp quốc iv KNK Khí nhà kính LPG Khí dầu m hóa l ng LNG Khí thiên nhiên hoá l ng MNRE: Bộ Năng lượng mới và tái tạo của Ấn Độ MPOP Uỷ ban dầu cọ Malaysia MTBE: Hợp chất chứa oxy MTOE: Đơn vị đo năng lượng bằng 1 triệu TOE NG Khí thiên nhiên NL: Nguyên liệu NLS Nhiên liệu sạch (nhiên liệu sinh học, LPG và CNG) NLSH: Nhiên liệu sinh học (ethanol và biodiesel) UNEP Chương trình môi trư ng liên hợp quốc UNESCAP Ủy ban kinh tế và xã hội khu vực châu á Thái Bình Dương của liên hợp quốc USD: Đồng Đô la Mỹ ODA Viện trợ phát triển chính thức OECD Tổ chức hợp tác phát triển kinh tế Petrolimex Tập đoàn xăng dầu Việt Nam PPP Hợp tác công tư PTT Tập đoàn dầu khí Thái Lan PVN Tập đoàn dầu khí quốc gia Việt Nam VAT: Thuế giá trị gia tăng XNK: Xuất nhập khẩu v ANH C CÁC NG Bảng 2.1: Mức hỗ trợ cho việc giảm CO2 tương đương .2: Thị phần bắt buộc chia sẻ giữa các nước EU về NLSH .3: Giá nhiên liệu và thuế tại Mỹ ($/lít) .4: Giá và thuế nhiên liệu ô tô – Italy (Euro/lít) .5: Giá và thuế nhiên liệu ô tô Anh (Bảng Anh/lít) .6: Giá nhiên liệu và các loại thuế, 2004 (NDT/lít) .7: Giá và thuế nhiên liệu thuế tại Thái Lan (Baht/lít) .1: Hệ thống văn bản liên quan trực tiếp đến sử dụng nhiên liệu sạch trong ngành giao thông vận tải, tăng trưởng xanh [Phụ lục 1] Bảng 3.2: Văn bản Luật, Nghị định và Chương trình Kế hoạch ngành/lĩnh vực liên quan đến sử dụng nhiên liệu sạch trong giao thông vận tải, tăng trưởng xanh [Phụ lục 2].3: Các nhà máy Ethanol ở Việt Nam.

Các nhà máy Biodiesel của Việt Nam. Số cửa hàng xăng dầu đã bán xăng E5 .6: Dự báo gia tăng số lượng xe ôtô tại Việt Nam đến năm 2025 .7: Thâm hụt ngân sách của Việt Nam.1: Tổng hợp chính sách thuế nhiên liệu sạch .125 vi ANH C CÁC HÌNH Hình 1. Nhu cầu năng lượng trong lĩnh vực giao thông thế giới .1: Lượng LPG tiêu thụ và số lượng xe sử dụng LPG tại Mỹ .2: Chi phí chạy xe trọng tải nhẹ phi thương mại ở Mỹ 2004 .3: Lượng LPG tiêu thụ và số lượng xe ôtô tại Italia .4: Chi phí chạy xe trọng tải nhẹ phi thương mại ở Italy .5: Lượng LPG tiêu thụ và số lượng xe sử dụng LPG tại Anh .6: Chi phí chạy xe trọng tải nhẹ phi thương mại ở Anh.7: Lượng LPG tiêu thụ và số lượng xe sử dụng LPG tại Trung Quốc .8: Chi phí chạy xe trọng tải nhẹ phi thương mại ở Trung Quốc .9: Lượng LPG tiêu thụ và số lượng xe sử dụng LPG tại Thái Lan .10: Chi phí chạy xe tải trọng nhẹ .11: Lượng tiêu thụ Autogas và số lượng phương tiện giao thông tại Úc .12: Chi phí chạy xe phi thương mại của Úc .1: Mô hình ô tô lắp đặt chuyển đổi nhiên liệu sang sử dụng LPG .2: Số lượng ô tô, xe máy lưu hành ở Việt Nam .3: Diễn biến nồng độ CO trung bình trong không khí xung quanh 1 số tuyến đư ng đô thị và khu dân cư .4: Giá xăng dầu có xu hướng giảm .107 vii ĐẦ Tí c p củ đề à Ô nhiễm môi trư ng không khí, đặc biệt tại các đô thị không còn là vấn đề riêng lẻ của một quốc gia hay một khu vực mà nó đã trở thành vấn đề toàn cầu. Phát triển kinh tế xã hội của các quốc gia đã và đang có những tác động lớn đến môi trư ng, biến đổi khí hậu, nhiệt độ môi trư ng tăng lên, nước biển dâng, sự suy giảm tầng ôzôn, mưa axit, cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên…đang là những thách thức lớn, đe dọa tăng trưởng và phát triển của các quốc gia.

Ủy ban liên Chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) của Liên hợp quốc đã cảnh báo sự nóng dần lên đến mức báo động của khí hậu trái đất. Nồng độ KNK (chủ yếu là CO2 do đốt quá nhiều nhiên liệu hoá thạch) đã tăng lên 30% so với th i kỳ tiền công nghiệp (từ 280 ppmV lên 360 ppmV) làm cho nhiệt độ không khí trên trái đất tăng 0,6-0,8 độ C, mực nước biển dâng cao 15-20 cm. Hiện tượng nóng lên của khí hậu trái đất là một trong những thách thức lớn nhất của toàn cầu trong thế kỷ XXI. Nếu không tích cực hành động, lượng KNK có nguy cơ tăng lên 500 ppmV vào cuối thế kỷ này, nhiệt độ trái đất có thể tăng 2-30C.

Thiên tai, bão, hạn hán, lũ lụt sẽ kéo dài ở quy mô rộng lớn, mà các nước nghèo khó có khả năng phòng chống. Một số nhà khí tượng học còn cảnh báo nếu để nhiệt độ trái đất tăng lên 2-3 độ C thì hệ sinh thái sẽ mất cân bằng nghiêm trọng. Vì vậy, tăng trưởng xanh là xu hướng không thể tránh kh i và đang trở thành chương trình nghị sự của nhiều quốc gia và các tổ chức quốc tế toàn cầu. Ô nhiễm môi trư ng không khí do nhiều nguyên nhân gây ra, trong đó ngành giao thông vận tải được cho là có vai trò quan trọng trong việc gây ô nhiễm.

Khí thải phát ra từ các hoạt động của ngành giao thông vận tải đã làm cho không khí bị ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng nhất là ở các đô thị. Thực tế cho thấy nhiên liệu sử dụng cho hoạt động trong ngành giao thông vận tải chủ yếu là nhiên liệu hóa thạch. Việt Nam là quốc gia đang phát triển, quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ dẫn tới tình trạng giao thông tăng cao, ô nhiễm môi trư ng ngày càng trở lên nghiêm trọng. Ô nhiễm không khí ở các khu công nghiệp và đô thị trung bình nồng độ bụi lớn hơn tiêu chuẩn cho phép 2-3 lần, đặc biệt ở các nút giao thông tại các đô thị nồng độ bụi lớn hơn tiêu chuẩn cho phép 2-5 lần.

Theo Báo cáo môi trư ng quốc gia 2010, hoạt động giao thông đang là nguồn gây ô nhiễm không khí lớn nhất, chưa được kiểm soát. Đặc biệt là phương tiện xe máy, mặc dù sử dụng nhiên liệu ít hơn nhưng lại thải ra nhiều chất độc hại hơn so với ô tô. Tình trạng ùn tắc giao thông càng làm đậm đặc hơn khí thải độc hại tại các đô thị. Vì vậy, chất lượng môi trư ng sống ngày càng suy giảm, nhiều bệnh hiểm nghèo xuất hiện do tình trạng ô nhiễm bắt nguồn từ lượng khí thải của các phương tiện giao thông đang sử dụng các nhiên liệu truyền thống như xăng, diesel, nhiên liệu hóa thạch.

Việt Nam đã và đang hình thành thị trư ng tiêu thụ nhiên liệu sạch. Theo Quy hoạch tổng thể phát triển công nghiệp khí Việt Nam đến hết năm 2011 và đầu năm 1 2012, dự kiến tổng sản lượng nhiên liệu Ethanol đạt 495 triệu lít/năm, LPG khoảng 700.000 tấn/năm, CNG khoảng 120 triệu m3/năm (khí thiên nhiên 8,5 tỷ m3/năm).