Luận văn thạc sĩ nguyên tắc trách nhiệm do lỗi của luật hình sự luận án ts luật

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT LÊ VĂN LUẬT NGUYÊN TẮC TRÁCH NHIỆM DO LỖI CỦA LUẬT HÌNH SỰ LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Hà Nội -2014 1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT LÊ VĂN LUẬT NGUYÊN TẮC TRÁCH NHIỆM DO LỖI CỦA LUẬT HÌNH SỰ Chuyên ngành: Luật hình sự. Mã số: 62 38 40 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. TSKH Lê Văn Cảm. Phạm Mạnh Hùng.

Hà Nội -2014 2 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong Luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của Luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Lê Văn Luật 3 Lời Cảm ơn Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể các thầy, cô giáo đang công tác và tham gia giảng dạy tại Khoa Luật, Trường Đại học Quốc gia Hà Nội, đã quan tâm, tạo điều kiện giúp đỡ cho tôi hoàn thành công trình nghiên cứu này.

Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn các Thầy giáo: GS, TSKH Lê Văn Cảm và TS. Phạm Mạnh Hùng, là người đã trực tiếp tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu đề tài. Cảm ơn Thầy giáo, Trung tướng Trần Văn Độ- PGS, TS, Phó Chánh án TANDTC, Chánh án Tòa án Quân sự Trung ương đã quan tâm giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu đề tài này. Xin bày tỏ lòng biết ơn về sự động viên, giúp đỡ chân thành của bạn bè, các đồng nghiệp và gia đình.

4 NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN 1. BLHS : Bộ luật hình sự. BLTTHS : Bộ luật tố tụng hình sự. BCT : Bộ Chính trị.

CNXH : Chủ nghĩa xã hội. CTTP : Cấu thành tội phạm. CT : Chỉ thị 7. HĐTP : Hội đồng Thẩm phán.

LHS : Luật hình sự. NQ : Nghị quyết 10. NCPL : Nghiên cứu pháp luật 11. PLHS : Pháp luật hình sự.

QH : Quốc hội 13. SL : Sắc lệnh 14. TAND : Tòa án nhân dân. TANDTC : Tòa án nhân dân tối cao.

TNHS : Trách nhiệm hình sự. TTg : Thủ tướng 18. VKS : Viện kiểm sát. VKSNDTC : Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

XHCN : Xã hội chủ nghĩa. 5 MỤC LỤC MỞ ĐẦU Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGUYÊN TẮC TRÁCH NHIỆM DO LỖI CỦA LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Một số vấn đề lý luận về lỗi hình sự. Bản chất và khái niệm của lỗi hình sự.

Nội dung cơ bản và các điều kiện của lỗi hình sự. Các hình thức và các dạng của lỗi hình sự. Khái niệm, nội dung và ý nghĩa của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong Luật hình sự Việt Nam. Khái niệm nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong Luật hình sự Việt Nam.

Nội dung cơ bản của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong Luật hình sự Việt Nam. Ý nghĩa của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong Luật hình sự Việt Nam. Mối quan hệ giữa nguyên tắc trách nhiệm do lỗi với các nguyên tắc khác của Luật hình sự. Mối quan hệ giữa nguyên tắc trách nhiệm do lỗi với nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa.

Mối quan hệ giữa nguyên tắc trách nhiệm do lỗi với nguyên tắc nhân đạo xã hội chủ nghĩa. Mối quan hệ giữa nguyên tắc trách nhiệm do lỗi với nguyên tắc công bằng xã hội chủ nghĩa. Khái quát sự thể hiện của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong Luật hình sự Việt Nam trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999. Khái quát sự thể hiện của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong Luật hình sự Việt Nam trong thời kỳ Phong kiến.

Khái quát sự thể hiện của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong Luật hình sự Việt Nam thời kỳ sau Cách mạng Tháng Tám 1945. Khái quát sự thể hiện của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong Luật hình sự Việt Nam thời kỳ từ sau năm 1985.68 Chương 2 SỰ THỂ HIỆN CỦA NGUYÊN TẮC TRÁCH NHIỆM DO LỖI TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 1999 2. Sự thể hiện của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong các quy định của Phần chung BLHS. Sự thể hiện của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong khái niệm tội phạm và các đặc điểm của tội phạm.

Sự thể hiện của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong việc phân loại tội phạm. Sự thể hiện của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong các quy định về cơ sở và các điều kiện của trách nhiệm hình sự. Sự thể hiện của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong các quy định về các tình tiết loại trừ tính chất tội phạm của hành vi. Sự thể hiện của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong việc qui định TNHS đối với người phạm tội trong tình trạng say do dùng rượu hoặc các chất kích thích mạnh khác.

Sự thể hiện của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong việc quy định về các giai đoạn thực hiện tội phạm và đồng phạm. Sự thể hiện của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong việc quy định về các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ TNHS, tái phạm, tái phạm nguy hiểm. Sự thể hiện của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong việc quy định về các cấu thành tội phạm của BLHS. Vị trí của lỗi trong các yếu tố cấu thành tội phạm.

Sự thể hiện của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong việc xây dựng các CTTP cụ thể tại Phần các tội phạm của BLHS.124 Chương 3 THỰC TIỄN XÉT XỬ VÀ VIỆC HOÀN THIỆN BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 1999 NHẰM BẢO ĐẢM NGUYÊN TẮC TRÁCH NHIỆM DO LỖI CỦA LHS 3. Thực tiễn xét xử và vấn đề hoàn thiện pháp luật hình sự nhằm bảo đảm nguyên tắc trách nhiệm do lỗi của Luật hình sự. Những hạn chế của Bộ luật hình sự năm 1999 cần được khắc phục nhằm bảo đảm nguyên tắc trách nhiệm do lỗi của Luật hình sự. Quan điểm hoàn thiện và những đề xuất hoàn thiện Bộ luật hình sự nhằm bảo đảm nguyên tắc trách nhiệm do lỗi của Luật hình sự.166 KẾT LUẬN CHUNG.183 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu: Trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp ở nước ta hiện nay, việc xây dựng và áp dụng pháp luật nói chung và pháp luật hình sự nói riêng phải đảm bảo phù hợp với các nguyên tắc và các quy phạm được thừa nhận chung của pháp luật Quốc tế, thể hiện tính công bằng, nhân đạo và sự nghiêm minh của pháp luật XHCN, góp phần tích cực trong công tác đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, nhằm tăng cường pháp chế, bảo vệ một cách tốt nhất các quyền và lợi ích hợp pháp của mọi cá nhân, tổ chức và của Nhà nước. Nguyên tắc trách nhiệm do lỗi của Luật hình sự (nguyên tắc lỗi, nguyên tắc trách nhiệm hình sự trên cơ sở lỗi, nguyên tắc có lỗi) là một nguyên tắc hết sức cơ bản và quan trọng, nguyên tắc của Luật hình sự nói chung và nguyên tắc trách nhiệm do lỗi nói riêng là "sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ các quy phạm của Phần chung và phần các tội phạm của BLHS", làm cơ sở, nền tảng cho việc xây dựng, hoàn thiện, phát triển PLHS và thực tiễn áp dụng. Do vậy, nghiên cứu nguyên tắc trách nhiệm do lỗi của Luật hình sự là góp phần hoàn thiện pháp luật hình sự, thể hiện chính sách hình sự của quốc gia và là tư tưởng chủ đạo, định hướng cơ bản của Đảng và Nhà nước trong pháp luật hình sự, trong việc giải thích và thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự. Nghiên cứu về nguyên tắc trách nhiệm do lỗi của Luật hình sự là nghiên cứu về một trong những biện pháp thực hiện chính sách pháp luật hình sự, phản ánh đường lối xử lý về hình sự của Nhà nước ta trong công tác đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, vì vậy sẽ góp phần vào thực tiễn đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm.

Nguyên tắc của Luật hình sự nói chung và nguyên tắc trách nhiệm do lỗi nói riêng là một bộ phận cấu thành của ngành Luật hình sự và cao hơn là một bộ phận cấu thành của hệ thống pháp luật Quốc gia. Vì vậy, việc nghiên cứu nguyên tắc trách nhiệm do lỗi của Luật 9 hình sự sẽ góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung và hoàn thiện ngành Luật hình sự nói riêng. Tuy nhiên, nguyên tắc trách nhiệm do lỗi được quy định và thể hiện trong các văn bản quy phạm pháp luật hình sự còn nhiều hạn chế, như: Chưa có sự ghi nhận về mặt lập pháp khái niệm về lỗi trong Luật hình sự, khái niệm người có lỗi hình sự hay khái niệm về hỗn hợp lỗi, khái niệm về nguyên tắc lỗi vô ý.; chưa quy định hình thức lỗi với tính chất là một dấu hiệu bắt buộc của mọi cấu thành tội phạm tăng nặng, sự thể hiện của nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong các cấu thành tội phạm cũng còn nhiều bất cập, thực trạng áp dụng nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong công tác đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm còn nhiều vướng mắc, hạn chế, như đánh giá tính chất và mức độ lỗi khi quyết định hình phạt trong xét xử các vụ án hình sự chưa đúng, thiếu thống nhất trong xác định hình thức lỗi của một số tội phạm.dẫn đến truy tố, xét xử sai, quyết định hình phạt thiếu công minh, chưa phù hợp. Chính vì những lý do trên, chúng tôi đã chọn đề tài "Nguyên tắc trách nhiệm do lỗi của Luật hình sự" để làm đề tài nghiên cứu của mình, nhằm giải quyết những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra, góp phần hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự trong giai đoạn hiện nay và xu thế phát triển trong tương lai của xã hội Việt Nam và đây cũng là Luận án tiến sỹ đầu tiên ở Việt Nam nghiên cứu về đề tài này.

Tổng quan về tình hình nghiên cứu đề tài: Trong khoa học luật hình sự Việt Nam, lỗi là một vấn đề rất quan trọng và phức tạp, vì vậy được nhiều nhà khoa học pháp lý quan tâm nghiên cứu. Đã có nhiều sách, công trình, giáo trình, bài viết trong và ngoài nước liên quan đến lỗi nói chung và liên quan đến nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong Luật hình sự nói riêng đã được công bố, gồm: - Các sách chuyên khảo liên quan đến nguyên tắc trách nhiệm do lỗi trong Luật hình sự, như: GS, TSKH Lê Văn Cảm(2005), Những vấn đề cơ 10 bản trong khoa học luật hình sự, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội; GS.TS Nguyễn Ngọc Hoà (1991), Tội phạm trong luật hình sự Việt Nam, Nxb CAND, Hà Nội; GS.