Luận án TS: Cái ngẫu nhiên trong tiểu thuyết của Paul Auster - ĐHSP Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI ----    ---- NGUYỄN THỊ NGỌC THUÝ CÁI NGẪU NHIÊN TRONG TIỂU THUYẾT CỦA PAUL AUSTER Chuyên ngành: Văn học nước ngoài Mã số: 62.45 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN Người hướng dẫn: GS. LÊ HUY BẮC HÀ NỘI, 2018 LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới nhà khoa học GS. Lê Huy Bắc, người thầy đã tận tâm hướng dẫn, chỉ bảo, động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong Bộ môn Văn học nước ngoài, cùng các thầy cô trong khoa Ngữ văn, phòng Sau Đại học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tạo điều kiện tốt nhất cho tôi suốt thời gian học tập và nghiên cứu tại trường.

Ngoài ra, tôi cũng xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến Trường Đại học Tây Bắc và các đồng nghiệp trong khoa Ngữ văn, nơi tôi công tác bấy lâu. Cuối cùng, tôi xin gửi lời tri ân đến gia đình, người thân, bạn bè luôn bên cạnh, động viên, giúp đỡ tôi trong thời gian qua để tôi có điều kiện thực hiện tốt đề tài khoa học này! Hà Nội, tháng 10 năm 2017 Tác giả luận án Nguyễn Thị Ngọc Thuý MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án. Cấu trúc luận án .5 Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Những nghiên cứu về cái ngẫu nhiên. Những nghiên cứu về Paul Auster và về cái ngẫu nhiên trong tiểu thuyết của Paul Auster. Những vấn đề đặt ra. Khái niệm “cái ngẫu nhiên”.

“Cái ngẫu nhiên” - đối tượng, đặc trưng của tư duy và quan niệm thẩm mỹ của chủ nghĩa Hậu hiện đại .32 Chương 2: NHÂN VẬT – NHỮNG GHÉP NỐI NGẪU NHIÊN. Kiến tạo con rối của số phận và xác lập chủ nhân của bản thể. Từ con rối của số phận – cuộc sống như là sự xâu chuỗi của vô vàn ngẫu nhiên. Đến “Mỗi người là tác giả của chính cuộc đời mình”.

Ghép nối cái ngẫu nhiên để tạo dựng sự cô đơn. Ngẫu nhiên khởi phát cô đơn. Cô đơn - sự chuyển hoá của ngẫu nhiên. Đối diện hành trình ngẫu nhiên.

Hành trình thực tại. Hành trình tâm thức. Tạo dựng những trùng hợp bất ngờ. Trùng hợp - kết quả của sự phân thân.

Trùng hợp xuất phát từ quan hệ thân tộc. Trùng hợp bởi những cuộc gặp gỡ bất ngờ .79 Chương 3: CỐT TRUYỆN TRÙNG PHỨC NGẪU NHIÊN. Cốt truyện hỗn độn. Nhiễu loạn mạch kể.

Lồng ghép truyện trong truyện. Lồng ghép với loại hình nghệ thuật khác. Mờ hoá cốt truyện. Khi cốt truyện phiêu lưu không còn là chính nó.

Khi cốt truyện trinh thám chuyển nội hàm. Cốt truyện phi lí. Cốt truyện luỹ tích bất ngờ .115 Chương 4: KHÔNG GIAN BẤT ĐỊNH NGẪU NHIÊN. Không gian dịch chuyển.

Con đường mơ hồ, vô định. Biến thể của con đường: cây cầu, đường hầm. Không gian trú ngụ và thử thách. Căn phòng, ngôi nhà thân thuộc mà xa lạ.

Biến thể của ngôi nhà: cái hang, bức tường, công viên…. Không gian bừng ngộ, cứu rỗi. Bãi cỏ - nơi lẽ sống hồi sinh. Mặt trăng - thiên đường linh diệu.

Những cuốn sách - chốn an lành màu nhiệm .146 THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lí do chọn đề tài 1. Paul Auster (1947- ) là một trong những tên tuổi nổi bật của văn học Mỹ thế kỷ XXI. Các tác phẩm của ông đã được dịch sang hơn 40 thứ tiếng khác nhau và nhận được nhiều giải thưởng danh giá của Mỹ và quốc tế.

Gần đây nhất, ông được đề cử vào danh sách xét giải thưởng Man Booker năm 2017 với tiểu thuyết 4 3 2 1. Paul Auster đã từng giữ vị trí phó chủ tịch Trung tâm Văn bút Hoa Kì. Tạp chí L’ Express (Pháp) đánh giá ông là một trong những phát hiện lớn của văn học Mỹ những năm vừa qua. Tài năng của Auster đã thực sự chói sáng.

Tác phẩm của ông hấp dẫn người đọc bởi đề cập đến những vấn đề mang tính triết học và chứa đựng tư tưởng nhân văn sâu sắc của đời sống con người: số phận, lòng trung thành, ý thức trách nhiệm, bản chất của cái ác và ý nghĩa thực sự của tự do. Đặc biệt, trong tác phẩm của mình, nhà văn đã đề cập đến một yếu tố vô cùng quan trọng, có sự tác động chi phối đến sự vận động của đời sống xã hội, nhưng cũng ẩn giấu rất nhiều điều bí ẩn, mơ hồ gây rất nhiều tranh cãi đồng thời gợi lên bao khát khao khám phá, lí giải: Cái ngẫu nhiên. Việc Paul Auster đề cao vai trò của yếu tố ngẫu nhiên trong đời sống con người và lấy nó làm đối tượng phản ánh thẩm mĩ trong các sáng tác của mình cũng chính là sự biểu hiện cho thế giới quan “bất tín nhận thức” và cổ xúy cho tính ngoại biên của văn học hậu hiện đại. Thông qua đó, nhà văn gửi gắm những khát khao cháy bỏng về sự kiếm tìm cái quyền lực vô biên hòng kiểm soát cho được sự thăng bằng nơi tâm hồn con người trong thế giới đầy hỗn mang, bế tắc, chất chứa bao điều ngẫu nhiên.

Như thế, ông đã tạo nên cho mình một phong cách văn chương mang đậm dấu ấn của chủ nghĩa Hậu hiện đại. Nghiên cứu tác phẩm của Paul Auster, chúng tôi hướng đến mục đích làm sáng tỏ phương hướng tư duy của văn học hậu hiện đại và góp phần khẳng định vị thế của nhà văn trong dòng chảy của văn học hậu hiện đại Hoa Kỳ nói riêng và văn học hậu hiện đại thế giới nói chung. Đã có nhiều công trình nghiên cứu sáng tác văn chương của Paul Auster trên thế giới. Nhưng việc đi sâu xem xét và nghiên cứu vấn đề cái ngẫu nhiên trong tiểu thuyết của ông dưới ánh sáng tư tưởng và thi pháp của chủ nghĩa hậu hiện đại, đến 2 nay chưa được thực hiện một cách hệ thống, công phu và tỉ mỉ.

Vì vậy, đề tài của luận án thể hiện nỗ lực kiếm tìm con đường tiếp cận, nghiên cứu mới, và sâu sắc, hệ thống về tác phẩm của Paul Auster. Luận án nghiên cứu một hiện tượng văn học hậu hiện đại tiêu biểu của phương Tây, đồng thời đề xuất những kiến giải, so sánh khi nhìn về nền văn học dân tộc. Những đặc trưng của chủ nghĩa hậu hiện đại trong tiểu thuyết của Paul Auster có ý nghĩa trong việc khám phá những giá trị, cống hiến của dòng văn học này trong quá trình vận động mạnh mẽ, phong phú của văn học nhân loại mọi thời đại. Qua đó, thực hiện mục đích truy tìm câu trả lời cho những câu hỏi: vì sao hiện tượng văn học gây nhiều tranh cãi, nhiều nghi hoặc này lại có sức mạnh lan tỏa đến nhường ấy? Và ở đó, sức mạnh nào đã làm nên sự đồng điệu của tinh thần nhân loại? Những lí do trên chính là cơ sở cấp thiết có tính thực tiễn và khoa học để chúng tôi thực hiện đề tài: Cái ngẫu nhiên trong tiểu thuyết của Paul Auster.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích Luận án hướng tới mục tiêu nhận diện những đóng góp của Paul Auster khi biểu đạt sự tồn tại và soi chiếu sự biểu hiện của cái ngẫu nhiên giữa thế giới đời sống bao la, trong những tiểu thuyết tiêu biểu của mình. Từ đó, chúng tôi hướng tới mở rộng nội hàm ý nghĩa khái niệm này, cũng như truy tìm mạch kết nối mãnh liệt, bí ẩn của những trạng huống nhân sinh nơi thế giới tinh thần nhân loại trong sự thể nghiệm đối với phạm trù bí ẩn, hấp dẫn, đầy thách thức ấy. Đồng thời, chính thông qua đó, tác giả luận án chỉ ra vai trò của cái ngẫu nhiên trong việc thể hiện sâu sắc tư tưởng chủ đề của tiểu thuyết của Paul Auster, cũng như khẳng định dấu ấn văn chương hậu hiện đại ở nhà văn này.

Nhiệm vụ Lựa chọn đề tài này, luận án đặt ra nhiệm vụ hướng tới tạo dựng sự biểu hiện của phạm trù cái ngẫu nhiên trong tiểu thuyết của Paul Auster, dựa trên cơ sở: + Lấy thế giới nhân vật làm trung tâm nghiên cứu cái ngẫu nhiên trong mối liên hệ với thế giới nghệ thuật của tác phẩm. Từ đó, xem xét sự tác động và mối quan hệ của sức mạnh ngẫu nhiên với số phận con người - nhân vật được khắc hoạ như những ghép nối ngẫu nhiên. 3 + Khám phá phương thức tổ chức truyện kể với sự trùng phức ngẫu nhiên nhằm đạt hiệu quả trong việc biểu hiện và khám phá sức mạnh chi phối của yếu tố ngẫu nhiên với số phận nhân vật. + Đồng thời, xem xét đặc trưng và ý nghĩa của những kiểu không gian để tạo dựng cái ngẫu nhiên.

+ Chỉ ra mối quan hệ giữa giữa cái ngẫu nhiên và tất yếu, qua cái ngẫu nhiên để tìm ra tất yếu trong tư duy và cảm quan nghệ thuật của Paul Auster và văn học hậu hiện đại. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Luận án tập trung tìm hiểu cái ngẫu nhiên trong tiểu thuyết của Paul Auster. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu của đề tài là phạm trù cái ngẫu nhiên trong tiểu thuyết của Paul Auster dựa trên ba phương diện: nhân vật, cốt truyện và không gian nghệ thuật.

Phạm vi văn bản mà luận án sử dụng để tiến hành nghiên cứu là một số tiểu thuyết tiêu biểu đã được dịch ra tiếng Việt, xuất bản ở Việt Nam của Paul Auster. Cụ thể là: Trần trụi với văn chương (Trịnh Lữ dịch, Nxb Phụ nữ, Hà Nội, 2006), Nhạc đời may rủi (Trịnh Lữ dịch, Nxb Phụ nữ, Hà Nội, 2007), Người trong bóng tối (Trịnh Lữ dịch, Nxb Hội Nhà văn, 2008), Moon Palace (Cao Việt Dũng dịch, Nxb Văn học, Hà Nội, 2009), Khởi sinh của cô độc (Phương Huyền dịch, Nxb Trẻ, Hà Nội, 2013)… Đồng thời trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi tiến hành khảo sát một số dữ liệu ngôn ngữ trên các nguyên bản tiếng Anh như Moon Palace (Penguin, 1989), The New York Trilogy (Penguin, 1990), The Music of Chance (Penguin, 1991), Man in the Dark (Picador Edition, 2009), The Invention of Solitude (Penguin, 2007),… 4. Phương pháp nghiên cứu Cơ sở phương pháp luận: Chúng tôi dựa vào nền tảng lý thuyết tự sự học trong mối tương quan với mĩ học hậu hiện đại để triển khai đề tài.