Bồi dưỡng nlgqvđ của hs trong dạy học theo lamap phần nhiệt học thcs luận án tiế

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI -----    ----- NGUYỄN THỊ THỦY BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC THEO LAMAP PHẦN NHIỆT HỌC – THCS. Chuyên ngành: LL&PP dạy học bộ môn Vật lý Mã số: 62.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: GS. ĐỖ HƯƠNG TRÀ HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tác giả. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình khoa học nào.

Hà Nội, tháng 4 năm 2018 Tác giả Nguyễn Thị Thủy LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành được Luận án, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới: Ban Giám hiệu, Phòng Khoa học công nghệ, Phòng Sau đại học, Ban chủ nhiệm Khoa Vật lí, các thầy cô trong bộ môn LL và PPDH bộ môn Vật lí - Khoa Vật lí, Trường đại học Sư phạm Hà Nội đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Ban Giám hiệu Trường đại học Hải Phòng, Lãnh đạo Khoa KHTN, Bộ môn Vật lí đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi về vật chất, tinh thần và thời gian cho tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Quý thầy (cô) giáo, quý đồng nghiệp và các em HS tại các trường: THCS Thị Trấn – Tiên Lãng, THCS Quán Toan – Hồng Bàng, THCS Hoàng Động – Thủy Nguyên, THCS Lê Lợi – Hải An, đã giúp đỡ nhiệt tình cho tôi trong quá trình tìm hiểu thực tiễn dạy học và triển khai thực nghiệm. Đặc biệt, bằng cả tấm lòng và sự tôn kính của mình, tôi xin cảm ơn và gửi lời tri ân tới GS.

Đỗ Hương Trà, người đã tận tình hướng dẫn, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án bằng tất cả sự tận tâm và nhiệt huyết của mình. Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, cảm ơn bạn bè, cảm ơn những người thân yêu đã luôn khuyến khích, động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện LA. Hà Nội, tháng 4 năm 2018 Tác giả Nguyễn Thị Thủy DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ DH Dạy học DHVL Dạy học vật lí DH TTKP Dạy học tìm tòi khám phá ĐHSP Đại học sư phạm ĐG Đánh giá HĐ Hoạt động HS Học sinh HT Học tập KH Khoa học KT Kiến thức KHTN Khoa học tự nhiên LAMAP Bàn tay nặn bột (La main à la pâte) NC Nghiên cứu NCKH Nghiên cứu khoa học GP Giải pháp GV Giáo viên GD Giáo dục GD & ĐT Giáo dục và Đào tạo GQVĐ Giải quyết vấn đề NL Năng lực GQVĐ giải quyết vấn đề PP Phương pháp PPDH Phương pháp dạy học PPNC Phương pháp nghiên cứu PT Phổ thông SGK Sách giáo khoa VL Vật lí VĐ Vấn đề TTKP Tìm tòi khám phá THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TNSP Thực nghiệm sư phạm MỤC LỤC Trang Lời cam đoan Lời cảm ơn Danh mục các chữ viết tắt Mục lục Danh mục bảng Danh mục hình Danh mục hình MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN LỊCH SỬ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Các nghiên cứu về dạy học với việc bồi dưỡng NLGQVĐ. Các kết quả nghiên cứu trên thế giới. Các nghiên cứu ở Việt Nam. LAMAP - một kiểu tổ chức DH vận dụng tiếp cận tìm tòi khám phá.

Sự ra đời của LAMAP. Các nghiên cứu về DH theo LAMAP ở Việt Nam. Các nghiên cứu về dạy học tìm tòi khám phá.Các nghiên cứu về khái niệm dạy học tìm tòi khám phá .Các nghiên cứu về cơ sở lí thuyết của dạy học tìm tòi khám phá. Nghiên cứu về qui trình dạy học tìm tòi khám phá.

Những nghiên cứu về đặc điểm và lợi ích của DH tìm tòi khám phá. Các nghiên cứu về dạy học Nhiệt ở THCS. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO LAMAP VỚI VIỆC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực.

Khái niệm năng lực. Cấu trúc năng lực. Năng lực giải quyết vấn đề. Một số khái niệm.

Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề. Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học KHTN. Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề. Dạy học theo LAMAP.

Khái niệm về DH theo LAMAP. Các nguyên tắc của LAMAP. Các đặc trưng nổi bật của DH theo LAMAP. Nguyên tắc của DH theo LAMAP với nguyên tắc bồi dưỡng NLGQVĐ.

Dạy học theo Lamap trong dạy học KHTN ở trường THCS. Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh THCS. Tiến trình tổ chức dạy học theo LAMAP ở THCS. Điều tra thực tiễn.

Mục đích điều tra. Đối tượng điều tra .3 Phương pháp điều tra .4 Kết quả điều tra .50 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC THEO LAMAP NỘI DUNG PHẦN NHIỆT HỌC – THCS. Phân tích nội dung kiến thức nhiệt học THCS. Lịch sử phát triển các kiến thức nhiệt học.

Các kiến thức Nhiệt học ở THCS. Mối quan hệ giữa Nhiệt học với Sinh học, Địa Lí. Đề xuất một số nội dung tổ chức dạy học theo Lamap ở THCS. Thiết kế tiến trình DH một số chủ đề thuộc phần Nhiệt học THCS.

Chủ đề “Sự nở vì nhiệt của các chất” .2: Tiến hành NC chất rắn dãn nở vì nhiệt với các PA khác nhau.3: Phân tích tài liệu. Xây dựng công cụ ĐG NLGQVĐ trong DH các môn KHTN ở THCS. Đánh giá NLGQVĐ trong bài học. Đánh giá NLGQVĐ qua dự án .94 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.

THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Tổ chức thực nghiệm sư phạm. Mục đích của thực nghiệm sư phạm. Đối tượng và thời gian thực nghiệm.

Phương pháp triển khai thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm sư phạm. Kết quả thực nghiệm sư phạm. Phân tích diễn biến hoạt động học chủ đề “Sự nở vì nhiệt”- Nhiệt lớp 6101 4.

Kết quả đánh giá định lượng về NLGQVĐ của nhóm HS lớp 6.Kết quả thực nghiệm với nhóm HS lớp 8. Ý kiến của giáo viên về tiến trình dạy học đã soạn thảo với quan điểm (các nguyên tắc) của LAMAP .134 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 .136 KẾT LUẬN CHUNG VÀ KHUYẾN NGHỊ .139 NHỮNG CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ. 142 TÀI LIỆU THAM KHẢO .144 PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 2.1: Thành tố của NLGQVĐ trong DH các môn khoa học tự nhiên .2: Nguyên tắc của DH theo LAMAP và định hướng của CTGDPT sau 2018 .3: Thống kê HĐ của HS trong giờ học các môn KH tự nhiên.1: Nội dung phần Nhiệt học trong chương trình VL hiện hành.2: Nhiệt học trong môn Sinh học và Địa lí ở THCS.4: Kế hoạch dạy học chủ đề sự nở vì nhiệt .7: Bảng Rubic đánh giá NLGQVĐ.8: Bảng kiểm quan sát NLGQVĐ trong dự án. Thang đo NLGQVĐ thông qua tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng.

Thang đo NLGQVĐ thông qua đánh giá hợp tác. Thống kê các trường và lớp thực nghiệm .2: Tiến trình thực nghiệm sư phạm nội dung Nhiệt học lớp 6 .3a: Tiến trình thực nghiệm sư phạm nội dung Nhiệt học lớp 8 .3b: Điểm số NLGQVĐ trong quá trình và điểm số NLGQVĐ khi thực hiện dự án. Các chỉ số thống kê bài test đo lường năng lực GQVĐ lớp 6. Năng lực ước tính của HS.

Các chỉ số thống kê bài test đo lường NL GQVĐ lớp 8. Năng lực ước tính của HS lớp 8 .8:Ý kiến về tiến trình DH với quan điểm của LAMAP.135 DANH MỤC HÌNH Trang Hình 2. Mô hình tảng băng về cấu trúc năng lực .2:Các đặc trưng của DH theo LAMAP .Tiến trình dạy học các môn KH tự nhiên theo LAMAP .4: Sự cụ thể hóa của DH giải quyết VĐ trong DH theo LAMAP .5: Hoạt động của GV và HS trong tiến trình DH theo LAMAP .6: Quan niệm tổ chức dạy học ở THCS .7: Quan niệm về hoạt động TT- NC của người học .8: Điều kiện áp dụng hoạt động TT - NC trong thực tế .10: Tần suất vận dụng KT vào giải thích hiện tượng thực tế .1: Sơ đồ cấu trúc nội dung Nhiệt học ở THCS. Tiến trình dạy học kiến thức về sự nở vì nhiệt của chất lỏng.

Tiến trình dạy học kiến thức sự nở vì nhiệt của chất rắn. Tiến trình dạy học sự nở vì nhiệt của chất khí. HS tìm hiểu nhiệt kế chất lỏng. Sản phẩm của HS khi so sánh các loại nhiệt kế chất lỏng.

HS thực hiện GP tại các trạm. HS vẽ cấu tạo của nhiệt kế kim. HS đề xuất giải pháp TN chứng minh sự dãn vì nhiệt của VR. HS thực hiện TN chứng minh sự nở vì nhiệt của VR.7: HS tiến hành TN chất khí dãn nở vì nhiệt của chất khí .8: Một số hình ảnh về sản phẩm báo cáo của nhóm các kỹ sư XD.9: Sản phẩm của nhóm bác sỹ nha khoa .10: Sản phẩm của nhóm kỹ sư điện thông minh.11: Đồ thị biểu diễn sự tăng điểm số NL phát hiện và trình bày VĐ .12: Đồ thị biểu diễn sự phát triển NL đề xuất GP.13: Đồ thị biểu diễn sự phát triển NL thực hiện GP .14: Đồ thị biểu diễn sự phát triển NL điều chỉnh, đánh giá GP .15: Đồ thị biểu diễn NLGQVĐ của HS qua các bài .16a: Đồ thị biểu diễn điểm số NLGQVĐ của những HS tăng nhanh .16b: Đồ thị biểu diễn điểm số NLGQVĐ của những HS tăng chậm.

Đường cong thông tin của đề kiểm tra. Bản đồ cân bằng độ khó 16 câu hỏi và năng lực học sinh lớp 6 .22: Đồ thị biểu diễn điểm NLGQVĐ trong chủ đề “Các hình thức truyền nhiệt”. Đường cong thông tin của đề kiểm tra. Bản đồ cân bằng độ khó 14 câu hỏi và NL học sinh lớp 8.

Lí do chọn đề tài Đảng và Nhà nước ta đã xác định: đổi mới căn bản và toàn diện GD & ĐT được coi là sự vun trồng nguyên khí quốc gia, làm cho nền học vấn nước nhà hưng thịnh, đất nước phát triển bền vững. Vì vậy, hệ thống GD nước ta nói chung, GD PT nói riêng đã và đang có nhiều thay đổi đáng kể cả về nội dung, PPDH. Tuy nhiên, một trong những VĐ mà nền giáo dục của chúng ta vẫn đang phải đối mặt đó là sự phát triển tư duy, khả năng GQVĐ của HS và tính thực tiễn của những kiến thức phổ thông còn nhiều hạn chế.