Hoàng Xuân Cường - Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng Dengue và chế tạo kháng nguyên NS1 tái tổ hợp

\ỉ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG -----------------*------------------- HOÀNG XUÂN CƯỜNG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG NGƯỜI BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE VÀ CHẾ TẠO KHÁNG NGUYÊN NS1 TÁI TỔ HỢP GỘP 4 TÝP PHÁT HIỆN KHÁNG THỂ KHÁNG VI RÚT DENGUE BẰNG KỸ THUẬT ELISA LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG -----------------*------------------- HOÀNG XUÂN CƯỜNG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG NGƯỜI BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE VÀ CHẾ TẠO KHÁNG NGUYÊN NS1 TÁI TỔ HỢP GỘP 4 TÝP PHÁT HIỆN KHÁNG THỂ KHÁNG VI RÚT DENGUE BẰNG KỸ THUẬT ELISA Chuyên ngành: Bệnh Truyền nhiễm và các bệnh nhiệt đới Mã số: 972 01 09 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Võ Thị Bích Thủy 2. Trần Tất Thắng HÀ NỘI – 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu của tôi. Một phần số liệu sử dụng trong luận án thuộc đề tài nghiên cứu có tên “Nghiên cứu chế tạo que thử sắc ký miễn dịch nano từ tính để phát hiện nhanh kháng nguyên NS1 của virut Dengue gây bệnh sốt xuất huyết trên địa bàn Hà Nội”.

Kết quả đề tài này là thành quả nghiên cứu của tập thể mà tôi là Chủ nhiệm đề tài. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác. Hà Nội, tháng 6 năm 2024 Tác giả Hoàng Xuân Cường LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành được công trình nghiên cứu này, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của các cá nhân, tổ chức. Trước tiên tôi xin bày tỏ lòng cám ơn sâu sắc tới Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện quân y; Lãnh đạo, Chỉ huy Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung ương; cán bộ, nhân viên Phòng Khoa học và đào tạo, Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung ương; Đảng ủy, Ban Giám đốc và cán bộ, nhân viên Khoa Truyền nhiễm, Khoa Vi sinh, Phòng Kế hoạch tổng hợp, Phòng Khoa học Quân sự, Trung tâm đào tạo và huấn luyện Bệnh viện Quân y 175; Đảng ủy, Ban Giám đốc và cán bộ, nhân viên Khoa Truyền nhiễm, Khoa Vi sinh, Phòng Kế hoạch tổng hợp, Ban Khoa học Quân sự Bệnh viện Quân y 103; Cán bộ, nhân viên Phòng Hệ gen học vi sinh, Viện Nghiên cứu hệ gen, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam; Cấp ủy, Chỉ huy và cán bộ, nhân viên phòng Khoa học quân sự, Học viện Quân y; Đảng ủy, Ban Giám đốc và cán bộ, nhân viên Phân hiệu Phía Nam Học viện Quân y,.

đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện thu thập số liệu, triển khai và hoàn thành số liệu luận án. Đặc biệt, Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến: PGS. Võ Thị Bích Thủy, Trưởng phòng Hệ gen học vi sinh, Viện Nghiên cứu hệ gen, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam; Trung tá PGS. Đỗ Như Bình, Phó Trưởng phòng Khoa học quân sự, Học viện Quân y, TS.

Trần Tất Thắng và PGS. Cao Bá Lợi, Trưởng phòng Khoa học và đào tạo, Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung ương, những người thầy cô đã tận tình, trực tiếp định hướng, chỉ bảo, hướng dẫn em trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành đề tài luận án này. Em xin chân thành cảm ơn: Các thầy, cô, các GS, PGS, TS trong các Hội đồng đánh giá chất lượng luận án đã đóng góp nhiều ý kiến quý báu giúp em sửa chữa và hoàn thiện luận án. Em xin gửi lời cảm ơn đến: PGS.

Hoàng Vũ Hùng – Nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Truyền nhiễm, Bệnh viện Quân y 103 và Trung tá TS. Vũ Tùng Sơn, Phó Chủ nhiệm Khoa Dịch tễ học Quân sự, Học viện Quân y – là những người thầy đã nhiệt tình giúp đỡ em trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Tôi xin cảm ơn chân thành tới Đề tài cấp Sở KH&CN Hà Nội “Nghiên cứu chế tạo que thử sắc ký miễn dịch nano từ tính để phát hiện nhanh kháng nguyên NS1 của virut Dengue gây bệnh sốt xuất huyết trên địa bàn Hà Nội”. Mã số: 01C-08/01-2020-3” đã tài trợ một phần kinh phí cho tôi thực hiện luận án này.

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến: Bạn bè, đồng chí, đồng đội, đồng nghiệp đã giúp đỡ và động viên tôi rất nhiều trong quá trình học tập. Đặc biệt là Đại tá Lê Thế Hoạt (Cục Cán bộ, Tổng Cục Chính trị) – anh là người đầu tiên động viên, khích lệ, tạo mọi điều kiện và đồng hành cùng tôi trong suốt thời gian qua. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn tới Cha, Mẹ - người đã vất vả sinh thành và nuôi tôi khôn lớn để tôi có được kết quả như ngày hôm nay. Cảm ơn toàn thể gia đình anh em, họ hàng đã luôn sát cánh, động viên, giúp đỡ, chia sẻ khó khăn và truyền nhiệt huyết cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án; đặc biệt là vợ và các con tôi, là những người thân yêu nhất đã dành tất cả sự hy sinh chăm sóc, động viên, là động lực không nhỏ giúp tôi đạt được kết quả này.

Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, tháng 6 năm 2024 Tác giả Hoàng Xuân Cường DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Phần viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt AST Aspartate transaminase ALT Alanine Transaminase Activated partial Thời gian thromboplastin APTT thromboplastin time được hoạt hoá từng phần Acquired Immune Deficiency Hội chứng suy giảm miễn AIDS Syndrome dịch mắc phải BV Bệnh viện NB Người bệnh BVQY Bệnh viện Quân y BSA Bovine Serum Albumin Huyết thanh bò CRP C-reactive protein Protein phản ứng C CS Cộng sự DHCB Dấu hiệu cảnh báo DENV Vi rút Dengue DNA Deoxyribonucleic Acid E.coli Escherichia coli Enzyme – linked Kỹ thuật miễn dịch gắn ELISA Immunosorbent Assay enzym HCT Hematocrit Indirect Immunofluorescence Xét nghiệm miễn dịch IFA Assay huỳnh quang Isopropyl β-D-1- Chất cảm ứng biểu hiện IPTG thiogalactopyranoside protein LB Luria Bertani Broth Môi trường nuôi cấy vi Phần viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt khuẩn NS1 Nonstructural Protein 1 Protein không cấu trúc 1 OD Optical Density Mật độ quang PBS Phosphate – Buffered saline Dung dịch đệm Quantitative Reverse Phản ứng chuỗi qRT-PCR Transcription Polymerase polymerase phiên mã Chain Reaction ngược định lượng RNA Ribonucleic Acid rNS1 Recombinant NS1 NS1 tái tổ hợp SDS Sodium Dodecyl Sulfate SXHD Sốt xuất huyết Dengue WHO World Health Organization Tổ chức Y tế Thế giới MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG DANH MỤC HÌNH ĐẶT VẤN ĐỀ. Tổng quan bệnh sốt xuất huyết Dengue. Dịch tễ học. Cơ chế bệnh sinh sốt xuất huyết Dengue.

Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng sốt xuất huyết Dengue. Các triệu chứng lâm sàng thường gặp. Biểu hiện cận lâm sàng. Chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue.

Diễn biến lâm sàng sốt xuất huyết Dengue. Chẩn đoán mức độ bệnh. Chẩn đoán phân biệt. Vai trò gây bệnh.

Cấu trúc vi rút Dengue. Cấu trúc của protein NS1. Sử dụng kháng nguyên trong chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue. Quy trình sản xuất kháng nguyên tái tổ hợp.

Các kỹ thuật sử dụng kháng nguyên trong chẩn đoán. Tình hình ứng dụng kháng nguyên NS1 trong chẩn đoán xác định kháng thể IgM/IgG sốt xuất huyết Dengue và tiềm năng kết hợp NS1 và IgM trong chẩn đoán nhanh. 33 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Các tiểu chuẩn và kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Các biến số trong nghiên cứu.

Sai số trong nghiên cứu. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu. Đạo đức trong nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở người bệnh sốt xuất huyết Dengue điều trị tại Bệnh viện Quân y 103 và Bệnh viện Quân y 175 năm 2022 .Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng người bệnh sốt xuất huyết Dengue64 3. Một số yếu tố liên quan với mức độ bệnh sốt xuất huyết Dengue 81 3. Tổng hợp kháng nguyên NS1 tái tổ hợp gộp 4 týp và đánh giá hiệu quả phát hiện kháng thể kháng vi rút Dengue bằng kỹ thuật ELISA.

Thiết kế tạo kháng nguyên tái tổ hợp NS1. Tách dòng và biểu hiện kháng nguyên tái tổ hợp NS1 gộp 4 týp vi rút Dengue 1, 2, 3 và 4 trên vi khuẩn E. Đánh giá hiệu quả phát hiện kháng thể kháng vi rút Dengue của kháng nguyên NS1 tái tổ hợp gộp 4 týp bằng phương pháp ELISA. Đánh giá đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở người bệnh sốt xuất huyết Dengue điều trị tại Bệnh viện Quân y 103 và Bệnh viện Quân y 175 năm 2022.

Đặc điểm đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng người bệnh sốt xuất huyết Dengue. Tổng hợp kháng nguyên NS1 tái tổ hợp gộp 4 týp và đánh giá hiệu quả phát hiện kháng thể kháng vi rút Dengue bằng kỹ thuật ELISA 113 4. Về thiết kế kháng nguyên tái tổ hợp NS1.

Tách dòng và biểu hiện kháng nguyên tái tổ hợp NS1 gộp 4 týp vi rút Dengue 1, 2, 3 và 4 trên vi khuẩn E. Đánh giá hiệu quả phát hiện kháng thể kháng vi rút Dengue của kháng nguyên NS1 tái tổ hợp gộp 4 týp bằng phương pháp ELISA. 128 TÍNH KHOA HỌC, TÍNH MỚI. 129 TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Số lượng axit amin và trọng lượng phân tử của các protein cấu trúc và phi cấu trúc của vi rút Dengue. Xây dựng đường chuẩn phát hiện màu braford. Trình tự mồi khuếch đại các đoạn gen xác định týp huyết thanh của vi rút Dengue. Các biến số trong nghiên cứu.

Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nhóm tuổi. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo giới, nghề nghiệp. Số lượng triệu chứng cơ năng trên một người bệnh. Tình trạng sốt ở đối tượng nghiên cứu trước khi vào viện.

Đặc điểm sốt từ khi khởi phát bệnh theo giới tính. Đặc điểm sốt ở đối tượng nghiên cứu theo nhóm tuổi. Triệu chứng thực thể ở đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm xuất huyết theo giới tính.

Đặc điểm dạng xuất huyết theo nhóm tuổi. Số lượng dạng xuất huyết kết hợp. Đặc điểm tràn dịch trên siêu âm theo giới tính. Đặc điểm tràn dịch trên siêu âm theo nhóm tuổi.

Xét nghiệm công thức máu theo giới tính .